Ana Sayfa Blog Sayfa 5

Hiçbir Şey Olmak: Ben – Umut Saygı

[dropcap style=”dropcap_style1″ textcolor=”#ffffff” background=”#EA2323″ fontweight=”500″]Ç[/dropcap]ok şükür kayda değer bir başarım olmadı hayatta; hayatta kalmayı başarabilmek dıșında. Hatayla bașarabildiğim üç-beș șey de izaha muhtaç muğlak șeylerdi. Ne bir kameraya el salladım, ne bir kitap yazdım, ne de bir müzik aleti çalabiliyorum. Hiçbir șeyin markasını bilmem. Capri’yi yıllarca taze meyve suyu sandım mesela.Sırf kariyerime engel olmasın diye eve kedi almıyordum. Sonra bir kariyerim olmadığını farkedince ilk iș kedi edindim. Bir kredi kartım bile yok. Hiç bir kulübe üye değilim. Ne metroseksuelim ne de Go erkeği. Rütbem yok, statüm yok. Bir yerin müdürü falan da değilim; onu bırak müdür yardımcısı bile değilim. Kendi ișimle meşgulüm.

Eğitimim için harcanan tüm para yandı resmen. Sistem ve șanlı ecdadımız için bir hayal kırıklığıyım. Hiç bir ideolojiye itikadım yok. Halkımızı kurtaracak bi fikrim de yok. İlginç bi șekilde.İnsanlığa bir mesajım falan da yok. Buradan dünyaya seslenecek olsam neyi nasıl biliyorsanız öyle yapın derdim.

En büyük başarım idealize edilmiș hiçbir şeyin öznesi olmak için gösterdiğim bu isteksizlik belki de. Yașasın sıradanlığımız, zayıflığımız, zaafiyetlerimiz ve acziyetlerimiz!

Umut Saygı

Views: 44

Nefessiz Kalanların Yanında Durmak İstiyorum – Nurşin Altunay

*iki farklı filmin sıradan bir sinema izleyicisi olan bana düşündürdükleri

Filmlerdeki kahramanları seviyoruz. Umutsuz olduğumuzdan ve bir masala inanmak istediğimizden mi? Kahramanlar ve peygamberler beklediğimizden mi? Neşeli filmleri seviyoruz, gülmek için sebep bulamadığımızdan ve onlara muhtaç olduğumuzdan mı? Romantik filmler özlemlerimize ve ümitlerimize mi karşılık geliyor? Ya dramlar, trajediler? Bizlerden daha büyük dertleri izlemek bizi iyileştiriyor mu? Başkalarının acısına ağlayabilmek kendimizi sevmemiz için iyi bir neden mi? Gerçek olmayan bir gösteri bile bizi duygulandırıyorsa kendimizi daha mı insan hissediyoruz?

Bizim gibi insanların hikayelerini anlatan, gösteren filmlerse gişe rekorları kıramıyor. Kendimizle yüzleşmeyi sevmediğimizden belki de. Aynalara bakmak üstümüzü başımızı düzeltip daha iyi görünmemize vesile olduğu sürece çok iyi bir şey. Ama kıyafetimiz ve derimiz altındakilerini; gözlerimiz ardındakileri görmek için aynaya bakmak çok rahatsız edici olabiliyor. Görmek istemiyoruz.

“Nefesim Kesilene Kadar” isminde bir film izledim. Serap isminde gencecik bir kadının hikayesini anlatıyordu. Ezilen, zor şartlara göğüs geren, çalışkan, kuvvetli bir kadın şeklinde algılanıyordu. İzleyen herkese sordum, hepsi aynı şekilde tanımladı Serap’ı. Tüm bu özellikler bir ağacın yaprakları gibi kendiliğindendi. Bunlara sahip olmak onun tercihi miydi? Yoksa ağacın doğal olarak yapraklanması gibi miydi? Yaşamın mecbur kılarak kazandırdığı güç, içinde biraz da acıklı bir şey barındırır aslında. Takdir ederken bunu da görmek gerekmez mi?

Serap bir tekstil atölyesinde ortacı olarak çalışıyor, parası çok az ve evi yok, hatta üstüne bir de yetiştirme yurdunda büyümüş. Fedakar, çalışkan ve sessiz bir karakter. Onun sabrının taşmasını, söylenmesini, itiraz etmesini bekliyor izleyici. Bazı sahnelerde ben de bekledim. Bunu yapmıyor Serap; itirazları mırıltı şeklinde çıkan yarım cümleler şeklinde oluyor. Sessiz ve içine dönük, adeta bir robot gibi işine gücüne bakıyor. Bu da genelin ezilen/ezilmiş karakter tanımına çok uyuyor. Bu film gerçek olsaydı Serap’tan ne beklenirdi? Genel (çoğunluk) gerçek hayatta böyle bir karakterle çok ilgilenmez. Belki küçük iyilikler yapar. Görmemeyi tercih edenler sanıyorum daha fazla olur. Onu bir film kahramanı olarak karşısında görünce ise bu kez gidişat içinde kaderinin dışına çıkmasını, sesini yükseltmesini, mücadele etmesini ve kazanmasını bekler. Bunun tam tersi daha makbul olur. Çünkü bu duygulandırır. Hayat mücadelesi içinde şayet yenilecekse acıklı bir şekilde yenilmesi muhtemelen çok etkileyici bulunur. Kazanacağı zafer “ iyi insan “ tanımından çıkmadan olmalı, kaybedecekse en dramatik şekilde kaybetmeli, öyle değil mi? Filmler gerçeğe ne kadar yakınsa genel izleyiciyi memnun etme ihtimali o kadar azalıyor sanki.

Fakir ve çalışkan kadın kahraman olarak sesini yükseltip hakkını sözle aramayan Serap aslında çok önemli bir şeyi konuşmadan söylüyor. Bu biraz da hepimize söylenen cümlelerle dolu bir sessizlik ve “Size (çoğunluğa) ne desem boş, nasıl olsa anlamayacak, anlamak için çaba harcamayacaksınız.” gibi kırgın, kabullenmiş ve kuvvetli cümleleri içeriyor. Adeta bir bilgenin susuşu gibi değil mi bu ve bu çok çarpıcı, çok uzun ve etkileyici bir konuşmaya benzemiyor mu? Sanıyorum bu sessizliği bu şekilde okuyanlar ve “Yeter artık susma be kızım, konuş” diyenler, konuşmayınca da sinir olanlar şeklinde izleyicileri sınıflandırabiliriz. Filmi herkes izlemiş olsaydı bölünme ve kopuş burada başlardı sanıyorum.

Yoksulluğun, fakirliğin kriterleri var ve o kriterlere uymak gerekiyor. Bu kriterler filmlerde, fotoğraflarda, hikayelerde gerçek hayattan biraz daha farklı oluyor. Beklentiler romantikleşiyor, acımasızlık artıyor, seyreden ve seyredilen şeklinde olay izleniyor, kahramanlar adeta bir nesneye dönüşüyor ama yine de onlarla sınırları izleyici tarafından çizilen tuhaf bir empati kuruluyor.  Ancak şu da bir gerçek ki her durumda tuzu kuru olan tepede duruyor ve oradan her şeyi çok berbat ve çarpık görüyor. Mesela bu sabah şahane bir fotoğrafa rastladım. Kadrajda Diyarbakır surlarının önünde, tam da üzeri kitabeli burcun önünde bir gecekondu, gecekondunun önünde oynayan bir çocuk, basit ve sevimli evin duvarında da bir klima vardı. Fotoğrafın altına klima ile ilgili yorumlar yazılmıştı. Yoksul bir evin kliması olamaz çünkü. Klima alacak paran varsa önce evini düzeltmelisin, yenilemelisin veya daha iyi bir eve taşınmalısın. Mültecilerle birlikteyken de android telefon kullanmalarının garipsendiğini ve hatta bundan iğrenildiğini gördüm. Tanımlamalara ve hatta şemalara uyan ihtiyaç sahipleri, zor durumdakiler, muhtaçlar, fakirler duygulanmalar yaratıyor. Herhangi bir şey o sahnenin büyüsünü bozuyorsa onun orada olmasından korkunç bir rahatsızlık duyuluyor.

Filme geri dönelim. Filmdeki Serap’ın garibanlığı epeyce bir süre seyirciyi memnun edecek kıvamda ve tanımlamalara çok uygun bir şekilde varlığını ortaya koyuyor. Ancak bir noktadan sonra herkesi memnun etmeyecek bir hale geliyor. Tıpkı fotoğraf karesindeki klima gibi, Serap kendi varlığı ve seçimleriyle rahatsız etmeye başlıyor. Rahatsız olan ben değilim elbette, çoğunluğu muhtemelen rahatsız edeceğinden bahsediyorum.

Serap bizim gibi, hepimiz gibi iyilik ve kötülüğü, doğruyu ve yanlışı içinde barındıran bir kadın olarak zorluklar yaşayan bir film kahramanından beklenmeyecek şeyler yaptı. Gerçek bir kadının hikayesi, hiç bir numara olmadan sunulunca bazı insanların içini muhtemelen sıkacaktır. Şahane cümleler kurup kendini ifade etmenin gereksiz olduğunu biliyordu ve bu yüzden konuşmadı ve sadece yaptı. İsyanın çeşitli biçimleri var işte. Serap ahlaklı olmak adına durmaya çalıştığımız noktada durmadı. Yaşamın içinde belli etmeden yaptığımız şeylere benzeyen davranış biçimlerini perdede görünce korkmamız da normaldir. Bir aynaya bakmaktır bu ve ayna en içtekileri göstermektedir. Kendimize bile belli etmeden yaptıklarımız Serap’ın yaptıklarıyla alenen görünür olmadı mı? Gerçekler özgürleştirir. Biz böyle bir şeyiz işte. Bazen duruyoruz, bazen duramıyoruz, küçük kötülükler yapıyoruz, ahlaklıyız ve ahlaksızız, tek bir şey değiliz, ne bütünüyle iyi, ne bütünüyle kötü ve belki de ilahi adalet denilen sistem bizim üzerimizden yürüyor.

Eğer hayatı çözümlemiş, konuşmayan insanların dilini çözmüş, sesini duymuş olsaydık böyle filmlere hiç gerek yok, bizi tekrar ediyor, biz zaten biliyoruz tüm bunları, her birini ayrı ayrı tanımladık, derdim. Ama bildiğimizi sandığımız ve normal olarak bilmemiz beklenen durumlara öyle yabancıyız ki bu yüzden böyle filmler var ve bu yüzden ben etkileniyor olmalıyım. Hayat bir uyku ve sürekli yaşanmamış geleceği, yapmamız gereken işleri planlıyor ya da geçmişi tekrar tekrar yaşıyoruz. Sanıyorum bu sebeple gerçek olan popüler olamıyor. Hayal dünyasında yaşıyor olduğumuz için uykudayız demek yanlış değil ve rüyalar görmeyi istiyoruz. Gerçekse son derece sevimsiz görünüyor. Uyku gerçeklerin içinde barınamadığı bir haldir çünkü.

Filmdeki Serap karakterini oynayan ve bu filmdeki oyunculuğu ile bir sürü ödül almış Esme Madra’yı ilk kez Çoğunluk filminde izlemiştim. Çok zaman geçti. Filmin ayrıntılarını hatırlamıyorum. Aklımda fotoğraf karesi gibi, hareketsiz sahneler var. Ancak film bittiğinde içimde duyduyğum çaresizlik hissini çok net hatırlıyorum. Tercihleriyle karanlık tarafa geçen genç bir adamın hikayesiydi film ve Esme Madra filmde bu karakterle bir ilişki kuran, onu yolundan alıkoyacak ve iyi bir şeye çevirecek kuvvete sahip bir kadın rolündeydi. Elbette tercih edilmeyen oldu. Bu onunla değil, adamla ilgili bir durumdu. Son bir şans gibi bir şeydi. İnsanların kendi karanlık kuyularına çektiği ruhların tam o dönüşme evresini gösteriyordu Çoğunluk. Bir şeyin elimden kayıp gitmesi gibi bir his vermişti. Tam bardağın kırılma anı gibi. Sistemin yoldaşları duyarsızlık, bencillik, içten gelen gülümseyişlerin sona ermesine sebep olan hastalık ve bunların içinde ziftli vücutlarıyla yuvarlanan ruhların oluşturduğu çoğunlukla bir sinema perdesinde yüzleştiğimde aslında bildiğim bir durum karşısında çok sarsılmıştım. Buna sebep duyduğum çaresizlik hissiydi.

Çoğunluk beni çok rahatsız ve hatta mutsuz eden bir film olmasına rağmen en beğendiğim filmlerden biri. Ben iki filmi birbirine bağladım. Bence bağlanmalıydı. Çünkü Nefesim Kesilene Kadar’ın Serap’ı ne doğuştan ne sonra asla bu çoğunluğa dahil olamayacak bir karakter benim gözümde. Bencil ve hatta birilerine direkt zarar veren kimliği altında çoğunluğun kurallarına uygun davrandı, diye düşünüyorum. Haklı mıydı bilmiyorum ama kendi iç kurallarının işlemediği, sesini kimsenin duymadığı, yüzüne kimsenin bakmadığı bir dünyada onun kurallarının bir geçerliliği yoktu. Bunu biliyorum. Elinden geleni de yaptı aslında, duyarsızlığa direnmek çok kolay değil. Gerçekten nefessiz kaldığı ana dek orada durdu ve sonra kendinden yana oldu. Çünkü orada kendisi olarak varlığını sürdüremezdi. Dönüşmedi, sadece oradan uzaklaşmak istedi.

Özgürleştiğin ve çoğunluğun dışına çıktığın noktaya dek bazı insanlar için her şey mübah da olabilir. Paralel evrenler var mı bilmiyorum. Ancak bu dünyada birbirine temas etmeyen paralel dünyalar olduğundan eminim. Belki de ben Serap’a taraflı yaklaşıyorum. Çünkü nefessiz kalanların yanında durmak istiyorum.

Nurşin Altunay

Views: 54

Mültecilerle Dolu Bir Otogarda Dayanışma – Nurşin Altunay

n3Esenler Otogarı’nda toplanan mültecilerin bir kısmının camiye alındığını ve orada tutulduğunu, bir kısmının ise otogarın çeşitli yerlerinde kaldığını duyduğumda ben de oraya gittim. Elimde ne varsa götürdüm, bir kaç arkadaştan da acil ihtiyaçları talep ettim. Araba tıka basa doldu.

Views: 34

Göçmen ve “Milli” Gariban – Umut Saygı

Geçenlerde yine mülteci çocukları sofraya davet etmek için dolanırken İzmirli bir kadının bana seslenip “Bizim garibanlarımızı doyurdunuz da sıra bunlara mi geldi” diye sorduğu vakit, “Sen ne yaptın bizim garibanlar için?” demek zorunda kaldığımda ciddi ciddi insandan umut kesmeye başladım. Gariban bile “bizim” olacak çünkü. gariban dahi milli olmalı. Bizim garibanlaştırdığımız, üstünde vicdanımızla zıplayabileceğimiz yerli bir gariban…

Views: 34

Errico Malatesta: Ömrü Özgürlük Mücadelesi ile Anılacak Olan – Vernon Richards -4-

-17- Malatesta, Enternasyonal hareket içinde birçok aktif ve “tanınmış” anarşistle karşılaşmıştı çünkü yaşamı boyunca sürekli seyahat ettiği dönemler olmuş, ziyaret ettiği yerlerdeki mücadelelere katılmıştı. Bir ülkenin ya da bir şehrin diğerlerinden farklı sorunlarının ve farklı devrimci imkânlarının olduğunun farkında olarak edindiği deneyimin, onun anarşizme ve mücadeleye dogmatizmden yoksun yaklaşımı üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Nettlau, Malatesta’nın İtalya dışındaki faaliyetlerini kısaca özetliyor: 56

Views: 84

Errico Malatesta: Özgür Bir Kafa Ve Örgütlenme – Vernon Richards -3-

-10- Malatesta’nın macera arayışında bir devrimci olmadığı, Londra’da 1900-1919 yıllan arasında geçirdiği görece eylemsiz günleriyle kesinlikle açıklığa kavuşmuş oluyor. Bu yıllar çinde sadece Amsterdam Anarşist Enternasyonal Kongresi’ne (1907) katılması ve bir yıldan az bir süre (1913-14) İtalya’da bulunması dışında hep Londra’daydı. Pratik öneri ve yaklaşımlarıyla kongreye katkıları dikkate değerdi.

Views: 47

Neden ‘göçmen’ yerine ‘mülteci’ demeliyiz?

Sabahları çocuklarınızı uyandırırken hayal edin kendinizi. Onları beslediğinizi ve giydirdiğinizi hayal edin. Kendinizi küçük bir kızın saçını at kuyruğu yapmak için toplarken, küçük oğlunuzla hangi ayakkabıyı giymek istediği konusunda tartışırken hayal edin. Şimdi de siz bütün bunları yaparken, günün ilerleyen saatlerinde onların savunmasız bedenlerini şişme can yeleklerine yerleştirdiğinizi ve hep beraber lastik bir bota bindiğinizi

Kaynak: Neden ‘göçmen’ yerine ‘mülteci’ demeliyiz?

Views: 29

Umutsuz Bir Vaka Olarak Türkiyeli Anarşistlerin İzansızlığına Dair – Numan Bey

İtaatsiz’deki yazılarımı takip edenler bilir: Birçok yazımı özellikle anarşistlerin basiretsizliklerine ve basiretsiz solcuların peşine takılmalarına dair yazdım. Buna sebep kendimi de anarşist olarak görüyor olmam ve reel politike dair dikkatli yaklaşımlar içinde olunmasına inanmamdı. Kimi dindarlar için politika ne denli tehlikeli ve bozucu ise anarşistler için de o kadar bozucudur. Bu anarşistlerin tarihinde sabit olduğu gibi dine karşı dinle mücadele eden toplumsal mücadele tarihinin mağdurları için de o kadar sabittir.

Views: 42

Errico Malatesta: Bakuninci Malatesta’dan Kendisine – Vernon Richards -2-

-6-Onun gelişimini etkileyenler arasında Bakunin ilk sırada yer alır. Malatesta, ondan “hepimizin manevi babamız’olarak gördüğü büyük devrimci” olarak bahsediyor. Onun en büyük özelliği, inanç yayma yeteneği ve kendisiyle görüşme fırsatı bulan herkes için eylem ve fedakârlıkta bulunma isteğiydi. O herkesin içinde bir şeytan olması gerektiğini söylerdi; kendisi buna kesinlikle sahipti ve şeytanı ruhunda taşıyordu.Ben bir Bakuninciydim, şimdi çok uzakta kalan o günlerdeki tüm yoldaşlarım gibi. Bugün -ve uzun yıllardır- artık kendimi böyle nitelendirmiyorum.

Views: 27

Errico Malatesta Ve Toplumsal Mücadele – Vernon Richards -1-

“Böylece Cafiero ile birlikte İsviçre’den ayrıldım. Hastaydım, kan tükürüyordum, verem olduğum söylenmişti, az ya da çok… Gece Gothard’ı geçerken soğuk aldım (o zaman tünel yoktu ve karlı dağları geçmek epeyce çaba gerektiriyordu) Bakunin’in Zürih’te kaldığı eve vardığımda ateşler içinde öksürüyordum.

Views: 67

Alman Aşırı Sağında Faşizmin Modernizasyonu ve ‘Ekoloji’ – 4 – Janet Biehl

Ekoloji birçok neofaşist grup ve partiler tarafından mistik-milliyetçi amaçlarla saptırılmıştır. Ortaya çıkan neonazi partiler gerçekten de oldukça çeşitlidir ve üyeleri mükerrerdir.

Anti-faşist araştırmacı Volkmar Wölk’ün dediği gibi “ekofaşist ağı” biçimlendirirler.[1]Onlar aynı zamanda yabancılara karşı şiddet kullanan neo-Nazi dazlakların sokak-çatışmalarını ideolojik olarak desteklerken, programa dair yazınları kendisini faşist olarak görmeyen insanların benimseyecekleri şekilde dizayn etmişlerdir. Ekoloji ve milliyetçiliğin bileşimidir.
Milli Devrimciler[2]

Milli Devrimciler (ND) ideolojik sınırları aşma teşebbüsünde olan milliyetçilik ve ekolojiyi kullanırken sol ve sağın temalarını manipülatif şekilde karıştırarak kullanırlar. Bu örgüt Almanya’da sağcı muhalefetin eski bir prensibini kullanır. Kapitalizm ve Sosyalizm arasında bir ‘Üçüncü Yol’un zorunlu olduğuna ve Almanya’nın insanlığa liderlik etmesinin kaderi[3] olduğuna inanırlar. ND’nin ‘Üçüncü Yol’u milliyetçiliğe, “milli ve özel bir yoldan”[4] sosyalizme dayanır. Kısacası “nasyonal sosyalizm”e. Bugün ND’nin Solidaritsen denilen bir kanadı, kendilerini Strasser brotnher ile tanımlıyor.  Bu iki isim ‘Sosyalizmi’ ‘Nasyonal Sosyalizme’ ciddi bir şekilde alan ve Naziler içinde ‘sol’ antikapitalistleri temsil eden 1920’lerin Nazi Partisinin iki üyesinin ismidir. Bugün Solidaritsen ve diğer ND’liler onun 1920’lerin parti içinde Hitler’le iktidar mücadelesinden dolayı özellikle Otto Strasser’i “Nasyonal Sosyalizm’in Troçkisi” olarak görüyorlar. Hitler’in 1930’da bu faşistleri atması onlara göre Milli Sosyalizme bir ihanetti.

Bugün ND’nin önde gelen ideoloğu Henning Eichberg “milliyetçiliğin kurtuluşu” ve “milli kimlik”in ilanı için çağrı yapıyor. Sol ve sağa göz kırpmaya çalışan ND yayınları geleneksel politik arenada Sandinistaların yanısıra İrlanda, Bask, Ukrayna ve Afganistan’ında dahil olduğu milli kurtuluş hareketlerini desteklemekte.[5] Bölünmüş Almanya’yı işgal altında bir ülke olarak kabul ediyorlardı. “İşgalci kuvvetlerin emperyalist politikalarının bir sonucu olarak” Avusturya da dahil olmak üzere Almanya’nın kurtuluşu için çalışıyorlardı. Almanya şu an bu “işgalden” kurtarılmış olduğundan Milli Devrimciler Avusturya ile “yeniden birleşme”ye yoğunlaşabilirler.

Eichberg Yahudi-Hristiyanlığı aşırı entelektüel ve insanlığı ilahi olandan ve kendisine yabancılaştırdığından dolayı var olan tüm kötülüklerin nihai temeli olarak görür; duyguları ve bedeni ihmal eder.  Üretim yanlısı olmanın mantığına bağlı olarak Hristiyanlık her ne olursa olsun savaşılması gereken “büyümenin dinidir” diye yazar Eichberg. ‘Milli kimliği’ geliştirmeye yardım etmek için yeni bir din yerine, neo pagan Cermen, Kelt ve Hint dinleriyle eski völkisch-milliyetçi fikirlerin karışımını öneriyordu. O  “tören, tabu, meditasyon, dua, aşırı haz, ritüel ve dansın fiziki-duyumsallığına dayanmalıdır. Onun “duyumsal karşı-deneyimleri“ insanlığı doğaya daha yakın getirdiğinden dolayı [bu din] kendini özünde büyümenin dinine karşı praksisin bir biçimi olarak kurar. Eichberg, ABD’de pek çok New Ageliler gibi yankılanan bozulmamış doğaya, insanların yaşamlarının, psikolojilerinin ve otantik kültürlerinin başlangıçta var olan sözde kaynağına dönmeye ve insanın kendisine yabancılaşmasının üstesinden gelmesine, ekolojik krizden kısmen sağalma elde ederek kendilerini sağaltmalarına ve yeniden keşfetmelerine çağrı yapar.[6]

Milli Devrimciler sadece primitivist New Age[7] dinleri oluşturmak için değil aynı zamanda politik faaliyetler için de ekolojik temalardan faydalanır. 1970’lerde onlar yurttaş inisiyatifleriyle hemen hemen aynı zamanda nükleer enerjiye karşı muhalefet örgütlediler. “Ekolojik ve anti-nükleeer coşkularıyla” diye belirtir Walter Laqueur, onların kültürel anti-Amerikanizmleri ve dünyanın pek çok bölgesindeki ulusal kurtuluş hareketlerini desteklemeleriyle “Milli devrimciler” gerçekten de solcu çağdaşlarına üstünlük sağlamaya çalıştılar. Bazıları Sinn Fein’i Alman nasyonal devrimcileri için bir model olarak gördü, kimileri de Almanya ve Avrupa’nın “politik olarak Balkanlaşmasını” var olan tüm sorunların halledilmesinin çaresi olarak önerdi.[8]

Diğer Milli Devrimciler farklı bir politik yaklaşıma sahip oldu: 1970’lerin sonlarında o zaman birçoklarının bir koltuk sahibi olduğu yeni doğmakta olan Yeşillerle birleştiler. Ekim 1980’de Batı Berlin Alternatif Listesi, onların gerçek niyetlerini tabanın demokratik ve ekolojik programlarının örtüsüaltınasaklamış olmalarından dolayı meydanda olan Neo-Nazilerden daha tehlikeli olduklarını düşünerek Milli Devrimcilerle çalışamayacaklarına karar verdi.[9]

Özgür Alman İşçileri Partisi[10]

Milli Devrimciler gibi Özgür Alman İşçileri Partisi de (Freiheitliche Deutsche Arbeiterpartei ya da FAP) “sınıf savaşı yerine bir cemaat duygusuna” dayanmasına karşın ‘nasyonal sosyalizm” savunurudur. FAP solculara bir yaklaşım göstermez; açıkça ve militanca Nazi fikirlerini desteklediğini, ırkı ve milleti kutladığını ilan eder ve Strasserite’ten ziyade pro-Hitlercidir. İki dünya savaşında gösterdikleri başarıdan dolayı Alman askerlerini över ve “bin yıl daha saygıdeğer olacaklarını” söyler. FAP büyük oranda Federal Almanya’daki NSDAP’yi (Nazi Partisi) yeniden kurmaya çalışan ve tüm faşist grupları kanatlarının altında toplayan Hareket (Die Bewegung) tarafından kontrol ediliyor.[11]

FAP dazlaklar ve futbol taraftarlarından üye alıyor ve faaliyetleri arasında şiddet eylemleri, kundakçılık ve yabancılara karşı ırkçı saldırılar var. ‘Almanya Almanlarındır – yabancılar dışarı’ gibi en kaba sloganlarda öncüdürler.[12] Seçim çalışmalarına katıldıklarında programındaki taleplere “Alman işi Alman işçiye”, “yabancılar ülkelerine dönsün”, “yabancılara imtiyaza hayır” ve “uyum için delice hevese”[13] bir son gibi talepler dahil edilmişti. Bugün Almanlar “kültürel manzaramızı”, “babalarımızın mirasını” mahvetmemeliler; Alsace-Lorraine, Güney Tirol ve Avusturya Almanya’ya geri verilmelidir demektedirler.

FAP Nazileri özellikle “hümanist yönelimli kozmopolitanizm”den nefret eder. Marksizm, liberalizm ve Hıristiyanlık “insanlığı, dünyamızın doğal döngüselliğiyle bağlantısını koparmışlardır.” “Teknik çevrecilik” “yükselmekte olan açık ekolojik felakete” karşı başarı sağlamayacaktır. Gerçekten de “insanlık ve doğa arasında kesilen ilişkiler” bir “ekolojik devrimi” ve “gezegensel yaşamın yapısıyla yeni bir uyum için insanlığı yönlendirecek” olan “bilinçte radikal bir devrimi” gerektirir. Yeni bir etiğe ihtiyacımız var. Öyle ki insanlar “insanlığı, hayvanları ve doğayı bir bütün olarak dikkate almalı.  Hayvanlar nesne değildirler” fakat “mutlu olan, acı çeken ve korumamıza ihtiyaç duyan yaşam formlarıdırlar.” FAP’ın kürtajı sağlıklı doğanın yasalarına ve Tanrı’ya karşı suç olarak görmesi şaşırtıcı değildir.

Bariz bir kendisiyle çelişki içine girerek somut çevresel talepleri gerçekten de kapitalizmle dostçadır: “devam eden bir ekonomik büyüme” isterler fakat daha az kâr için çalışılmalıdır. “Doğanın döngüsel sistemi… ekonomik alana katılması gerekirken”“Ekolojik ihtiyaçların… işlevli bir ekonomi ile uyumlu hale getirilmesine” inanırlar.

Cumhuriyetçiler[14]

Eski bir Waffen-SS üyesi olan Franz Schönhuber tarafından 1983’te kurulmuş bir siyasal parti olan Cumhuriyetçiler, Nazilerle herhangi bir işbirliğini sayısız defalar inkâr etmişlerdir. Kendilerinin “Alman yurtseverlerinin bir cemaatinden” başka bir şey olmadıklarını iddia ederler. Fakat göçmenler karşı, özellikle Türklere karşı bir duruş takınmaktan ya da genel olarak yabancıların akınına dair memnuniyetsiz bir dil kullanmaktan ya da Almanya’nın “Almanlar için” olduğunu iddia etmekten geri kalmazlar. Federal Almanya’da sığınmacı “dalgası”nın varlığının “suçluların ithaline”, “toplumsal gerilimlere” ve “mali yüklere” neden olduğuna inanırlar.

Cumhuriyetçiler “iç politikanın önceliği olarak Alman Volk’unun, onun sağlığının ve ekolojik olarak yaşam-alanının [Lebensraum] varlığının korunmasını” isterler. Bu amaç “aynı zamanda çevrenin korunmasını destekleyecektir” diye eklerler. Gerçekten de ekolojik oynamalar Almanların “sağlığını” tehlikeye atar. ‘Sağlık’la kastettikleri Alman halkının ‘genetik sağlığıdır’. Böyle bir ‘sağlık’ kısa vadeli faydadan ve standart bir yaşam için çalışmaktan daha yüksek değerdedir. “Sağlıklı bir çevre”yi korumak ve sürdürmek “insanlarımızın yaşamının ortalama güvenliğini” sadece güvenceye almaz aynı zamanda “bir yurttaşlık görevidir”. Cumhuriyetçiler, Alman kadınlarının kürtaj olmasına katı bir şekilde karşıdırlar fakat Üçüncü Dünya için “anlamlı bir aile planlaması nüfus patlamasına” son vermek için zorunludur ve onun sonuçlarının çevre için tehdit olduğunu iddia ederler; nüfus kontrolü olmazsa “doğal afet ve kıtlık” olacaktır derler.

Milli Demokratik Parti[15]

Almanya’nın Milli Demokratik Partisi (Nationaldemokratische Partei Deutschlands ya da NPD) esas olarak 1945’ten önce Naziler içinde faal olan kişilerce 1964’te kurulmuştur. 1960’larda öne çıkan bir hareket olmuştur. Programında “bir nesil içinde iki savaş’ın Alman halkının asıl sağlığını yemiş bitirmiş” olduğu serzenişinde bulunurken, Milliyetçi parti uzun bir süre agresif bir şekilde Almanya’nın yeniden birleşmesi çağrısını yapmıştır (Ditfurth’un alaysı şekilde belirttiği gibi bu savaşların Yahudilere neler yaptığından bahsetmezler). NPD “Volk-sağlığı üzerinde sakıncalı etkileri” olan çevrenin tahribinin matemini tutar. AİDS’li insanların “kayıt olmaları” gerekirken Almanlar “kimyasal boyalara” maruz kalmamalı ve “doğuştan gelen hastalıklardan” korunmalıdır. “Alman halkının korunması” Alman kadınlarının bol miktarda doğurmalarını gerektirir. Bundan dolayı NPD “ailenin yıkılması ve değerinin düşürülmesine” karşıdır. Kürtaj “insanımızın biyolojik varlığına” tehdit olduğundan dolayı kürtaj olan kadınlar cezalandırılmalıdır. Parti “genç kadınlar” için annelik ve ev idaresi dersleri istemektedir.

1973’te NPD “Ekolojik Manifesto”sunu yazdı. Bu manifesto toplumsal ilişkileri[16] yöneten, hiyerarşik olarak yapılandırılmış “organik” düzeni haklı kılmak için “doğanın yasalarını” hatırlatmaktaydı. “Doğa ve insan arasındaki dengeyi bozan en dikkate değer tek semptom” olan “değersizleştirilmeş yığınlar içinde artarak yalnızlaşan hayatlara sahip olan insanlık tarafından zehirlenmiş ve kirletilmiş çevreyi” tenkit ederler. Yıllardan beridir NPD’nin retoriği artarak New Age temayüllü olmuştur; şimdi “hayat için çok gerekli olmayan bir çevre bilincini edinme”yi istemektedir. Bu bilinci edinmek için NPD’nin 1988’deki programında şöyle belirtilir: “Birincisi insan düşüncesinde içsel bir devrimi gerektirir. İnsan yaşamına ve mutluluğuna anlam veren sınırsız tüketim ya da maddi varlığın sınırsız birikimi değildir aksine bu anlamı veren doğanın deneyimi, kültürel değerlere değer vermek ve Volk ve ailede sosyal güvenliktir.” Gerçekten de “Milyonlarca yabancının Volk’umuzun varlığını” tehdit etmesinden dolayı  “Volk-bilinci ve çevre bilinci birbirinden ayrılamaz.”

Alman Halkının Birliği[17]

Alman Halkının Birliği (Deutsche Volksunion ya da DVU) yıllardır aşırı-sağcı aktivist ve yayıncı olan Dr. Gerhard Frey (1933 doğumlu) tarafından kurulmuş. Halen lider bir figürdür [Makale yazıldığında bu doğru olmalıdır. Fakat 2009’da başkanlık görevinden istifa etmiş ve 19 Şubat 2013’de ölmüştür –ç.n-]. Frey DVU’nun yayınlarında normalde Almanların suçlarını inkâr eden ve tasvir edilen toplama kampları hakkında şüpheler yayarak İkinci Dünya Savaşı yıllarına odaklanmıştır; yayınları Naziler için hatırlanmaya değer şeyleri satışa sunuyor. DVU “Almanya Alman kalmalıdır” sloganı atıyor ve “Alman evlerinde Almanlara öncelik” ve “milli kimlik ve kendi kaderini tayin hakkı” istemektedir. DVU için çevrenin korunmasının anlamı “çevreyi kirletenlere karşı sıkı yasalar” çıkarmak, “ithal edilen yiyeceklerin sıkı bir şekilde incelenmesi”, “hayvanlar üzerindeki işkence” ve hayvanlar üzerinde yapılan deneylere karşı yasaklar uygulamaktır. Yaşamı korumanın anlamı “kürtaj suiistimaline bir son vermektir”.

Antroposofi[18] ve Dünya Hayatı Koruma Cemiyeti

Antroposofi 1920’nin völkisch hareketinde olduğu gibi bugün de Alman karşı kültüründe özel bir alakaya sahiptir. Örneğin Waldorf Okulları Steiner’in eğitim prensipleri üzerine kurulmuştur ve pek çok Alman ve Amerikan karşı kültür çevrelerinde kayda değerdir (Bugün sayısı Federal Cumhuriyet’te altmıştan daha fazladır). 1920’de Steiner tarafından kurulmuştur. Başarı için baskılardan ve çatışmalardan münezzeh olan, anlaşılma duygusu ve yaşamın müzikal görünümüne vurgu yapan yerleri olan çocuklara alternatif, reform edilmiş bir eğitim sağlıyor. Steiner aynı zamanda üretici ile toprak arasında daha organik bir ilişkiyi geliştirmeye çalışan ve böcek ilacı kullanmadan organik tarım yapmanın bir biçimi olan biyodinamik çiftçiliğin kurucusudur. Bugün biyodinamik ziraatçiler Demeter markası adı altında organik besin ve Weleda adı altında kozmetik ürün üretirler. Pek çok insan Steiner’in çalışmalarının cazip yönlerine dair herhangi bir kavrama sahip olmaksızın Anropozofiye ve bu çabalarla saf bir şekilde etkilendi ve etkilenmekteye devam ediyor.

Fakat Steiner’in inançlarının hepsi oldukça eko-ruhanidir. Antroposofi bir şeyde ezoterik evrimci bir teoride ‘kök ırklarda’ insanlığı sınıflandırır.[19] Teozofi[20]de benzer bir doktrini inşa etmede kök ırk teorisi Antroposofi’nin kozmolojisine[21] tamlayıcıdır. Bu doktrine göre insanlığın kök ırklarının bir grubu her biri kendi öz bilincinin gelişmesinin en yüksek seviyesiyle, her biri ondan önce gelen birilerinden daha üstün olan bin yıllık bir dönemde birbirini takip ederek gelişmiştir. İlk iki kök ırk olan Polar ve Hyperborean ‘yıldızlarla ilgili ethercidir’; onlar şimdi yok oldular – evrimsel süreç onları yerinden etmiştir. Gelişmiş olan bir sonraki halk bir miktar daha yüksektir fakat onlar halen yarı hayvan, tamamen içgüdüsel, kavramsal düşünme ve hafıza kapasitesinden yoksundur. Dördüncü kök ırkın nihayetinde fark edilecek derecede insan olmaya başlamıştır; sonuçta Avrupalıların ait olduğu Atlantalılara gelmiştir. Şimdiye kadar en yüsek seviyede gelişmiş olan Avrupalı beyazlar insanlığın hiyerarşi ölçüsünün doruğudur; onlar “kendi içlerinde insanlığı geliştirenler”[22] olduklarından dolayı insanlık için iyi olan her şeyi insanlığa kazandırmışlardır. Bu çeşitli ırklar sadece belirli insanların – kesinlikle en sağlıklı olanların – yaşadığı bir çeşit ya da başka çeşit felaketlerde ölmüştür; “İnsanlığın aşağı çeşitlerinde… yaşamın gövdesi Şeytanımsı etkilere karşı durmaya yetkin olması için yeterli korumaya sahip değildi. Örneğin siyahlar çok daha güneşli ve sıcak olan Afrika’da yaşamalılar; siyahlar bu sıcakta ve güneşte yoğrulmuştur ve beyinleri özellikle bu duruma göre oluşmuştur; onların varsayılan oldukça içgüdüsel doğaları tüm bu süreçlerden ileri gelmektedir.

Güneş, aydınlık ve sıcağı dış derisinde tuttuğundan dolayı, [siyahların] metabolizmasının hepsi güneş tarafından içeriden pişirilmiş gibiymiş.  Onun doğuştan siyahlar içinde olan bu hayatı bu sonuçtan dolayı devamlı bir şekilde pişer ve bu ateşi alevlendiren onun arka beynidir.[23]

Siyahlar Afrika’dan göç ettiklerinde sıcaklığın ve ışığın ayarı farklı olduğundan dolayı nesilleri tükenecektir. “Onlar gerçekten de azalan bir ırktır. Çok az ışık ve sıcaklık aldıklarından dolayı ve kendi doğalarından dolayı nesilleri tükenecektir.”[24] Böyle bir teori muhtemelen her halükarda öleceklerinden dolayı ırkların yok olmasının hızlanmasını haklı gösterir. Gelecekte diye yazar Steiner 1909’da “yüksek seviyelerde bir gelişme” aşamasına ulaşmayan belirli insanlar kötüye doğru gideceklerdir: “İyi insanların cemaatine gönüllü muhalif olan sapkın insanoğlu ve kötünün özel bir birliği zamanla kötüyü şekillendirecektir ve ağır ruhların karmalarında çok fazla yanlış ve çirkinlik birikecektir.”[25]

Belki bu kök ırk teorisi için Antroposofiye dair, kendisi Antroposofist olduğundan Rudolf Hess’e başvurulmuştur.  Ditfurth’un işaret ettiği gibi “Teosofist ve Antroposofistlerin kök ırk ideolojileri ‘Aryan ırkına’ dair Nasyonal Sosyalistlerin saflık düşüncelerinin içine pürüzsüzce karışmıştır.”[26] Steiner’in biyodinamik tarıma dair fikirleri kesinlikle kimi Nasyonal Sosyalistleri etkilemiştir. Antroposofistce fikirler bugün ekofaşistler tarafından fazlasıyla kullanılabilirdir ve Antroposofistlerin içinde aşırı-sağla yakın bağlantılı olan güçlü bir sağcılık vardır. Yazar Günther Bartsch Milli Devrimcilerin Dayanışma kanadında olan bir Antroposfisttir; 1989’da Otto Strasser’e yaltaklanan biyografisinin yazarıdır. Yayınlarında Strasser’in siyasi düşünceleri ile Steiner’in düşüncelerine dayalı ekolojik temaları tahlil etmeye teşebbüs eder.[27] Antroposofi’nin Siemens ve Bertelsmann gibi dev çok uluslu firmalar tarafından paraca desteklendiğini de akılda tutmak gerekir.[28]

Bugün Antroposofinin aşırı-sağcı taraftarları arasında Dünya Hayatı Korumak Cemiyeti’nin  (WSL) memurları vardır. Bu küçük fakat etkili ve Federal Cumhuriyet’te oldukça zengin bir çevre örgütüdür. Eğitim merkezindeki bahçe biyodinamik yöntemlere göre ekilmektedir ve ziyaretçilere organik yiyecekler sunulmaktadır. Bu örgütlenme Nazi Partisi’nin eski üyeleri tarafından 1958’de kurulmuştur ve bugün bu ‘hayatı’ koruma (yani ‘yaşam hakkı’) teması, ırkçı çevre ve völkisch bir ideolojinin canlanmasıyla bağlantılıdır. Korunmayla ilgili olan ‘hayat’ elbetteki Alman ‘hayatı’dır; bundan dolayı WSL kesinlikle kürtaj karşıtı, Alman kadınlarının ‘Aryan’ bebekler doğurmaya adanmaları gerektiğine inanıyor.

WSL’nin manevi lideri ve tarihinin çoğunda onun anahtar figürü Werner Georg Haverbeck olmuştur. Haverbeck 1909’da doğmuş, genç yaşlarda aktif bir Nazi olmuştur; Nazizmin bir gençlik hareketi olduğu hatırlanmalıdır. Bundan dolayı Haverbeck gibi üyeleri halen yaşıyor.[29] SA’ya 1928’de katılmış ve 1929’dan 1932’ye kadar Nasyonal Sosyalist Öğrenci Birliği’ni (Reichsleitung der NSDAP-Studentenschaft) temsilen ve Hitler Gençliğinin Reich Gençlik Liderliği’nin (Reichjugendführung der Hitlerjugend) lideri olarak Reich Yönetimindeki bir üyesidir. Üçüncü Reich altında dinlence etkinlikleri tarafından kontrol edilen Mutluluk Yoluyla Güç örgütlenmesinin önde gelen bir memuru olarak hizmet etmiştir. 1933’te Rudolf Hess, Haverback’in pasaportunun “Bu kişi tutuklanmamalı” şeklinde damgalanmış olduğunu görmüş. Örgütlenmesine yardım ettiği Nuremberg Parti Kongresi’ndeki Röhm Darbesi’nde sağ çıkmış ve Hess’in elamanlarına katılmış. Onu Antroposofiye döndüren Hess’tir. Savaş sırasında Danimarka’da radyo propagandası idare etmiş ve Güney Amerika’da çalışmıştı; savaşın sonunda bir subaydı.[30]

Müttefikler Haverback’in Üçüncü Reich adına pek çok çabasını kabaca boşa çıkardıktan sonra o Antroposofik Hıristiyan cemaati için bir süreliğine bir papaz olarak çalışmaktan memnundu. Bugün ekofaşist, ezoterik, völkisch, Antroposofist, neopagan ve ilkelci grupların buluştuğu ve atölye çalışmaları yaptığı 1963’te Collegium Humanum adı verilen bir eğitim merkezini kurmuştur. WSL’nin kurucularındandır ve 1974’ten 1982’ye kadar başkanı olarak çalışmıştır. 1981’de çok bilinen Heidelberg Manifestosu’nun imzacılarındandır. Bu belge Alman halkını kendilerine yönelen göçün tehlikeleri konusunda uyaran bir grup profesör tarafından hazırlanmıştı. İlk taslağı şöyle başlıyordu:

Büyük kaygılarla milyonlarca yabancının ve ailesinin akınıyla Alman halkının tahrip olmasını, dilimizin, milliyetimizin ve kültürümüzün yabancılaştırıldığını gözlemliyoruz… Hâlihazırda pek çok Alman yaşadıkları bölgelerde, işlerinde ve bundan dolayı kendi Heimat’larında* yabancıdır.[31]

Bu dilin rutini şimdi hissedilebiliyor. Federal Cumhuriyet’te göçe muhalefete çok daha fazla hoşgörü gösterildiği ve neofaşistler merhametsizce kötü şeyler yaptıkları zaman, halkın itirazları arttığından dolayı o zamanki Manifestonun (1981) tonu yumuşatılmıştı.

Antroposofik kök-ırk inancı uyarınca Haverback’in Alman halkı ve onun manevi yaşamına karşı yabancı saldırganlarca iki dünya savaşının bu yüzyılın sürdürülen otuz yıl savaşlarını oluşturduğu tezini ileri sürmesi dikkate değerdir. Görünüşe göre Alman manevi yaşamı arkasında, “aynen eski Yahudi bilinci gibi bir dünya egemenliği için bir çağrının yoğun imgesinin” yattığı “Anglo-Saxon ırkınca dünya egemenliği için uğraşlar” şeklinde durur. Gerçekten de Haverback iki dünya savaşının Alman halkı ve onun manevi yaşamına karşı bir komplo anlamına geldiğini iddia eder. Nazilerin “kitle-katliamlarının yapıldığı kamplar” kurduğu “tarihsel bir yalandır” şeklinde tartışır Haverback ve bu gerçekten de “düşman propagandasıdır”. Ona göre İkinci Dünya Savaşı’nda saldırgan olan Rusya idi.[32]

1989’da yayınlanan Rudolf Steiner: Almanya’yı Savunmak adlı kitabında Haverback, önceleri var olan bu komploların varlığını kavradığı için Steiner’i (1925’te ölen) över.

Birinci dünya savaşı sırasında Rudolf Steiner çağdaş tarih hakkında çoklu bir konferans vermiş ve “savaş suçu” sorusu hakikatine dair bitmez tükenmez bir şekilde uğraşmıştı… Steiner 1889’da yerine getirilmiş olana [I Dünya Savaşı sırasında] geri dönüp ilan edilmiş hedefleri gösteren haritayla dinleyicilerine gösterir. Bu haritalar Doğu Almanya’nın kaybedilmesiyle nihayetinde başarılan Orta Avrupa’nın ayrılmasını öngörüyordu…. 1919’da Versailles anlaşmasıyla tamamen başarılamayan gerçekten de 1945’te tamamlanmıştı: Almanya’nın yıkılması…. Soğuk savaşta her iki tarafın önde gelen kuvvetleri manevi Almanya’ya karşı bu ortak mücadelede birleşmişlerdi. “Bu savaş [I Dünya Savaşı] Alman ruhani hayatına karşı bir komploydu” der Steiner.[33]

Haverback’in Steiner’in millietçiliğine dair kitabı yayınlandığında, çocuklarını Waldorf Okulları’na gönderen, Demeter ürünlerini kullanan ve ne ırkçı ne de faşist olan öfkeli karşı kültür Antroposofistleri arasında protesto patlamasına neden oldu. Fakat araştırmacı Wölk’ün işaret ettiği gibi onların protestoları Haverback, Steiner’i gerçekten neyse öyle sunduğundan – “Şeytanlaştırılması onun zamanındaki völkisch gruplarınca paylaşılan ham bir milliyetçi“ – ve bugün neofaşist gruplar ve milliyetçiler için işe yaramazlığını gösterdiğinden dolayı yersizdi.[34]

Alman ruhani yaşamına karşı bu komplo iddialarının WSL’nin güncel düşüncelerinin çoğuna sindiğine dikkat çeker Wölk. WSL “sığınmacı akınını” çevrenin tahribi ve Almanlara karşı manevi bir savaşın parçası olarak Federal Cumhuriyet’in çok kültürlü bir topluma dönüştürülmesi olarak dikkate alır. Çevrenin korunmasını insanın korunmasının, milli kimliğinin ve biyolojik “özün” bir parçası olarak görür. Hakikaten WSL modernitenin ve “Batı uygarlığının”homojen olmuş kuvvetlerine karşı tamamen kuşatılmış mücadelenin parçası olarak sağlıklı bir çevre için savaşı anlar. “Hitler de dahil herhangi bir insandan kendini dinsel nedenlerden dolayı ayrı tutmayı reddeden”[35] WSL’nin bir diğer eski başkanı Haverback’in karısı Ursula Haverbeck-Wetzel şöyle gözlemler:

Bir kişi her ne zaman maddi bir varoluşa sahip halkının derinlerinde bulunan kültürel gerilime ait olduğunu hisseder, ancak o zaman maddi boşluktan üstün olan ruhani bir gerçekliktir. Manipüle edilmiş bir tüketici olmaktan çıkmıştır. “Kendilerini ölümle oyalayan” tamamen manipüle olmuş insanların kitlesel homojenize olmasından kurtulmuştur. (Neil Postman’ın dediği gibi) O egemenlik ve güce azmetmiş “Bir Dünya”nin savunulmasını amaç edinmiştir. Onlar dinsel inançlarına sadık olan, kültür ve geleneklerini koruyan ve özen gösteren kişiyi tehlikeli görür.[36]

1989’dan beri WSL’nin başkanlığını yapan, Rudolf Steiner’in bir diğer hayranı olan Ernst Otto Cohrs 1961’den beri bir Antroposofisttir. Bugün Cohrs’un ilgisi ırk teorilerini yaymada, anti-Semitik edebiyatı dağıtma ve yayınlamada yatıyor gibi görünüyor.1982’de WSL’nin Bavarian bölümünün bir memuru WSL içinde Cohrs’un faaliyetlerini kamu sorunu haline getirdi. WSL’nin üye toplantısına bir mektup yazdı ve başka şeylerin ortasında kendisini Cohrs’dan ayrı tutması gerektiğini söyledi. Bu mektupta Anti-semitik yazıları WSL üyelerine yolladığını, Bauernschaft gibi (bilinen Holokost inkârcısı Thies Christophersen’in dergisi) aşırı sağ dergilere reklamlar verdiğini, neofaşist süreli yayınlarda WSL bildirilerinin basılması için izin verdiğini ve bizzat kendisinin Gaz Odaları Yoktu ve Auschwitz Miti[37]gibi yazıları dağıttığını söylemiştir. Bu mektubun bir sonucu olarak pek çok üye WSL’den istifa etmiştir; kalanlar ezici olarak Cohrs’un anti-Semitik fikirlerini kabul edenlerdi ve ona karşı durmak eğiliminde olmayanlardı. Bunların arasında ilk zamanlarda Yeşiller’e katılan, kitabı Partner Erde (Dost Dünya) aşırı-sağcı yayınevinde (Arndt Verlag) yayınlanan, ‘Yeni’ Sağ yayın Nation Europa için yazılar yazan Baldur Springmann ve sahip olduğu NSDAP’in ‘altın madalyasıyla’ gurur duyan il meclisi için Cumhuriyetçi bir aday olan Dr. Arnold Neugebohrn vardı. “1981-82’de Cohrs’un faaliyetlerinin neden olduğu iç kriz WSL’yi gözden düşürmüş olabilir fakat bu aynı zamanda WSL’nin neofaşist yönelimini de güçlendirmiştir” sonucuna varır Wölk. Cohrs’un bugünkü faaaliyeti esas olarak Holokost-inkâr edebiyatını yaymaktır.[38]

WSL başında kollektifin bir üyesi “avukat cübbesi içinde bir neo-nazi” (Die Zeit  gazetesi onu böyle tanımlıyor) olan, yakın zamanlarda 1992’de Federal Cumhuriyet tarafından yasaklanan iki faşist grubu savunan Jürgen Rieger’in başkanı olduğu Öjenik, Davranışsal Araştırma, Biyolojik Antropoloji Topluluğu(Gesellschaft für biologische Anthropologie, Eugenik, und Verhaltensforschung ya da GfbAEV) olarak bilinen Hamburg kökenli bir örgüttür. GfbAEV’in dostlarından biri French Nouvelle Droite’in ideolojik lideri Alain de Benoist’tir. Süreli yayını bilindik üç aylık dergi Neue Anthropologie’dir ki başka şeylerin yanında insanlık tarihinde daima çevresel tahribatın olduğunu, bunun bir kişinin dahi hariçten tutulamıyacağı insan doğasının parçası olduğunun dahi söylenebileceğini iddia eder:

Sadece Almanlar farklıdır. Onlar pagan zamanlarda ağaçlara ve koruluklara ibadet ederdi ve doğaya yakın olmalarından dolayı doğaya karşı dikkatli bir uyum içerisindeydiler. Hayvanlara duyulan sevgi dahi Latince-konuşan-insanlar arasında çok daha fazla teleffuz edilir. Bundan dolayıdırki bugün dahi en güvenilir çevreci çabalar – devlet yanında özel – Kuzeyli ırkın büyük bir miktarına sahip olan insanlarca yönetilmektedir.[39]

Çeviren: Alişan Şahin

Edit: Zeynep Turgut

İtaatsiz.org’un notu: Bu makale “Alman Aşırı Sağında Faşizmin Modernizasyonu ve ‘Ekoloji'” makalesinin son bölümü. Önceki bölümleri “Yeşil Direniş” dergisinde ve peyderpey itaatsiz.org’da yayınlamayı tercih etmiştik. “Yeşil Direniş” dergisini oldukça meşakatli ve sabırlı çabalarımıza rağmen – birçok olumsuz ve gitmeyen şeye rağmen – buraya kadar yayınlamamız da başarı sayılabilir. ‘Yeşil Öfke’ dergisinde yaşadığımıza benzer problemleri de oradan yaşadık ve meseleleri ve meseleye konu olan şahısları hiçe bıraktık – çıkarmaktansa bitirmeye ve oradan ayrılmaya karar verdik. Bu yazıların ekoloji kavramının anlam dünyasına aşina olmaya başlayan insanlara ekolojiye dair fikri katkıları olacağını umuyoruz.

DİPNOTLAR

[1]Volkmar Wölk, “Neue Trends im ökofaschistischen Netzwerk: Am Beispiel der Anthroposophen, dem Weltbund zum Schutz des Lebens und der ÖDP,” inIn bester Gesellschaft: Antifa-Recherche zwischen Konservatismus und Neo-faschismus, Raimund Hethey and Peter Kratz, eds. (Göttingen: Verlag die Werkstatt, 1991). Wölk VVN/Bund of Antifascists’in sözcüsüdür ve  neofaşizm üzerine oldukça fazla yayını vardır.

[2]Aksi belirtilmedikçe bu bölümdeki alıntılar the National Revolutionaries’in belgeleri olan Gegen Fremdherrschaft und Kapital and Grundsätze unseres Wollens — Die fünffache Revolution (n.d.), as cited in Ditfurth, Feuer, pp. 228-30’dendir.

[3]Walter Laqueur, Germany Today: A Personal Report (Boston: Little, Brown, 1985), p. 152. Strasserite ideology, bkz. Mosse, Crisis, pp. 286-90.

[4]Bkz. Hans-Georg Betz, “On the German Question: Left, Right, and the Politics of National Identity,”Radical America, vol. 20, no. 1 (1987), pp. 30-48.

[5]Bkz. Betz, “On the German Question.”

[6]Henning Eichberg, “Produktivistische Mythen: Etwas über die Religion in der Industriekultur,” inZurück zur Natur-Religion? Holger Schleip, ed. (Freiburg: Hermann Bauer Verlag, 1986). Editor Schleip is, ironically, a member both of the Greens and of the völkisch-racist sect Deutsche Unitarier; the publisher, Hermann Bauer Verlag, Almanya’daki en büyük New Age yayıncıdır. Eichberg’in makalesinin içeriği Wölk tarafından özetlenmiştir.  “Neue Trends,” p. 126.

[7]New Age, ruhsal konulara ilişkin bireysel eklektik yaklaşımla nitelendirilen çağdaş batı kültüründe, yirminci yüzyıl sonlarında ortaya çıkan ve sınırları ve alt gruplarıyla geniş bir uygulama ve inanç alanına işaret eden ve alternatif ruhsal hareketlerin üst başlığı ve türsel (generic) bir terimdir. Herhangi bir değişmez, mutlak kutsal metin, dini kurum ve din adamları hiyerarşisinden uzak olduğundan din sosyolojisinde New Age’in geleneksel din ile arasındaki farkı ortaya koymak için akademik literatürde New Age’e, yarı dini (quasi-religion) veya dinleyici/izleyici kültü (audience cult) ve kült çevresi/ortamı (cultic mileu) şeklinde tanımlar getirilmiştir. Hareket daha çok uzman yayınevleri, müzik dükkânları ve fuarlarda ve internet gibi ağlarda (networks) görünürlük kazanmaktadır.

New Age akımı çeşitli manevi unsurlar içerir: panteizm, pandeizm, panenteizm ve politeizm kombinesi ile Bilim ve Gaia felsefe; özellikleAstronomi, Ekoloji, Çevrecilik, Gaia hipotezi, UFO dinleri, Psikoloji ve Fizik.

New Age uygulamaları ve felsefeleri bazı büyük dünya dinlerinden etki içerir: Budizm, Taoizm, Hristiyanlık, Hinduizm, İslam, Musevilik, Sihizm; güçlü etkileriyle doğu asya dinleri, Ezoterizm, Gnostisizm, Hermetizm, İdealizm, Neopaganizm, New Thought, Spiritüalizm, Teozofi ve Üniversalizm. Kimi araştırmacılarca esasen yenifaşist hareketler olarak telakki edilmektedirler. [http://tr.wikipedia.org/wiki/New_Age] (Ç.n.)

[8]Laqueur, Germany Today, p. 153. Laqueur cites Henning Eichberg, “Balkanisierung für jedermann,” in the National Revolutionaries’ periodical Wir Selbst, “milli kimlik ve uluslararası dayanışma için dergi” (May-June 1983). Alman Sağı IRA ile 1920’lerden beri ilgilidir.; Bu derginin başlığı, Wir Selbst (“biz kendimiz”), Sinn Fein’in çevirisidir.

[9]Bkz. Betz, “On the German Question,” pp. 45-46 ve Wölk, “Neue Trends,” p. 123.

[10]Aksi belirtilmedikçe bu bölümdeki alıntılar FAP’s Action Program’ındadır. (15 Ağus. 1990); the FAP charter (15 Aug. 1989); “Basic Principles and Goals of the FAP — Electoral Program for Rhineland-Westphalia” (n.d.) ve “Overview of Members of the Party Executive Committee for the Provincial Associations” (15 Aug. 1990), all as cited in Ditfurth, Feuer, p. 229ff. [bu makalenin yazıldığı 1993’den beri, the FAP Federal Cumhuriyet’te yasaklanmıştır.]

[11]Bkz. Christopher T. Husbands, “Militant Neo-Nazism in the Federal Republic of Germany in the 1960s,” in Neo-Fascism in Europe, Luciano Cheles, Ronnie Ferguson, and Michalina Vaughan, eds. (Essex: Longman Group, UK Limited, 1991).

[12]Bkz. Husbands, “Militant Neo-Nazism.”

[13]Husbands, “Militant Neo-Nazism,” p. 96.

[14]Bu bölümdeki alıntılar cumhuriyetçilerin temel programlarından alınmıştır. Onların ilk federal kongrelerinden uyarlanmıştır. (26 Nov. 1983) Munich; Cumhuriyetçilerin 1987 programları; “Ja zu Europa — Nein zu dieser EG — Deutsche Interessen haben Vorrang,” 1979 Avrupa seçimleri için Cumhuriyetçilerin the Dinkelsbühl Deklerasyonu ve Cumhuriyetçilerin 1990 parti programının tüm alıntıları Ditfurth, Feuer, p. 228ff.

[15]Aksi belirtilmedikçe bu bölümdeki alıntılar NPD’nin 1973 Düsseldorf programından; the 1988 Wurfsendung of the NPD ve NPD newspaper Deutsche Stimme 4-5 ( 1992), hepsi Ditfurth, Feuer, p. 228’den alıntıdır. Genel olarak NPD üzerine, bkz. David Childs, “The Far Right in Germany Since 1945,” in Neo-Fascism in Europe, Cheles, Ferguson, and Vaughan, eds.

[16]Betz, “On the German Question,” p. 35.

[17]Bu bölümdeki alıntılar DVU bildirisindendir (c. 1990) ve  “Overview of the Members of the Party Executive and the Provincial Associations” (20 Nov. 1989), Ditfurth, Feuer, s. 228’den alıntı.

[18]Antroposofi, dünyayı insanın ruhsal doğası açısından açıklayan felsefe (Rudolf Steiner doktrinlerini esas alan),ruhani bilim, iyi sağlığın fiziki vücut, ruh ve can arasındaki uygun ve doğru ilişkiye bağlı olduğunu en iyi şekilde kullanmayı amaçlayan felsefe (Ç.n.)

[19]Kök ırk teorisi üzerine devam eden bölüm Wölk’e dayanır, “Neue Trends,” pp. 120-21, and Ditfurth, Feuer, pp. 217-22. İngilizcede, Rudolf Steiner, An Outline of Occult Science (Spring Valley, N.Y.: Anthroposophical Press, 1972), especially chap. 6.

[20]Teozofi (Yunanca: θεός, tanrı + σοφία, usluluk, bilgi, bilgelik) sözcüğü birleştirilerek türetilmiştir. Günümüzde teozofi denildiğinde, öncelikle, kaynağını esas olarak Hint mistisizminin insan ile evren ve Tanrı arasındaki ilişkileri açıklayan felsefesi denebilecek Hint teozofisinden almış olmakla birlikte, Batı teozofisi akla gelir. Batı teozofisi bir yandan okült gelenek, diğer yandan Doğu gelenekleri üzerine kurulmuş, ezoterik bilgilerden yararlanan felsefi bir sistemdir. (Ç.n.)

[21]Kozmoloji sözcüğü Türkçeye Yunanca κοσμολογία (cosmologia, κόσμος (kozmos)

düzen, bütün + λογια [logia] söylev) sözcüğünden türemiştir. Her ne kadar kozmoloji sözcüğü nispeten yakın zamanlı bir sözcük olsa da Evren, tarih boyunca bilim, felsefe, ezoterizm ve din gibi farklı disiplinler tarafından araştırma konusu olmuştur.

[22]Kök ırk teorisi üzerine devam eden bölüm Wölk’e dayanır, “Neue Trends,” pp. 120-21, and Ditfurth, Feuer, pp. 217-22. İngilizcede, Rudolf Steiner, An Outline of Occult Science (Spring Valley, N.Y.: Anthroposophical Press, 1972), especially chap. 6.

[23]Rudolf Steiner, lecture (3 March 1923),Gesamtausgabe, vol. 349, pp. 52-67, cited in Ditfurth,Feuer, p. 221.

[24]Steiner, Outline, p. 216.

[25]Ditfurth, Feuer, p. 216.

[26]Ditfurth, Feuer, p. 216.

[27]Steiner, Outline, p. 361.

[28]Ditfurth, Feuer, p. 200.

[29]1999’da ölmüştür. (Ç.n.)

[30]Bkz. Wölk, “Neue Trends,” p. 123.

* Heimat: Yurt, vatan.

[31]Ditfurth, Feuer, p. 222.

[32]Laqueur, Young Germany, p. 194’da geçtiğinden bahsedilir.

[33]Ditfurth, Feuer, p. 224.

[34]Betz, “On the German Question,” p. 36.

[35]Werner Georg Haverbeck, Rudolf Steiner: Anwalt für Deutschland (Munich, 1989), pp. 143f, 242f, 324, cited in Ditfurth, Feuer, pp. 224-26.

[36]Werner Georg Haverbeck, “Das Ringen um Völker- und Geistesfreiheit,” in Europa (Feb. 1990), p. 41f, cited in Wölk, “Neue Trends,” pp. 131-32.

[37]Wölk, “Neue Trends,” p. 132.

[38]WSL’nin Schleswig-Holstein için il yöneticilerinin WSL başkanlık heyetine mektubu (28 July 1981), cited in Wölk, “Neue Trends,” p. 133; also inVlothoer Tageblatt (19 Nov. 1982), cited in DitfurthFeuer, p. 225.

[39]Ursula Haverbeck-Wetzel, “Vom Wirtschaftskrieg zum Geisteskampf,” in Europa (Mar. 1990), p. 28, cited in Wölk, “Neue Trends,” p. 132.

Views: 181

Orta Doğu’nun Sonu – Robert Kaplan

Jeopolitik, coğrafyanın ilahi kurallarına dayandığı için nispeten çok az şey değişiyor. Varşova Paktı, Berlin Duvarı’nın çöküşünün ardından dağılmış olabilir fakat Rusya halen büyüktür ve Orta ve Doğu Avrupa’nın hemen yanı başında yer almaktadır, dolayısıyla Avrupa’ya yönelik bir Rusya tehdidi halen mevcuttur.

Views: 33

İslam Devleti Savaşıyla İlgili En Kötü Yedi Senaryo – Peter Van Buren

Neticede gezegenin en istikrarsız bölgesini topa tutmak için getirilen tüm o askeri güçten sonra ne ters gidebilir ki? diye soruyor, Peter Van Buren.

Views: 46

Suriye’de Hangi Taraf Kazanırsa Kazansın Amerika Kaybedecek – Edward N. Luttwak

ABD’nin uygun görebileceği tek bir muhtemel sonuç bulunmakta: Belirsiz bir beraberlik. El-Kaide bağlantılı köktenci savaşçılara karşı Esad’ın ordusunu ve onun İranlı ve Hizbullah müttefiklerinin bağlanması suretiyle Washington’un dört düşmanı kendi aralarında savaşmakla uğraşacak ve bunların Amerikalılar’a veya Amerika’nın müttefiklerine saldırıları önlenecektir. Bunun şu anda en iyi çözüm olması çok talihsiz, aslında trajik, ancak bu düşüncenin lehinde bir tavır almak Suriye halkına acımasız bir dayatma değil çünkü onların çoğu tam da aynı açmazla yüzleşmekte.

Views: 29

Suriye Hakkında Beş Gerçek – Michael Doran

 

ABD Başkanı Obama’nın Beşer Esad rejimini bombalama kararı pek çok insanı şaşırttı. Son iki yıldır Beyaz Saray ordunun ve geniş halk kitlesinin açık desteğiyle Suriye’ye daha fazla karışmaya direndi. Fakat Başkan şaşırtıcı bir dönüşle bugün Amerika’nın temel çıkarlarınının tehlikede olduğunu iddia etmekte. Haklı mı? Eğer öyleyse, sınırlı bile olsa askeri saldırı bu çıkarları korumanın en iyi yolu mudur? Bu sorulara cevap vermek amacıyla buyrun beş temel önerme.

Views: 49

Lacan’ın Ayna Evresi ve İbn Arabi’nin Ayna Metaforu Üzerine Bir Karşılaştırma – Umut Saygı

Fususu’l Hikem’de geçen “suretteki benzerlik, ilişkinin en büyüğü, en yücesi ve en yetkinidir; çünkü suret çifttir (iki olmanın nedenidir) başka bir ifadeyle suret, Hakkın varlığını çift yapmıştır. Nitekim kadında varlığıyla erkeği iki yapmış ve onu çifte dönüştürmüştür. Böylece üç ( şey ) ortaya çıkmıştır: Hak, erkek ve kadın.”  Bu paragraf üstünden Lacan’ın ayna evresi, imgesel düzlem ve İbn Arabi’de ayna metaforu üzerine bir deneme yazısı.

Views: 2140

Temsil Bir Oyundur, Seçimse Bir Yalan: Seçim Tartışmaları Üzerine Bazı Notlar – Numan Bey

7 Haziran seçimleri temsil yalanına inanmayan ve kendini ondan uzak tutan “seçmen vatandaş”ın sisteme eklemlenmesi ve rızasının alınması için bir dönem sistem dışı olanların kendi iradeleriyle muhalefet olmaya ve sistem içine girmeye insanları çağırdığı ve manipüle ettiği seçimler olarak anılacak.

Views: 40

Batı “Suriye Rejimini İzole Etmek İçin” İslam Devleti’nin Yükselişine Olanak Sağladı

Şaşırtıcı bir şekilde, şimdilerde gizliliği kalkmış rapor şöyle diyor: “(Suriye) muhalefetini destekleyen batı, körfez ülkeleri ve Türkiye…” için “ Doğu Suriye’de (haseki ve der zor) deklare edilmiş veya edilmemiş selefi bir beyliğin kurulma olasılığı bulunmaktadır, ve bu tam da muhalefeti destekleyen güçlerin Suriye rejimini izole etmek için istediği şeydir…”   

Views: 34

29. Anarşinin Antropolojisi – Anarşinin Bir Geleceği Var mı, Yoksa Tarih Tek Yönlü Bir Yol mu? – Son –

Anarşinin bir geleceği olup olmadığı sorusu bizim öncelikle, şu anda her yerde hakim olan devleti nasıl dağıtacağımız üzerine düşünmemizi gerektirir. İkinci olarak, devletin gelişimiyle ilgili olarak genel tarihsel modelleri ve kültürel trendleri, ayrıca bu stratejik noktadan yola çıkarak liberter bir çağ ihtimalini araştırabiliriz.

Views: 38

28. Anarşinin Antropolojisi – Devletin Kökeni Üzerine – Harold B. Barclay

Anarşik rejimlere dair incelememizde gördüğümüz gibi, tiranlık ve yönetimin tohumları pek çok liderin icrasında gözlemlenebilir. Tiv, Lugbara ve diğer Afrika rejimlerinde,  aynen Avustralyalılarda olduğu gibi, Yaşlı Adam’ın olası tiranlığını görürüz. Ataerkil sistemin belli bir rasyonalitesinin olduğu ileri sürülebilir; zira bu sistem içinde, en uzun yaşamış olan, dolayısıyla en fazla tecrübeye ve aynı zamanda atalarının bilgeliğini öğrenmek için en fazla fırsata sahip olduğu varsayılan yaşlılar öne çıkar. Fakat “yaşlı” statüsündeki herkesin otomatik olarak her zaman üstün olduğunu varsaymakta bir irrasyonalite vardır.

Views: 34

Seçimler ve Sistemin Yeni Manipülatör Siyasal Partisi Olarak Hdp – Numan Bey

Ne kadar cazip hale geldi gidip HDP’ye oy vermek! Gidelim ve oy verelim ki AKP diktatörlüğünü sandıkta yıkalım! Sen hem diktatörlük de, hem de sandık ve oy vererek o diktatörlüğü yıkabileceğine inan!

Views: 33

27. Anarşinin Antropolojisi – Anarşik Rejimlerde Liderlik Türleri – Harold B. Barclay

Anarşik rejimleri şöyle bir gözden geçirdiğimizde; liderliğe yönelik farklı tavırlar ve farklı liderlik türleri karşımıza çıkar. Çoğu örnekte liderliğe olumlu bir gözle bakılır ve “şef ”  olmak çoğu kişinin düşüdür. Fakat diğer yandan, üstünlük için herhangi bir şekilde çabalamanın kaba ya da ahlak dışı bulunduğu azınlıkta kalan toplumlar da vardır.Liderlik rollerinin vurgulanmasından olabildiğince kaçınılır ve bu roller çok tasvip edilmez. Gene de, tavır ne olursa olsun, herhangi bir grup içinde liderlik modelleri ortaya çıkar ve anarşik rejimler içinde de en azından dört tür liderliği fark edebiliriz:

Views: 42

26. Anarşinin Antropolojisi – Seçimler ve Karar Alma Süreçleri – Harold B. Barclay

Demokrasi mitinin bir parçası oy çokluğunun kutsiyetidir. Seçmenler belli aralıklarla sandığa gider ve çoğunluk oyuyla bir lider seçerler; gizli oy demokrasinin en kutsal ritüellerinden biridir. Anarşistler ise bunun hiçbir şekilde özgürlüğün göstergesi olmadığını ileri sürer. Dahası, gene la Boetie’nin de gözlemlemiş olabileceği gibi, yöneticilerin oy çokluğuyla seçilmesi, kişilerin durumu kendilerinin kontrol ettiği yanılsamasına kapılmalarını sağlayan bir kurnazlıktır. Oy veren kişi aslında önceden seçilmiş bir grup içinden seçim yapar ve birbirine zıt ideolojiler arasında hiçbir seçim şansı yoktur. Herhangi bir batı ülkesinde bugün kazanma şansı olan büyük partiler arasındaki fark, Sovyetler Birliği veya Çin’de Komünist Parti içindeki fraksiyonlar arasındaki farktan daha büyük değildir. Hiç kimse, ABD veya Kanada’daki büyük partiler arasında, ideolojik ya da başka bir kalıcı geleneksel felsefi tezatlık olduğunu ciddi olarak iddia edemez. Ayrıca, seçmenlere, onlar adına görev yapacak birilerini seçmekte oldukları ve o kişilerin bu işi onların arzu ettiği gibi yapacağının hiçbir garantisinin olmadığı hatırlatılabilir. Her şeyden öte bu işin özünde itaate zorlamak vardır. Kamu görevlerine birilerini seçmek, size kimlerin baskı yapacağına dair sınırlı bir seçme hakkına sahip olmaktan çok da farklı değildir.

Views: 34

25. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Düzeni Koruma Teknikleri – Harold B. Barclay

Anarşist harekette telaffuz edildiği şekliyle özgürlük ve bireysellik kavramları, Protestan Reformu’ndan doğan ve kökleri Yunan kültürel geleneğine dek geri giden – burjuva değilse eğer – Avrupalı değerlerdir.  Anarşik bir sistemin sürmesi anlamında ilgilendiğimiz ve belli bireysel eğilimler gösteren insanların çoğunluğu genelde özgürlük hakkında felsefi düşünceler sergilemezler. İşin aslı biz de o insanlara bizim için önemli olan, ancak onlar için olmayan sebeplerle paha biçiyor olabiliriz ( Colson, 1974, 62-63).

Views: 32

24. Anarşinin Antropolojisi – Kültürel Gelişim ve Anarşi – Harold B. Barclay

Nationalism and Culture adlı kitabında Rudolf Rocker, bir devletin olduğu her yerde insanın kültürel gelişimine engel konduğu ve dolayısıyla, siyasi entegrasyonun zayıf ve küçük gruplarla sınırlı olduğu her yerde de kültürel “ilerlemenin” gerçekleştiği hipotezi üzerinde durur. Rocker kültür derken çeşitli sanatları kastetmektedir: mimari, resim, müzik, edebiyat, felsefe. Ne yazık ki kültürel içeriğin sistematik bir analizini yapmakta ya da konuyu öznel bir seviyeden çıkarabilmekte başarısız olur. Roma edebiyatının veya diyelim Yunan heykelciliğinin değerine dair kişisel yargılar öne sürer. Açıkçası, nesnelliğe ulaşmanın zor olduğu bir alandır bu. Aynı derecede ciddi bir başka problem de Rocker’ın antik Yunan şehir devletlerini, ilk İspanyol komününü, 17. ve 18. yüzyıl Avrupa’sındaki küçük prenslikleri onaylayan bakış açısıdır.13 Devleti mi, yoksa sadece büyük devletleri mi eleştirdiği belli değildir. Durum ne olursa olsun,  devletin kültürel gelişimi boğduğu argümanı büyüleyici bir sorudur, ama buna ikna edici bir cevap verirken kaçınılması gereken çok fazla tuzak vardır.

Views: 31

Aşkınıza Talibim – Ebru Özuslu

Aşkın ırzına geçildiği, ruhların becerildiği, romantizmin hastalık, kalp insanlarının aptal görüldüğü bu dünyada damla damla tükenirken, tükenişi kaleme alma ihtiyacı hiçbir zaman sonra ermeyecek.

Views: 64

23. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Rejimlerin Genel Bazı Karakteristikleri – Harold B. Barclay

Haklarında bilgi sahibi olduğumuz avcı toplayıcı toplulukların hemen hemen hepsi  eşitlikçi ve anarşiktir, bir  yönetim  yapıları ya da devletleri yoktur. Tipik olarak kuzey California’da ve Amerika’nın kuzeybatı sahilinde yaşayan küçük bir azınlık, payeli toplum yapısındadır fakat gene de genelde idari bir yapıları yoktur. Bahçeci topluluklar arasında eşitlikçi ve anarşist rejimler, avcı toplayıcı topluluklar kadar olmasa da hâlâ yaygındır. Diğer yandan, çobanlıkla geçinen toplumların muhtemelen az bir kısmı, tarımcı toplulukların ise daha da azı bu kategoriye girer. Tarımcı toplumlar tabakalaşma ile ve devletin varlığıyla tanımlanırlar.

Views: 36

22. Anarşinin Antropolojisi: Ortak Bir Amaca Yönelik Anarşist Topluluklar – Harold B. Barclay

Ortak Bir Amaca Yönelik topluluklar hiçbir şekilde egemen oluşumlar değillerdir, tam tersine egemen devletlerin sınırları içinde ve üstündeki oluşumlardır. Bunlar “eskinin kabuğu içinde” anarşik bir topluluk  başlatma  çabalarıdır. Bundan  dolayı, örneğin  ABD’de kurulan çeşitli anarşist komünlerin hepsi de bir biçimde ABD yasalarına uymak zorunda  kalmış ve pek çok örnekte bu yasalara uymadıkları için kapanmaya zorlanmışlardır. Böyle topluluklar içinde anarşi hayli sınırlı olabilir ve ancak grubun kendi iç işlerinde uygulanabilir, ancak yasanın uzun kolu buraya bile uzanabilir. Böyle komünler, isteseler de istemeseler de, devletin ekonomik ve siyasi sisteminin bir parçası olarak bulurlar.

Views: 60

21. Anarşinin Antropolojisi: İspanyol Devrimi – Harold B. Barclay

Bu yüzyıl içinde anarşist bir toplum kurma çabalarından bir ikincisi,  1936 yılından başlayarak İspanya’da gerçekleşmiştir. Fakat gene müphem bir durumla karşı karşıyayız: Burada ademi-merkeziyetçi kolektivist bir demokrasi mi yoksa bir anarşizm kurma çabası mı söz konusudur? Sam Dolgoff, Vernon Richards ve diğer anarşistler bu durumla ilgili yazılarında hareketi ve toplumu “anarşist” olarak nitelemişlerdir. Pek çok kolektifi doğrudan gözlemlemiş olan Gaston Leval ise hareketi “liberal komünizm” ya da “devrimci liberterlik”, hatta “liberter demokrasi” olarak adlandırmayı tercih etmiştir.

Views: 61

8. Anarşizm ve Din: Dine Bakışta Bazı Teorik Mülahazalar ve Negatif Teoloji – Alişan Şahin

Allah’ı açıklamaktan ziyade, O’nun ne olduğunu bilgi edinme ve muhakeme yoluyla ilahi iyi ve birliğe ulaşma teşebüsü olarak da açıklanan, Apofatik teoloji de denen (karşıtı Katafatik teoloji) Negatif teoloji mistisizmle uyum arzeder. Kendiliğinden ve ani, olağan algılamanın ötesinde, ilahi gerçeğe ulaşmayı bireysel yoldan deneyimlemenin adıdır bir bakıma.

Negatif teolojiye göre:

1.Fiziki dünya’da anladığımız varlık ve yokluk kavramlarını Allah için kullanamayız. İlahi olan bireye soyuttur, varlığın ve yokluğun ötesindedir. Yani Allah vardır ve yoktur denilemez.

2.Allah’nın bir, iki, üç ya da herhangi bir varlık olduğunu kimse söyleyemez.

3.Allah’nın zeki olup olmadığını kimse söyleyemez.

4.Allah’nın iyi ve kötü olduğu söylenemez. Allah’ı kimse kendi kültürel algılama ölçülerine gore tanımlayamaz.

5.Allah’nın nasıl varolduğunu ve insanlarla ilişkisinin nasıl olduğunu kimse söyleyemez.

6.Allah yer ve mekana göre kavramlaştırılamaz.

7.Allah, zamana göre kavramlaştırılıp sınırlandırılamaz.[1]

Negatif teoloji’nin alanı Hıristiyanlık, Yahudilik, İslam ve hatta Budizm’e kadar geniş bir alana yayılır. Ve hatta seküler alana dahi etki edecek bir boyuttadır. Meister Eckhart ve İbn Arabi[2] kimi bakımlarda negatif teolojinin içinde düşünülse de her iki alimin konumlandıkları belli bir alan bulmak mümkün değildir.

Negatif teoloji Allah’ın ne olduğu, ne’liği, varlığı ve nasıl’lığına vermeye çalıştığı yanıtta kendini açık eder. Kimilerine göre müpheme övgü olarak ifade edilen, kanaatimce, makule giden yolda, fikri muhakkemenin vardığı en anlamlı metoddur. Allah’ı sıfatları ile doğrudan anlamanın imkansızlığından hareketle – O’nun evvel ve ahir, her yerde hazır ve nazır, kadiri mutlak ve kavranamaz varlığı vb. – O’nun ne olmadığından başlayarak sezinlenmesinin ve anlaşılmasının doğru olduğunu söyler. Yani, başka bir deyişle, ne olduğunu değil ne olmadığını bilmektir Allah’ı bilmeye götüren yol. Bir varlığı işaret ederek “işte bu, O” demek onun bilinmesini sağlayan bir yöntem değildir. Hele ki konu Allah olunca… Allah genel anlayış itibarı ile ele avuca gelecek şekilde tanımlanabilen, somut olarak anlatılabilen ve esas olarak tarif edilen bir varlık olarak görülür. Oysa, Hırıstiyan ve İslam teolojisi de kabul eder ki kavranması ve bilinmesi mümkün olmayandır O. İhlas suresinde geçen “O ne doğmuş, ne de doğurmuştur” ayetinden hareketle, bugün’ün Alevi ve Bektaşi söyleminde yer bulan ve Alevi ve Bektaşilerin somutluğuna dair yanıt aradıkları soruya verilmeye çalışılan yanıt kaba bir yanıt olarak kalmak zorundadır.  İnsanca idrak edilemeyeceği kavramsal olarak da öne sürülmüş bir “varlık-yokluk”a  – negatif teolojiye gore O varlık ve yokluk olarak da anlatılamaz – maddi bir nesne muammelesi yapmak ve tartışmayı O’nun somut olması gerektiği üstünde yürütmek doğru bir yöntem değildir.

Allah kavramının yerine Derrida’nın Differance kavramını yerleştirdiğimizde (din ve teoloji alanının dışında alınmış bir kavram olması itibarı ile önemlidir) benzer müphem algılama ile karşılaşabiliriz. “Derrida’ya göre Differance hem eşitsizliğe, hem de mesafeye gönderme yapar. Hem kimliğe, hem kimliksizliğe… Aynı zamanda ne kelimedir, ne de kavram. Ne aktif, ne de pasiftir. Derrida’ya göre orta seviyede olan bir sestir”[3], “Differance daima isimsiz olana işaret eder”[4]

Difference kavramı, Derrida’nın bu kavramlaştırması din ve teolojiye dair doğrudan bir gönderme olmamasına rağmen, negatif teoloji adı ile yürüyen çalışmalarda vaz geçilmez bir kavram olarak kullanılmaktadır.

Benzer şekilde, özgürlük kavramına Anarşistlerin aradıkları ve vermeye çalıştıkları yanıt da hiç bir zaman doyurucu bir yanıt olarak okunamaz. Kimi zamanlarda bunun bir “ön-yargı” olduğu – aslında işlevsel bir yanıttır bu – şeklinde açıklanması olsa da yetersizliği yeterince net bir açıklama olduğu da kuşku götürmez.“Özgürlüğü”, sınırlanmışlığı aşmak ya da politik bir tarif olarak “seçenekler arasından birini seçmek” gibi bir tarif de onun içini dolduran bir tanım olarak algılanamaz. Bu kavramı, somut olarak var olmayan, fakat hissedilen, kuşatılmışlıktan yırtıp çıkmak, dışına çıkmak, derune dalmak ve kendini aşmak gibi genel ve edebi bir çerçeveye sokmak da mümkündür fakat bu da doyurucu bir yanıt değildir.

Negatif teolojinin kullandığı yöntem olarak differance kavramından hareketle özgürlük kavramını kurmamız ve tanımlamamız gerçekliğin kapısını samimiyetle açmak için bir adım olabilir belki. Sezgisel olarak da olsa “hakikate” yaklaşmada samimi bir adım olur. Bu yöntem daha somuttan ve bugünden başlayarak, verili olandan başlayarak tahakküm altından olan herşeyin ve öznenin reddetmesi ile özgürlük tanımını kuran ve anlamlı kılan bir haldir. Yani özgürlüğü ne olduğu değil, ne olmadığından hareketle kurmaktır özgürlüğü kuran ve tarif eden şey. Yani başka bir deyişle özgürlük tanımı onun nesnesine doğrudan değil, dolaylı olarak gönderme yapılarak elde edilebilir. Bu özgürlük tanımını tahakküm ve biçimleriyle yani zıddı ile açıklamak anlamına gelmemektedir.

Buradan hareketle somut bir göndermeye imkan bulamadığımız özgürlük ile Allah arasında bir bağ kurmak da mümkündür. Allah özgürlüktür ya da özgürlük Allah’tır gibi bir eşitlik kurmak mümkündür. Bu eşitliği tasavvuf ve dervişler bağlamında ona ulaşılacak yolun kendisi ve kendin olmak süreci olarak yorumlayabiliriz. Burada “kul olunan” şey, varılacak yerde ulaşılacak hedef, Allah’a (özgürlüğe) ulaşma ve bir olma olarak algılanabilir. Allah’a kulluğu, özgürlüğe kulluk ve adanmışlık olarak da okumak mümkündür. Hallac-ı Mansur’un “en-el hak, en-el halık” sözü – bu sözde her şey tanımlanmış gibi görünse de – özgürlüğe doğru atılmış önemli adımı simgeler. Hatta bu doğrultuda ölüm’ü özgürlüğe ulaşmada kavranacak ilk halka (son değil) olarak görmek de mümkündür. Aynı şekilde özgürlük mücadelesinde ölüm’e giden her varlığı da Allah’a ulaşmada…

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1] Bkz. http://en.wikipedia.org/wiki/Negatife_theology

[2]İbn Arabi’nin (1165-1240) Batı dünyasındaki fikri ve pratikleri anlamında şaşırtıcı derecede benzeri olan Maister Eckhart(1260-1327), üzerine oldukça fazla çalışma yapılan düşünürlerden biridir. Negatif teoloji’nin içine konmaktan imtina edilmesinin bir nedeni her iki düşünürün de rasyonaliteye ve onun gerçeği kavrayacağına dair çok açık olan itirazlarıdır. Bu manada İslam dünyasında Negatif teoloji’ye uygun akım Mutezile olduğu söylenir. Derrida’nın İbn Arabi ve sufizm üzerine herhangi bir yazısı olmamasına ve özellikle bu konuda sessiz kalmayı tercih etmesine rağmen Maister Eckhart üzerine yazıları onun fikri olarak İbn Arabi’ye dair neler düşünebileceğine dair ipuçları da verebilir. Bu alanda o’nun duruşunu “Allah’ı rasyonel olarak düşünen biri, düşüncesi vasıtasıyla kendi inandığı Allah’ı yaratır. Bundan dolayıdır ki yarattığı Allah sadece kendi tasavvuru yoluyla yarattığı Allah’tır” (W.G.Chittick, Sufi Path. S. 350, Fütuhat IV, 143.2) sözleri ya da Füsus’l-Hikem’de “…sınırlayanlardansanız demektir; çünkü akıl sınırlar”(s.228) fikri ile açıklar.

[3] Aktaran İan Edwards, Derrida’s (Ir)religion: A Theology (of Differance)142

[4] J. Derrida, Speech and Phenomena, s. 105

Views: 142

7. Anarşizm ve Din: Kalenderiler, Hayderiler, Camiiler ve Abdalan-ı Rum – Alişan Şahin

“İlim beni cezbetti ve denizin kenarına getirdi. Vecd beni denize düşürdü ve boğulmaya bıraktı. Denizin ortasında ilimden yardım istedim, beni kurtarmadı ve vecd galip geldi ve beni boğazladı. Kurtulmayı istedim; beni kurtaran ancak cehalet oldu”

“Kim Allah’ı ilimle zikrediyorsa O’nu resmi olarak zikrediyordur. Kim de O’nu cehille zikrediyorsa, işte asıl zikir odur”

Baba Tahir Üryan

(el-fütuhat’r Rabbaniyye)

Anti-sosyal derviş dinselliği sufizmin temelinde olan iki fikirde vardır: bunlar bir toplumsal varlık olarak nefs’inden geçmek ve fena fillah’tır (Allah’da kaybolmak). Konu üzerine yapılan çalışmalara göre kalender kelimesi10. yüzyıldan itibaren İran edebiyatında kullanılmaya başlanıyor. Özellikle 12. Yüzyıl İran edebiyatında, Feridüttin Attar’dan Sadi’ye, Iraki’den Hafız’a konuları şarap, aşk, kumar, dinsizlik vb. olan şiir ve yazılara rastlanmakta. Kalenderîleri Cemalettin Sevi’den başlatan tarihçiler bu hareketin daha evvel başlamış bir hareket olduğu ve hatta Karmetilerden kök aldığını da söylemekteler. Fikri yapı olarak Melametilerden etkilendiği kabul edilse bile hal ve duruş olarak Karmeti geleneğe yakınlığı olduğu da aşikardır denir. Cemalettin Sevi’den sonra bu hareketin Hayderilik, Cavlakilik, Abdalan-ı Rum,  Şems-i Tebrizilik vb. gibi isimlerle var olduğu ve devam ettiği konusunda ortak bir kanı vardır.

Bundan sonra ise kısa bölümler halinde bu hareketlerin önde gelen kişileri ve hareket halinde bilgi vermeye çalışacağım:

Bu dervişlerin çoğu İranlıdır. Yayıldıkları coğrafyalar İran, Anadolu, Balkanlar, Hindistan ve Mısır’dır.

Bunlar kendinden geçercesine gelenekleri çiğneyen, toplumsal ilişkilerin dışında olan ve ritüelleri ancak gerektiği kadar takib eden ya da etmeyen, gerektiği kadar oruç tutup, dilenmeyi tercih eden ve kendilerini yasaların sınırları içinde tutmayan, mal biriktirmeyi sevmeyen ve günah sayan ve sahip olduklarını arttırmak gibi bir amaçları hiç olmayan insanlar. Tüm bunlara rağmen Kalenderilik tek parça bir yapısı olan ve tek tarikat şeklinde örgütlenmiş bir tarikat değildir.

1397 doğumlu (Hatib) Katib-i Farisi tarafından yazılan, Kalenderîlerin ilk öne çıkan şahsı olarak tarihe geçen ve Farsça yazılmış olan Cemalettin Savi’nin biyografisi bize o’nun Sufi iken Kalenderi olmaya karar verdiğini ve Beyazıd-i Bestami’nin dostlarından[1] tanınmış bir şahsiyet olduğunu söyler.

A.Y. Ocak, Farısi’nin Menakıb’ında Cemalettin Savi’nin “ilahi hikmetlerin sırlarına ve yeryüzündeki gerçekleri kavramaya nüfuz edebilmek maksadıyla sürekli dolaşmayı prensipleri arasına koyduğunu” anlattığını aktarır.

Cemalettin Savi kendisine katılan Otman Rumi dahil 40 kadar dervişi ile İmam Zeynel Abidin’in kızının mozolesini ziyaret ettiğinde, orada Celal Dergezini ile karşılaşır ve Allah’a yolu üzerindeki tüm engellerin kaldırılması için dua eder. Hemen ardından ilahi bir hikmet göstergesi olarak anlatılan, vücudundaki tüm kıllar dökülür. Bunu Cemalettin’in takipçileri “ölmeden önce ölmesi” olarak kabul ederler.

Kalenderiler edep yerlerini örten bir örtü yerine geçecek bir şey haricinde tamamen çıplaklar. Günlerini kıllardan arınmış, hareketsiz ve konuşmadan mekânları olan mezarlıklar ve dolayısıyla türbelerin etrafında, yabani otlardan başka bir şey yemeden aç ve uykusuz geçirirlermiş. Bunu ölmeden önce ölmek olarak da görüyorlarmış. Kendilerini sosyal yaşamın sorumluluklarından ve haklarından azade tutarak aslında toplumu reddediyorlar.

1450 sonrası Avrupalı kimi gezginlerin ifadelerinde bu gezgin dervişlere dair kayıtlar mevcut. Bunlardan bir tanesi Spandugino’dur. A. T. Karamustafa’nın kitabındaki alıntıda şöyle anlatılıyor:

“Çok fazla miktarda torlak var. Bu dinin kurucusu İsa’nın özünün ilahi olduğunu ve canlı olarak yakıldığını söylemiş. Çıplaklar ve kuzu ya da benzer bir hayvanın postunu omuzlarında taşırlar. Ek olarak büyük bir çoğunluğu altına bir şey giymeden keçe giyerler ve soğuktan çok etkilenirler. Bundan dolayı, ibadet yerlerini özel olarak yapmışlardır. Bıyık ve sakallarını traş ederler ve bundan kötü bir insan karakteri ortaya çıkar. Monk’ların manastıra kapanması gibi kapanmazlar fakat dürüst olmayıp hırsız ve katildirler. Kanatları olan keçe bir şapka giyerler ve büyük bir özenle Yahudi, Türk ve Hırıstiyanlardan yardım dilenirler. Her biri sapı olan büyük bir ayna taşır, insanların yüzüne tutar ve derler ki: “Bak şuna, şu gördüğün halinden ne kadar farklı olacağını düşün. Dürüst ve dindar ol. Canının iyiliğini düşün”. Bu tarzdan konuşmalar yaparak izleyenlere portakal ya da elma sunarlar ki bu verilen kişiye karşılık olarak bir şeyler vermesini zorlamak içindir.”[2]

Buradaki tarifin hepsine onay vermek mümkün değil fakat başka kaynaklara[3] bakıldığında; kalenderîlerin düzgün traşlı, dans edip, müzik aleti çaldıklarına ve dua edip ilahiler söylediklerini görüyoruz. Fena’dan beka’ya girdiklerini, Allah’ın yarattıklarının kaynağı olduklarını söylerlermiş. Kalenderlere başka kesimlerden insanlardan mallarını ve kariyerlerini bırakarak katılanlar olmuş.  Mesela bunlardan biri olan Mevlana Eşrefzade Muhyiddin Mehmed ahiliği bırakıp İmparatorluğun her yanını (bilgi ve erdem almak maksadıyla) dolaşmış.

Kudbeddin Haydar ve Haydariler


Kuzey doğu İran’da Horasan’ın Zevah isimli bölgesinde bir dağda hayatını yalnızlıkla geçirmiş. Takipçileri gibi pek fazla gezmiş biri değilmiş. İleri gelen ve hali vakti yerinde bir Türk ailesinden geliyor. Ahmet Yesevi ya da Şeyh Lokman’ın takipçisi olduğu söyleniyor. Sufi Şeyhi Sanjanla yakınlığından bahsedilir. “Uygar” yaşamı yalnızlık ve doğada yaşamak adına terk etmiş. O’nun çıplaklığını sadece yapraklarla örttüğünü ve kendi “öz”üne güvendiğini bilmekteyiz demektedir Karamustafa. Bundan dolayı haşhaş yapraklarının vermiş olduğu esrikliği keşfetmiş olması ve onu kullanmasına şaşmamak gerekir. Fakat ona asıl ün kazandıran şey Hayvan-i Nefsini kontrol etmeyi başarmasından gelmektedir. Kışın soğuk suyun, yazın da ateşin içine girdiği anlatılır. Bunu cinsel organına bağladığı demir halka ile düşününce manzaranın ilginç olduğu aşikârdır.

Her şeyin Allah’ın yansıması olduğu ve her bir insan tekinden kendini gösterdiğini savunurmuş. Bundan hareketle banyo suyunu dahi içmekten çekinmeyip, kirli hiç bir nesne olmadığını söylermiş. Sufi olan ve olmayan her türlü politik kuruma ve elitlere karşı imiş. Haydari dervişleri boyunlarına demir tasma, kolye, kemer, halhal, küpe, cinsel organlarına demir halka takarlarmış. 13.yy’dan sonra İslam dünyasının bilinen simaları olmuşlar.

16. yüzyılda Haydariler, Spandugino’ya göre uzun saçları ve sakalları olan, vücutlarını keçe, kuzu postuyla kapayan, yüzük, küpe, bileklik, bilezik ve cinsel organlarına halka takan insanlarmış ve benzerlerinden daha saygıdeğerler kişilermiş. Başka bir kayıt ise Menavino’dur ve onun Hayderilere ilişkin daha detaylı kayıtlara sahip olduğu söylenmekte. Maniveno’ya göre Hayderiler cinsel ilişkide sakınan ve tekke denen ibadethaneleri olan insanlar. Menavino’nun anlattığı tekkenin kapısında “dinimize gelmek isteyen, bizim gibi yaşamalı ve bu erdemi korumalıdır” yazmaktaymış.

At kılı ve yünden yapılma kısa ve kolsuz ceket giyerler, kafaları genellikle traşlı, yunanlı papazların şapkalarına benzer keçe şapkaları, büyük demir küpeleri, boyunlarında demir halka, bilezik, demir ya da gümüş yüzük takarlarmış. Cinsel birleşmeden uzak tutmak için cinsel organlarına orantısız büyüklük ve ağırlıkta demir halka takarlarmış. Nesimi’nin şiirlerini okuyarak ortalıkta dolaşırlar ve Nesimi’yi ilk kahramanları olarak görürlermiş. Menavino’ya göre Hristiyanlıktan etkilenmeler varmış. Vahidi’de başka detaylar mevcut.  Hayderiler yüzlerini tertemiz tıraş ederler, bıyıklarını çenelerinin altına doğru sülük gibi indikten sonra kulaklarına doğru kavis çizer gibi şekil verirler ve bıyıklarını dudakların üstünden ağzın içine doğru kıvırırlarmış. Bir miktar saç alınlarını kaplar (saçlar muhtemelen kazınmış), boyunlarında demir halka, bilek, boyun, ayak ve cinsel organlarında halka ve bilezikler… Bir taraflarında demir zil asılı, aba ve 12 köşeli konik şapka giyerlermiş. Davul, def ve flamalar taşırlar, ilahiler söyler, Allah’a övgüler dizerlermiş.

İnsan yüzünün Nübüvvetin ruhunu yansıtan bir ayna olduğuna inanırlar ve suretlerinin evreni aydınlatan güneş gibi olduğuna inandıklarından; tozdan ve kirden uzak tutulmalıdır düşüncesinden dolayı sakallarını tıraş ederlermiş. Buna karşılık Hz. Ali’yi örnek aldıklarından bıyıklara dokunmazlarmış.

Otman Baba ve Abdalan-ı Rum

Otman Baba, Abdalan-ı rum’un kurucusu olarak anılmamasından dolayı Cemalettin Sevi ve Kudbeddin Haydar’dan farklılık arz eder. Bu hareketin geçmişi daha eskilere gitse de 15. yüzyılın ikinci yarısında ortaya çıkmış. Takipçisi olan Küçük Abdal tarafından öldükten 5 yıl sonra yazılan biyografisi sayesinde en önemli figür olduğunu biliyoruz. Asıl ismi Hüssam Şah. Horasan’dan Anadolu’ya Timur zamanından ya da sonrasından gelmiş.  Tümüyle zahidine yaşayan ve çar darb uygulayan biri. Anadolu’nun ve Balkanların dağ ve platolarında bir kaç yüz dervişiyle dolaşırmış. 1379-1479 arsında yüz yıl yaşadığı söyleniyor. O’na göre evliyalığın kendiliğinden bir içsel boyutu var ve Nübüvetin garantörüdür.[4] Evliyalık, nübüvvetin çobanıdır. Peygamberlik Hz. Muhammed ile son bulmuş, evliyalık Hz. Ali ile başlamıştır. Evliyalığı divane ve meşru olarak ikiye ayırır.  Gerçek evliyalığın insanlığın içinde gizli olduğunu söyler. Kur’an’dan kaynaklı “Dostlarım çadırımın altındadır. Benden başka kimse bilemez onları” hadisi ile desteklermiş bu fikrini.[5]

Kendilerini rehber ve hakikatin yolunu gösteren olarak sunan Sufileri eleştirmekte ve onların gizledikleri asıl maksatlarının dünya mallarını toplamak olduğunu söylermiş. Mal ve mülk sahibi olmayıp, hiç bir hediye kabul etmez, fakirliğin kurtuluşun tek sosyal şartı olduğunu söylermiş. Zaviyelere karşı imiş. Sultan Süca ve Hacı Bektaşi Veli’de dahil başka Bektaşileri de eleştirirmiş.

Abdalan-ı Rumların aksesuraları arasında balta, deri kese, oyluk kemiğinden kaşık ve baston gibi şeyler ve garip adetleri (kendini kesme, dağlama ve tatoo gibi) var. Bunlara Abdallar ya da Işık da deniyor.[6]

Vahidi şöyle anlatmakta: yün kemerle sağlamlaştırılmış tennure (keçe kumaş) hariç tamamen çıplaklar.  Baş ve yüz traşlı, ayaklar çıplak… “eba Müslüm” baltası bir yanda, süca-i değneği öbür… her abdal iki kese taşır. Birinde esrar bulunur. Büyük oyluk kemiğinden yapılmış kaşık ve derviş tas’ı taşırlar. Hz. Ali’nin ismi ve kılıcı göğüslerine ve bir yılan figürü omuzlarına kazılı, def, davul ve boynuz çalıp aynı zamanda bağırırlar ve normal olarak esrarın etkisiyle sarhoşlarmış. Eylemlerinde Hz. Adem’i örnek alırlar, tennure incir yaprağını, çıplaklıkları dünyanın hiçliğini sembolize eder ve bunu “vücudun perdelerini kaldırmak” olarak adlandırırlarmış. Yüzün aynasını elde etmek için baş, sakal ve bıyık tıraş edilirmiş. Abdallar yemeği severlermiş. Yemekten sonra esrar alma bölümü ve sema başlarmış. Yerde yatar ve onlara göre yeniden doğuşu simgeleyen israfilin borusunu simgeleyen boru sesiyle uyanırlarmış. Her türlü kısıtlamadan azade olduklarına inanırlar, rehberlerini Hz. Ali ve Hz. Ali’nin düşmanlarını kendilerinin de düşmanı olarak görürlermiş. Hz. Hasan ve Hüseyin’i ve 12 imamı severlermiş.

Menavino onları şöyle anlatıyor:

“Dervişler şakacı insanlar. Güneşten kurutulmuş kuzu derisi giyerler ve omuzlarında sarkıtarak vücutlarını, arkadan ve önden kapatarak avdet yerlerini örterler. Vücudun diğer yerleri çıplak ve kıllardan arındırılmıştır. Ellerinde kalın ve budaklı bastonları, kafalarında bir el uzunluğunda beyaz konik şapka, kulaklarında değerli taşlardan yapılmış küpeler takarlar. Türkiye’de seyahat edenlerin konakladığı ve beslendikleri yerlerde yaşarlar. Yazın konakladıkları yerlerde yemek yemezler, sokakta “şah-ı merdan aşkına” dilenirler. Anadolu’da Türkiye’nin feth edilmesinde büyük emeği geçen Seyyid Battal adına yapılmış türbesinde 500 kişi kadarının kaldığı yerleri vardır. Yılda bir defa yedi gün süren, 8.000 kadar kişinin katıldığı bir toplantı yaparlar. Şefleri, kelime anlamı babaların babası olan Azam Baba denen biridir. Aralarında baştan aşağı beyazlar giymiş genç çocuklar vardır. Seyyid Battal türbesine vardıklarında kalabalıktan biri başlarında geçen olağan üstü olaylarında birini anlatmaya başlar ve yapılmış olan şeyleri kendi adını da ekleyerek Şef’e sunar. Onlar için bizim Pazar günümüz gibi olan Cuma günü güzel yemekler hazırlanır. Kaldıkları yere uzak olmayan bir çayırda yemeklerini yerler. Yemekten sonra Şefleri ayağa kalkar, onu cemaat takib eder. Allaha dua eder (Allah kabul eyleye). Tüm cemaat yüksek sesle onu tekrar eder. Aralarında Köçek denen genç çocuklar tepsilerde ezilmiş esrar dağıtır. Bunu yiyen kişi sanki şarap içmiş gibi çakırkeyf ve neşeli olur. Esrar yendikten sonra yeni hikayeler anlatılır ve kitaplar okunur. Ardından kaldıkları yere yakın bir yere geçer ve büyük bir ateş yakarlar. Birbirlerinin ellerini tutarak kendi tarikatlarının şarkılarını söyleyerek ateşin etrafından dönerler. Bizim köylerimizin festivallerinde olduğu gibi kadın ve erkek dans ederek dönerler. Dans bittiğinde bıçaklarını çıkararak kol, göğüs ya da kalçalarına dal, yaprak, çiçek ya da yaralı kalp gibi şekilleri bir ağaca oyar gibi kazırlar. Bunu aşkına düştükleri kişi için yaparlar” [7]

Başka bir kaynak 1455-63 arasında Yeniçeri olarak bulunmuş Konstantin Mihailoviç’tir. Onun kaydı şöyle:

“Ne şarap, ne de kvas içerler. Yemek için dilenirler. Yemekten sonra ne kalmış ise onu fakirlere dağıtırlar. Genellikle akşam yemeği yemezler. Hiç bir mülkleri yoktur. Şehirden şehir’e deli gibi dolanırlar. Daire çizerek dans ederler. Ellerini birbirinin omuzuna koyup, kafalarını sallayıp zıplayarak dans ederler. Dans ederken la ilahe illallah diye bağırırlar. Sesleri çok uzaktan köpek havlamalarını anımsatır. Danslarına sema derler. Bunu önemli kutsal ve dinsel bir görev olarak yaparlar. Üzerlerinde sular gibi ter akıncaya kadar hızla dönerler. Kudurmuş köpek gibi ağızlarından köpük gelir. Yorgunluktan oraya buraya yuvarlanırlar. Bu çılgın yorgunluğu attıktan sonra herkes yerine, yatağına döner”[8]

Bir püriten olan İbn Teymiye onları “Kur’an’ın yasaklarını çiğneyen, namaz ve orucu hep ihmal eden, sakallarını kesen kafirler” olarak kınar.

Takiyeddin al-Magribi şiirlerinde onları “hedonist ve kafaları traşlı, çıplak değillerse de keçe kuşak ve kuzu yününden gömlek giyen, çok esrar tüketen fakat şaraba pahalı olduğu için el sürmeyen” insanlar olarak tanımlar.

Camiiler

Birçok şeyleri haydarilere benzeyen camiiler, 16. yüzyılın ilk yarısında oldukça bilinen bir grup fakat tarihsel kökeni tam berrak değil. Hayderilerden farklı olarak cinsel organlarına halka takmıyorlar, şarkı olarak mazmurları okuyorlarmış. Vahidiye göre dizlerine kadar uzanan yılan gibi kıvrım kıvrım saçları varmış. Tıraşları mükemmel fakat bıyıklarına dokunmuyorlarmış. Keçe giyip, sağ kulaklarına küpe takıyorlarmış. Bileklerinde demir halka, bellerinde kemere bağlı ziller varmış. Çıplak ayaklı ve müzik konusunda çok usta insanlar olan Camiiler çok şarap içiyorlar ve güzel sesleriyle def ve davul eşliğinde Allah’a kaside söylüyorlarmış. Allah vergisi Davudi sesleri ve yetenekleri varmış.  Allah’ın onların ihtiyaçlarını sağlayacağı inancındalarmış ve seyahatlerine dair günce tutarlarmış. Menavino’nun kayıtlarında her konuda bilgili oldukları geçmekte ve çoğunluğunun soylu aile çocukları oldukları söylenmekteymiş. Genellikle mor ve kahverengi elbiseli, kemerlerine beş ya da altı zil bağlı, aslan, kaplan, panter, leopar gibi hayvanların postlarını omuzlarına atarlarmış. Saçlarına iyi bakar ve uzatmaya özen gösterirlermiş. İçinde aşk şarkıları ve soneler olan Farsça kitap taşırlarmış. Ayaklarında ipten yapılma ayakkabı, başlarına hiç bir şey takmazlarmış ve bir grup olarak bulundukları anlarda bellerindeki zillerin çıkardığı sesler çevredekilere büyük zevk verirmiş. Bir caddeye girdiklerinde, orada bir gençle karşılaşırlarsa, etrafını sarar içlerinden biri tenor ve başka biri de başka bir sesle, zilleriyle beraber güzel bir konser verirlermiş. Tüm zanaatçıları ziyaret eder ve genç adam ve kadınlara aşık olurlar, nereden isterlerse oradan dolaşırlarmış. Muhammediler onlara “ilahi aşk’ın insanları” derlermiş.[9]

Sonuç

Hegel’in köle-efendi diyalektiği ve özbilinç temalı tezlerinden hareketle özbilinçler arasılığın temel nosyonu olarak kurduğu tanıma-tanınma (recognition) kavramının meşruluğu açısından – konumuz açısından – Dünyeviliğe doğru ve uhreviliğe doğru olmak bab’ından (melametiye-kalenderiye) duruşlar sergileyen hareketlere dair bir değerlendirme, bu sufi ve derviş hareketlerinin Anarşizmlerine dair bize daha açık veriler verir kanaatindeyim. Melamiler açısından; kınanmak, kötülüklerini ve kötü taraflarını açık etmek, başkalarının kötülüklerini ve yanlışlıklarını yüzlerine vurmamak ve toplum içinde herkes gibi yaşamak gibi gayeler ve haller açıktır ki bir tanınma ve ün aramak maksadıyla insan topluluğu içinde bir var oluş biçimi arama, yani tanınmak için mücadele etme ameliyesinden oldukça ters bir hal arzeder. Çalışmaya karşı olmama ve hatta dilenmeyi açıkça kınama halleride dahil olmak üzere, toplumda öne çıkmama, kendi ile hesaplaşma telkini ve hali Nefs’in kontrol edilmesi fikrinin yansıması olarak hayatın nasıl yaşanması gerektiğine dair insanın kendi doğasından başlayan ve kültürel çevre ile beraber gelişen güç elde etme ve kendini ispat etme temayüllerine karşı toplum ve insan ilişkilerinde olunması gereken bir hal için somut ve pratik bir çözüm sunar.

Hegel’ce öznelerarası ilişkiye doğal bir hal olarak (psikolojik ve sosyal duruş itibarı ile) konulan tanınma (recognition) Melamilerde bu mücadelenin boş çıkarılması ve bir özgürleşmeyi seçme tavrı olarak mevcudiyet bulur. Yani başka bir şekilde ifade edersek, tanınma için mücadele Nefs’i öne çıkarma ve nefs’in arzularının kurbanı olma sonucunu doğurma anlamına gelmektedir ki bu haldir Melamiliğin reddiyesinin temelini oluşturan hal. Öyle ki kimi Melami önde gelenleri çağırıldıkları yerlere katılmayı reddetmektedirler ve “kendi kötülüklerinden insanları azade tutmak” olarak adlandırmaktadırlar bu tavırlarını.

Hegel’ce evrenselleştirilen ve Hegel sonrası düşünürler ve özellikle Marksist düşünürlerce de tartışılan tanınma kavramının somut bir reddiyesi olarak da okumak gerekir melameti duruşu. Belki bir açıdan Nietzsche’nin duruşlarına yakındır! Bu tavır açıktır ki toplumsal alanda özneler arasında meydana gelebilecek olası hiyerarşik ilişkilerin zincirini hem içsel, hem de dışsal duruş olarak reddi anlamına gelmektedir. Landauer’den hareketle Anarşizm, iktidarı “bir ilişkiler biçimi” olarak ifade eder. Foucault’nun “iktidarın heryerdeliğine” ve iktidar ilişkilerine tezinin doğruluğunu kabul ederek varoluşsal bir reddiye olarak okunabilir melameti duruş.

Hem Toplum içinde konumlanma ve hem de toplumdan farklı bir kişilik ya da grup olarak ortaya çıkmama, kara çalınmaya ses çıkarmayıp tevekkül göstermeyi becererek ve bunu paye için yapmayarak şahıstaki her türlü erk istencini (öldürülmesi gereken nefs’in adıdır bu) öldüren bir hal, Anarşizmi kişinin içinden başlatarak, cemaat içinde gerçek anlamda eşit olunduğu halle böbürlenme, kibr ve yalan yaşamdan azade olan bir şahsiyeti kor cemaatin ortasına. Böyle bir insan insan-ı Kamil’e giden yolun kapısını açan insandır.

Kalenderilere[10] gelince; onların toplum içinde başka bir topluluk haline gelmiş olmaları bir yana bırakılırsa – ki topluluk olmaları gezginci olmalarından hareketle gevşek topluluk, gevşek cemaat olarak da adlandırılabilir – toplumu reddeden, yerleşik ve oturmuş örf-adet ve törelere karşı duruşları bir reaksiyon olarak ortaya çıkmış ve yüzyıllara yayılan varlıklarından dolayı ise oturmuş (alışılmış) durağan olmayan Anarşik bir hareket olarak adlandırmayı hak eder. Fikri duruşlarına ve eylemlerine destek olarak aldıkları merameti hâl ve melami fikriyatı yakınlıkları, gezginlikleri de hesaba katıldığında, Anarşist bir görünüm arz eder.

Bu halde, özellikle çalışmamak ve dilenmek hali toplumda açık bir kınanmayı hak eden davranış olarak ortaya çıkar. Bundan rahatsız değil, aksine memnundurlar. Bu memnuniyet halinin problemli tarafı, bu halin başlı başına bir ritüel olarak yaşanmasıdır. Toplumun ekseriyetinin dışında bu varlık hali kibr (mağdurun kibr’i) olarak ortaya çıkarabilir. Bu kibr’in ortaya çıkması çevresel faktörler ve etkilerin bu konuda bir paradigma ve o paradigmanın yaygın olduğu bir atmosferin etkisiyle tetiklenir. Kınanmadan kaynaklanan bir memnuniyet hali bu konuda yapılması gereken bir tartışma konusu olarak ele alınmalıdır. Melamilerde memnuniyetin tehlikeli bir hal olduğunu bilmekteyiz. Çünkü öldürülmesi gereken Nefs’i canlandıracak enerjiyi şahsa yeniden kazandırma riskine sahiptir.

Kalenderîlerin, gezgin olmaları ve mal-mülk sahibi olmaktan uzak durmaları (gezgin olmaları doğal olarak mal sahibi olmalarına engeldir ve zaten gezgin topluluklar her daim yerleşikleri rahatsız eden bir ruh hali yaratır); devamlı surette toplumda rahatsızlık yaratacak fikre, ruha sahip olup, eylemlerde bulunmaları ve bu negatif tabiyatlarıyla kurum, devlet ve önemli şahıs ve tarikatları gerçeğin zeminine çekip Allah’ı hatırlatmaları – dünyanın faniliği, değersizliğine gönderme ve ölüme doğru varlık olarak ölüm ötesi dünya inancına odaklanmış olmaları – tavır ve meşrep olarak Anarşist tabiatlarını yeterince açık eder.

Melamilik bir meşrep olarak yaşamda, toplum karşısında ve uhreviyatta, Allah’a karşı sorumluluklarla bireysel bir duruş, Kalenderilik ise bir meşrep olarak yaşamda, topluma karşı bir cemaat olarak, kendini tamamen varlığıyla Allah’a adayarak toplu bir duruş sergiler. Kalenderi, topluma karşı sorumluluğunu onun yerleşik değerlerini sarsarak yerine getirir ve ondan ayrı bir mevcudiyet iken, Melamilik toplumla beraber, onun içinde ve bireysel olarak samimiyetle Allah’a adanma halinde görünür.

Allah’dan başka hiç bir otorite tanımayan ve Allah’ın kelamını yaşamlarına rehber olarak uygulamaya çalışan ve Allah’tan uzaklaşan ulema, bilmiş ve yüksek şahsiyetlere ve Allah’ın yerini alan (ona şirk koşan devlet ve iktidar olma haline) kurumlara dur demek için ortaya çıkan dervişlerden alınacak ders bugün bizim için bir feyz vesilesi olur belki.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com


[1]A.Y. Ocak Kalenderiler üzerine yazmış olduğu “Osmanlı imparatorluğunda Marijinal Sufilik:Kalenderiler” isimli kitabında Cemalettin Savi’nin yaşamış olduğu dönemle ilgili tartışmalarında Beyazıd-ı Bestami ile aynı dönemde yaşamasının mümkün olmadığı kanaatine varmaktadır. Bunu Menakıb yazarı Hatib ya da Katib Farisi’nin Beyazıd-ı Bestami’nin halk tarafından gördüğü saygınlığından Cemalettin Savi’ye sonuç çıkarmaya çalışılmış olabileceği gibi bir yorum yapar.

[2]Ahmet T. Karamustafa, God’s Unruly Friends, Derviş Groups in the Islamic Middle Period 1200-1550, Oneworld oxford, s. 66. 2006. Bundan sonra A.T. Karamustafa’nın kitabından olabildiğince yararlandım.

[3]Age. S. 66, buradaki kaynak Vahidi, “Menakıb-ı Hoca-i Cihan ve Netice-i Can”dır.

[4]Ahmet T. Karamustafa, God’s Unruly Friends, Derviş Groups in the Islamic Middle Period 1200-1550, Oneworld oxford, s. 47. 2006.

[5]Age. S.48

[6]A. T. Karamustafa aynı kitabının 131. Sayfasındaki 45 no’lu dipnotunda,Suraiya Faroqhi’nin bir çalışmasında, okumuş olduğu bazı dökümanlarda,  dervişlerin 1530 ve 1531-32 yıllarında, şeyhlerini miras yoluyla değil, oylayarak seçtiklerini tesbit ettiğini aktarır.

[7]Age. S. 72

[8]Age. S. 73-74, kaynak: Konstantin Mihailoviç, Memoirs of a Jannssary s.69

[9]Age. S.78-80

[10]Kalenderi ismi birçok araştırmacı tarafından bu tarz derviş gruplarının hepsi için kullanılmaktadır ve ben de burada aynı manada kullandım.

Views: 1007

20. Anarşinin Antropolojisi: Modern Dünyada Anarşi – Harold B. Barclay

Modern dünyada anarşist bir topluluk oluşturma yönünde az sayıda istisnai çaba olmuştur. Bu deneyimlerin bir türü belli bir bölgede ya da tüm bir ülkede anarşinin tesis edilmesidir. Bir diğeri ise küçük ölçekli komünal deneyimlerdir – mevcut toplum içinde “ütopik” ya da ortak niyetli bir topluluk kurma çabalarıdır. İkisinde de şu ana kadar karşılaştığımızdan farklı bir dizi koşulla karşı karşıyayız. Burada, 19. ve 20. yüzyıl Avrupa ve Amerika’sının anarşist ideolojisine bağlı kişilerin anarşiyi kurma yönündeki bilinçli çabalarına tanık oluyoruz. Bu yalnızca devletin ve yöne- timin reddini ima etmez, aynı zamanda kilisenin, baba erkilliğin, erkek egemenliğin ve yaşlıların egemenliğinin de inkârıdır. Aynı zamanda, gönüllü işbirliğine dayalı bir sosyal düzenin bilinçli bir şekilde planlanmasını da içerir.

Views: 44

19. Anarşinin Antropolojisi: Faşist Korporatizm, Sendikalizm Ve Orta Çağ Komünü – Harold B. Barclay

Birbirine tamamen zıt görüşler arasındaki yakın paralellikleri görmek insanı çoğu zaman şaşırtır. Aslında bazen zıt görüşler birbirine öylesine zıttır ki benzemeye doğru giderler. Faşizm ile anarşizmin, özellikle de devletin ahlakı ve bireyin rolü açısından birbirine tamamen zıt iki ideal olduğu apaçıktır. Gene de, kitapta daha önce belirttiğimiz gibi, devletin yapısının anarşist tanımı, faşist tanıma her zaman aykırı değildir. Temel ve yaşamsal fark, anarşistler devleti ahlaken yanlış olarak görürken, faşistlerin onu doğru ve iyi olarak görmesidir. Faşizm ile anarko-sendikalizm de, ortaçağ komünüyle bağlantılı olduğu ileri sürülen korporatif sistem üzerinden ortak bir tarihsel bağı paylaşırlar.

Views: 87

6. Anarşizm ve Din: Derviş Hareketleri (Heterodoks, Sufilik Karşıtı Hareketler) – Alişan Şahin

Melamilikten farklılaşarak ortaya çıkan derviş grupları, Melametiliğin takva sahibi olan ve bundan dolayı toplumda herkes gibi olma ve herkes gibi görünme, ileri çıkmama, mütevazi bir yaşam sürme, başkalarının hatalarını görmeme ve kendi hatalarını açık kılma ve kendi ve ailesinin ihtiyaçlarını karşılayacak kadar çalışma gibi hallerini başka bir boyuta, toplumdan daha da uzaklaşma noktasına taşımışlar. Toplumda görünmez olan Melamilerin aksine toplumdan ayrılarak ve kınanmayı tercih ederek, toplum, adet, gelenek ve göreneklerinin tersine davranarak görünür olmayı tercih etmişler. Bu halde 12. yüzyılda ortaya çıkan derviş grupları İslam’da mal sahibi olma ve hatta ticaret yapmayı (bu mal biriktirme anlamına gelmiyor kanaatimize göre) öneren hadisleri dahi görmezden gelerek, dönemin konjonktüründe başını alıp giden mal sevgisi ve iktidar heveslilerinin hallerine bir tepki olarak (konu üzerine yazan tüm tarihçiler Sufiliğe ve tarikatlara bir tepki olduğunda hemfikirdir) ortaya çıkmış olmalıdır.

Bu derviş grupları Melamilikte temel kavramlardan biri olan Nefs’in kınanmasını (devamlı şekilde bir özeleştiri) daha ileri boyutlara taşıyarak, toplum dışı ve fakat kendi cemaatleriyle gezginci dervişler olarak ortaya çıkarak aslında kurumsallaşmayı engelleyen duruş sergilemişler, yaşamlarını dilenmekle ve devamlı surette Allah korkusuyla ve devamlı surette öbür dünyaya dönük olarak bir ölçüde bu dünya da iken hep o dünya için, Allahın rızasını elde etmek için, O’ndan korkarak O’na aşklarını ispatlamak ve göstermek için kendi içlerindeki nefslerini öldürme yoluna girmişlerdir. Aslında bu şekildeki fakr anlayışının Melamilerden önce de var olduğunu Şakik Belki’nin düşüncelerinde de görmek mümkündür ki kendisi Melamilerin öncülü olarak da anılır.[1] Şakik’e göre insan zenginliğini kaybedeceğinden korkması gibi fakirliğini de kaybedeceğinden korkmadıkça gerçek anlamda fakir olamaz.

Melamilikten farklılaşmış olarak ortaya çıktığını söylediğimiz Kalenderilik, Melamilikten tam bir kopuşa oturmuş mudur? sorusuna kesin cevap vermek mümkün olmamakla beraber bir mevcudiyet olarak tarihsel oluşundan kendini farklılaştırarak olmuştur demek mümkündür. Melamilik, kendini grup ve tarikat olarak ortaya koyan bir mevcudiyete sahip olmamasına rağmen, Sufilere ve dönemin tarikatlarına karşı bir düşünce ve hal olarak var idi. Melamiliğe ve Kalenderiliğe zamanının existansiyalizmi denmektedir İslam Ansiklopedisinde.  Fakat Kalenderilik tarikat olmamakla beraber bir grup ve toplumsallığı reddeden gezginci, tarikat olmayan bir hal ehli olarak mevcut genelde.

Anadolu Selçukluları döneminde kaleme alınan ve daha çok Kalenderilerden bahseden Muhamed b. El-Hatib’in Füstatü’l-Adele isimli eserine dair Kalenderiler (1992 TTK Basımevi) isimli (belkide bu konuda yapılmış ilk kapsamlı araştırmadır) kitabında yapmış olduğu göndermede A.Y. Ocak, “O devir Anadolusunda bunların tam anlamıyla anarşist bir zümre teşkil ettiğini anlatmaktadır” demektedir. 1994’te yazılan ve biten ve 2006’da Oneworldbook tarafından yayınlanan “God’s Unruly Friends” isimli kitabından Ahmet T. Karamustafa, Melamilere değil fakat Kalenderiler ve diğer gruplara gerek fikri ve gerekse hal olarak anarşist yakıştırmasını yapmaktan bir sakınca görmemektedir. Şahsi olarak bu fikre itirazım olmamakla beraber, Melamilerin Anarşizme değil uzak, tam tersine Batılı bir fikir ve hareket olan anarşizmin temel fikri ve dünya algılama biçimlerine anarşizmden daha içkin olduğunu söylemenin mümkün olduğunu düşünüyorum. Belkide anarşizm açısından onlara dair dikkati çeken en temel hal, Melamilerden başka diğer hareketler olan Kalenderiler, Hayderiler, Abdallar gibi hareketlerin (zaten toplumu reddetmek gibi hallerinin olmasından hareketle de) hiç bir kurum ve devlet işleriyle ilişkiye girmemeleri ve onları tamamıyla reddetme halleridir.  Melamiler büyük oranda Ahi teşkilatlarının içinde de olmuşlardır. Ve devlet işlerine müdahil olmamak ve uzak kaçmak gibi kesin duruşlarını 16. yüzyıllara kadar korumuşlardır. Bu fikirde gerek A.Y Ocak, A. Gölpınarlı, A.T. Karamustafa, T. Yazıcı hemfikirdir. Ahilerin ise devlet işlerine ve kurumlarına yaklaşmadıkları konu üzerine yazan tarihçiler ( S. Güllülü, M. Bayram, N. Çağatay ) tarafından belirtilir.[2]

Kalenderilik üzerine yazan tarihçiler Budist ve Maniheist rahiplerin Mezapotamya yöresinde dolaştıklarını ve bazı sufi dervişlerin bu çevrelerle ilişki içerisinde olduklarını vurgulayarak Kalenderilerin hal ve erkanında Budizm ve Manihenizm etkilerine temas ederler. Bu konuda A.Y. Ocak, Goldziher’in Cahız’ın“Kitabü’l-Hayavan” isimli eserinde bahsettiği rahiplerin Budist ve Maniheist dervişler olabileceği fikrine destek vermektedir.[3] Fakat başka bir kaynaktan bunun tersininde mümkün olduğunu Şakik-i Belki’nin hikayesini örnek vererek olası kılıyor ki her iki fikrin doğru olduğunu farzedebiliriz.

“Anarşist dervişlerin” aşağı kültür ve popüler din arasında derin tarihsel kökleri vardır”[4] demekte A. T. Karamustafa Kalenderîleri kastederek.

Tüm Ortadoğu’yu ve çevre coğrafyasını saldırılarıyla hallaç pamuğuna çeviren Moğol saldırılarının Başı Hulagu’nun Kalenderilerle karşılaşıp “Kim bunlar?” sorusuna Nasr-al-Din Tusi’nin (İsmaili bir alim olduğuve Alamut kalesinin düşmesinden sonra Hulagu’nun öldürmeyip yanına aldığı bilinir) vermiş olduğu kötü yanıt üzerine tüm Kalenderilerin katledildiği bilinen bir tarihi gerçektir.

Dervişlerin dinsel tarzları tüm diğer dinsel hallerden farklı bir yerden durur. Özellikle toplumu şok eden dinsel toplumsal davranışları ve toplumsal konformizmi kınayan tavırları bunda etkindir.[5] Bir diğer taraftan ne eski düzene karşı yeni bir düzen önermişler, ne de toplumu yeni bir reforma yönlendirmeyi amaçlamışlardır. Tüm toplumsal, kültürel norm ve yapıları reddetmişlerdir. “Kendi anarşist gündemlerini uygulamak için toplumun kabul etmeyeceği birçok uygulama içine girmişlerdir.”[6] Bu dervişlerin duruşlarında iki kategori var: biri zahidane yaşam, diğeri ahlaki normların tamamen dışına çıkmak. Zahidane yaşam tercihinde esasen İslam toplumunun tüm kurumlarını reddetmek vardır. Bu fakirlik, seyahat, dilenme, cinsel ilişkiyi reddetme ve kendi kendine acı verme şeklinde görünür olur.

Anarşist dervişler, onlara karşı olanlar tarafından suçlandıkları gibi cahil kalabalıklar olarak adlandırılamazlar. Aksine bir çok Müslüman şair, alim ve yazarın sempatisini kazanmışlar.  Anarşist dervişlere göre yaşanmakta olan toplumsal yaşam dinsel kurtuluşla uyumlu değildir. Ve insanlığı Tanrıdan uzak tutmaktadır. Kurtuluş insan kültürünün açık, aktif ve toptan reddi ile mümkündür. Bu sapkın dervişler vahşi doğadan çekilmeyip, toplumun ortasında kendisi için toplumsal bir vahşi doğa yaratmaya çalışır ki o alandaki anti-sosyal aktiviteleri Allah’a ulaşmada toplumun başarısızlığının eleştirisi olarak işlev görür. Dolayısıyla bu hareket temelden toplumsal reddediştir ve kendini anti-establishment (tüm kurumlara karşı olmak) olarak kurar.

Mal ve mülk sahibi olmayı reddetme dervişliğin en önemli özelliğidir. Farsça olan Derviş kelimesinin karşılığı fakirdir ki Arapçadır. Dervişin tüm varlığı şunlardan oluşur: Hayvan postu, yün ya da keçe elbise, kep, dilenme kabı, kaşık, kemer, zil, küçük balta, lamba ya da kandil, traş bıçağı, iğne, bir müzik aleti (def, davul ya da ney), esrar kesesi,sopa ve torba.

Kalenderi olarak adlandırılan bu dervişlerin önde gelenleri ve isimleriyle de hareketlerini belirleyen şahsiyetler olan Cemalettin Savi, Kudbettin Haydar ve Utman Baba’nın uzun süre elbise giymedikleri söylenir. Kalenderler, fakirliği iki dünyanın üstünden gören Hz. Muhammed’i bu tavırlarına emsal gösterirken, Abdalan-ı Rum’lar, Hz.Adem’i hiç mal-mülk sahibi olmayıp, çırılçıplak cennetten sürüldüğü an’ı anarak emsal gösterirler.

Toplumun ekonomik olarak yeniden üretimine katılmayı kesinlikle reddetmişler. Ekonomik yeniden üretimden A. T. Karamustafa Kapitalizmin yeniden üretimini kastetmez. Aslında ekonomi denen kavramı tanımı itibarı ile kapitalizmden başlatmak daha doğru bir bakış açısı olur. Burada ifade ettiğimiz şey onların çalışmak yoluyla da topluma katılıma karşı oluşlarıdır. Ve hatta bir başkasının malına dokunmayı bile zül addetmişlerdir. Gezginlik ve dilenme ise mutlak fakirliğin kontrol altında olmasının garantisi gibidir aslında. Doğal olarak gezen insanın bir kaç zaruri ihtiyacından başka bir şeye ihtiyacı yoktur.

Tevekkül içinde ve kazanç için çalışmama pratik merkezi bir manifesto olmuş kalenderîlerde. Bu dönemlerde bu fikre ve tavra karşı birçok hadis devreye sokulmuş. Özellikle Muhammed Al-Şaybani’nin “Kitab al-Kasb”ı bu gözden düşürme çabasına bir örnektir.  Bu karalamaya, onların çalışmayı reddetme de dahil tüm hallerini Hıristiyan Monklara benzerliklerine vurgu yaparak gitmiştir.[7]

Birçoğu evlenme ve cinsel ilişkiye girmeyi; seksüel yaşamın kutsal olana adanmayı engellediği gerekçesi ile reddetmiştir. Oruç ve namaz kılmazlar, bir çeşit ritüel olarak ancak tekbir getirirler ve hac’a ise gezgin olduklarından hareketle gitmiş olabilecekleri ihtimal dahilindedir.

Kalenderler “çar darb” dedikleri saç, bıyık, sakal ve kaşlarını tamamen kazırlar. Bu hal “insan suretinin ilahi güzelliği yansıtması” ile gerekçelendirilir. Bu hal Haydari, Şems-i Tebriziler, Celaliler, Abdalan-ı Rumlar ve Bektaşiler tarafında değişik varyasyonlarla kullanılmıştır. Haydariler ve Camiler bıyıklarını uzatıp sakallarını keserlermiş.  Karamustafa, Bunun açıkça Muhammed’insünnetinden uzaklaşma demek olduğunu ve saçların olmamasının Ortadoğu’daki İslam coğrafyasında onurun kaybedilmesi anlamına geldiğini belirtir. Şems-i Tebriziler ve Camilerin alkol tükettikleri, diğerlerinin ise esrar kullandıkları (çiğnedikleri) variddir. “19. Yüzyılda kahvehaneler” üzerine yapılan bir çalışmada Dervişlerin esrar içmeye devam ettikleri ve üzerine şiirler yazdıkları anlatılmaktadır.

Bu dervişler, demir yüzük, halka, bilezik, kemer, halhal ve zincir giymeyi severler, dans ve müzikten büyük zevk alırlar. Diğer gruplardan farklı olarak Abdalan-ı Rumların vücutlarına isim ve çeşitli figürler kazıdıkları biliniyor. Bir kısmı toplumun yeniden üretimine meyyal olmayacak cinsel ilişkiyi reddetmeyip, diğer tarz cinsel ilişkiyi reddederlermiş. Maksatları kendi inanç ve doktrinlerini merkezi dinsel formların yerine ikame etmek olduğu söyleniyor. İnançlarında Fena fillah, fakirlik, tecelli ve evliyalık temel başlıklar. Ölmeden önce ölmek fikrine de inanırlar ki bu fikri biz Hristiyan mistisizminde Maister Eckhart’ta da görmekteyiz. Onların anti-sosyalliklerinde ve özellikle bulundukları mekân olarak mezarlıkları seçmelerinde bu fikir temel önemdedir.

Toplumdan uzaklaşmayı motive eden faktör yaşamdan sonra (öbür dünya) meydana gelebilecek şeylerden derin kaygı ve asıl olarak Allah korkusudur. Bunun pratik yansıması ise evliliğe karşı olmak, yalnızlığı tercih etmek, aşırı açlık, vejetaryenlik, fakirlik ve dolayısıyla ekonomik aktivitelerden uzak durmak ve mezarlıklara çekilmek (bu devamlı surette ölümün varlığını anmak ve görmek ve bu dünyanın faniliğini hatırlamak manasında ve kişiyi dünyevi uğraşların biganeliğine derinden inanmaya motive eden bir çeşit düzenli olmayan fakat devamlı yapılan bir ritüel olarak algılanabilir ki nefs’i her daim öldürmeyi motive eder) olmuştur.

Karamustafa sözü geçen kitabında Sufiler ve Dervişleri sınıflandırdığı iki eğilimden bahseder. Bunlar:  1. Dünyayı kucaklayan (Dünyevilik) 2. Dünyevi oluş halini reddeden (Uhrevilik).

Dünyayı kucaklayan bakış açısına örnek olarak ise icma fikrinin geliştirilmesini örnek vermektedir; bu fikri ve aynı zamanda pratik halin ne denli manipüle edilmeye açık halde yorumlandığını ve toplumsal hayatta egemen olanların bu kavramı kendilerine göre kullandıklarına yukarıda bir nebze de olsa değinmiştik. Karamustafa’nın vurgularından biri ve önemlisi, şeriatın icma (konsensus) fikrinin farklı yorumunun bireyin dinsel ve ahlaki yaşamını cemaatin ritüelleriyle baskı altına aldığını ve giderek zahiri yorumların Bâtıni yorumlara galebe çaldığını anlatmasıdır.

Bu farklı duruşların sonuçta farklı bir algılamayı ortaya çıkardığını bireyci dinsellikle, cemaat temayüllü legalist dünyasallık arasında bir bağ kurulduğunu ve bunun ise Tevhid fikriyatı olduğunu söyler. Bu dünya – öbür dünya dikatomisinin yavaş yavaş ( Allah/ her şeyden öte Allah) anti-teziyle “Allah ne yarattıysa, özellikle bu dünyada, kabul edilmelidir”e evrildiğini belirtir. Toplum yaşamı tamamen kötü bir şey olarak görülmeyip, Allah’a ulaşmak için tüm risklerin göze alınması gereken,  bir mücadele alanı olarak görülmeye başlar. Bu süreç sufi düşüncelerin felsefesi gereğince üst noktasına İbn Arabi’de ulaşmıştır.

Melameti hal’de zaruri ve önemli bir noktaya dikkat edilmelidir: Onlara göre bu dünyada saf dindarlığın yaşanması, içsel manevi durumun gizlenmesi ile mümkündür. Bu durumun açık edilmesi din uzmanlarının ve din adına söz söyleyecek seçkin insanların ortaya çıkmasına vesile olur (bu kınanmalıdır) ki bu iki açıdan tehlikelidir. 1. Kişiyi heva içerisine sokar ve büyüklenmeye ve nefsin arzularının artmasına 2. Bu büyüklenmeden hareketle yanlışları görmeme ve gönül gözünün kapanmasına vesile olur. Bu dinin dünyevileşmesi ve kişinin dünyevileşmesini gizleyebilmesine de neden olabilir.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1]Age. S. 59-64. Şakik Belki’nin ticaretle uğraştığı, Türkistan’a gittiği ve oralarda Budist rahiplerle karşılaşmış ve onlarla ilişki içinde olduğu, döndükten sonra ticareti ve malını mülkünü bıraktığı anlatılır.

[2]Melamiler Ömer Dede’ye kadar kesinlikle bir tarikat değildiler. Kalenderiler ve diğer derviş grupları da 16. Yüzyıla kadar; bektaşiliğe intisab edip onun içinde eriyinceye kadar hiç bir kurumla bağlantı içine girmemişlerdir. Benzer şekilde aşağı-yukarı aynı yüzyılda Ahi teşkilatına da Devlet tarafından el atılmış ve bağımız duran bu hareketler kurumlaşıp devletle ilişki içine girmişlerdir. Özellikle Kalenderiler gibi sapkın hareketlerin dönüştürülmesinde devletin Medreseler ve tekkeleri kullandığı A.T. Karamustafa tarafından iddia edilmektedir.

[3]Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sufilik: Kalenderiler (14 ve 15. Yüzyıllar) s.7 TTK Basımevi, 1992.

[4]Ahmet T. Karamustafa, God’s Unruly Friends, Derviş Groups in the Islamic MiddleP eriod 1200-1550, Oneworldoxford, s. 5, 2006.

[5]Age. S. 9-10

[6]Age. S. 13

[7]Age. s. 28

Views: 222

5. Anarşizm ve Din – İslam’ın Farklı Kültürlerle Yoğrulmasıyla Varlık Bulan Oluşumlar – Alişan Şahin

Adem’e adem gerektir adem etsin ademi

Adem adem olmayınca netsin adem ademi

Şeyh İbrahim

Bir din olarak İslam’ın temel kaynağı Kur’an’dır.  Ondan sonra Peygamberin hadisleri gelir. Bu hadisler ise Sahih olan ve olmayan olarak sınıflandırılmıştır. Birçok hadis’in sahihliği konusunda şüpheye düşüldüğünde bunların sahihlikleri derecelendirilerek ifade edilmesi yoluna gidilmiştir. Bunun ötesinde Kur’an’ın kimi ayetlerinin yorumlanmasına dair dahi birçok farklı fikirler ortaya atılmıştır. İslam âlimleri, sufiler ve dervişler bir yaşam biçiminin kurulmasını ve bu dünyada nasıl yaşanması gerektiğini söyleyen Kur’an fikriyatını en doğru nasıl hayata geçiririm kaygısıyla fikri ve ameli teşebbüsler içinde olmuşlardır.

Kur’an ve Hadislerin okunup yorumlanması ve günlük yaşamda Müslümanın kendisine rehber edinmesi sürecine elbette algılama biçimleri önemli oranda etki etmiştir. Bu algılama biçimlerinin ardında yer alan kültürel ve sosyal arka plan ve bu arkaplanın oluşturduğu ön-yargılar[1] farklı coğrafyalara yayılmakta olan İslam’ı farklı şekillerde yaşamayı da beraberinde getirmiş ve dolayısıyla İslam kendi içerisinde çeşitlenerek tarih boyunca farklı grup, mezhep, düşünce, tarikat ve derviş gruplarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. İslam, Kitap’ta da belirtildiği üzere farklılıkları tanır. Tarihselliği içerisinde onun bu farklılığı açık kılınmıştır. Bundan hareketle İslam’ın algılanması ve yaşanmasında, tarihselliği içinde farklılaşan bu gruplardan sadece bazı Sufi ve Derviş[2] hareketlerinin üzerinde duracağız.

Bir Düşünce Hareketi Olarak Melametiye

Levm ve Melamet kelimeleri kınamak ve ayıplamak anlamına gelmektedir. Ve Kur’an’ın birçok suresinde de bu anlamda kullanılmıştır. İyi topluluklar ve insanlar Kur’an’da, Maide, 5-54’te şöyle resmedilir “Allah’ı severler, Onun tarafından sevilirler, müminlere karşı mütevazi, kafirlere karşı izzetli ve metindirler, Allah yolunda cihad eder ve hiç bir kimsenin kınamasından korkmazlar. İşte bu Allah’ın dilediğine verdiği bir lütuftur.” Kınayana karşı metin olup, her ne engelle karşılaşırsa karşılaşsın korkmadan ve kınamalara aldırmadan yoluna devam etmek… İşte Melamilerin melamet ismini almaları buradan gelmektedir. Bu zümre nefsini kınamayı önemli bir hal olarak almıştır. Kişinin kendini daima hesaba çekmesi ve devamlı surette özeleştiri yapmasıdır melamet. Bunu saklamadan yapmasıdır. Haksızlığa uğrasa bile buna aşırı tepki göstermemesi, suçlamaları görmezden gelmesi ve alınmamasıdır melametin davranış olarak bir karşılığı… Kibr’e karşı tavizsiz bir duruşa sahiplerdir. Kendini beğenmişlik kurnazlığın neticesidir der ve fakirliğin güzelliği tevazuundandır, kişi fakrı sebebiyle kibirlendi mi büyüklük taslamada zenginleri geçer demekten de geri durmazlar.

Melametilerin ortaya çıktığı coğrafya Afganistan’da Herat ve Belh, İran’da Nişabur ve Tus ve Türkmenistan’da Merv şehrini içine alan Horosan bölgesidir. Bunlar ortaya çıktıklarında bir tarikat olmayıp tarikatlara karşı ortaya çıkmış bir hal hareketi olarak telakki edilir [3]. Sufi olarak anılmamalarına rağmen toplum içerisinde herkes gibi giyinip, yaptıkları iyilikleri kimseye söylemeyip, kötü şeylerini söylemekten ve kınanmaktan çekinmeyen Melamiler Tabakatu’s-Sufiye kitaplarında yer alır.[4] Bunlar hırka, cübbe, aba, ayin ve sema üzerinden fazla durmazlar, ihlas ve riya (yani içtenlik ve ikiyüzlülükten uzak durmak) üzerinden durur, toplumda sıradan bir kişi gibi yaşamanın, bir iş ve sanatla uğraşmanın önemine vurgu yaparlar. Bundan dolayıdır ki Fütüvvet teşkilatlarının içinde oldukları bilinen bir durumdur. A. Gölpınarlı, Melamiliğin “Sufilere karşı zahidane bir tasavvuf” olduğunu söyler.

Bu hareketin kurucusu, aynı zamanda fütüvvet ehlinden olan Nişaburlu Ebu Hafs el-Haddad’dır(öl.Hicri 883). Fakat ondan evvel varolan Melamiliğin fikri arka planını oluşturan önemli düşünürlerin adını anmadan geçmeyelim. Bunlar: İbrahim b. Edhem, Abdullah b. Mübarek, Fudayl b. İyaz, ŞakikBelhi, el-Muhasibi vb. şahsiyetlerdir. Değişik coğrafyalarda yaşamış olmalarına rağmen melameti temayülde olanlardan bir kaç önemli isim: HakimTırmızi, Cüneyd Bağdadi,Hallac-ı Mansur.

Melamilik tarihi dört dönem olarak telakki edilir. İlk dönem 6-11. Yy. arası dönemdir. İkinci dönem Hacı Bayram-ı Veli’nin müritlerinden olan Ömer Dede (ö. 1475) zamanına kadar olan dönem, Ömer Dede’den günümüze kadar olan dönem ve Seyyid Muhammed Nuru’l-Arabi (ö. 1883) ile başlayıp günümüze kadar gelen melamiliğin başka bir kolu olan Melami-Nakşibendi dönemi.[5]

Mutlaklığı sadece Allah’ta gören ve bütün fiilleri Allah’a ait kılan melamet anlayışı doğal olarak bütün mülkiyeti de ona bağlamaktadır. Haliyle mülk kavramı sahip olmaktan iktidar olmaya kadar herşeyi kapsamaktadır. Ve hatta kişinin kendini yetkin görme hallerinin ve bunu ifşa etme durumlarının hepsini kapsamaktadır. Bir Melami olan Ebu Bekir El-Vasıti “Takva, insanın takvasından sakınması, yani takvasını görmemesidir” derken buna gönderme yapmaktadır. Hertürlü böbürlenmeye ve kibr’e karşı bir duruş sergileyen melameti hal “hiç bir şey bilmediğini bilmen için çok şey öğrenmen gerekir”(Hücviri) ve “Marifet bilgisizlik hakkındaki bilgidir” sözlerini söyleyen şahsiyetleriyle daimi bir surette Hal’e vurgu yapmışlardır.

Richard Hartmann’ın Sülemi’nin Melametiye Risalesi üzerine yazmış olduğu makalesinde ve Şemseddin Sami’nin Kamusu’l-Alam adlı eserinde hıristiyan şahsiyetlerle melami şahsiyetlerin yaşam hikayeleri arasındaki benzerliklere dikkat çekilmiş ve birbirlerinden açık bir şekilde etkilendikleri iddia edilmiştir. Yukarıda Hırıstiyan anarşist tarikatlar ya da hareketlerin (özellikle Tolstoy’u anmadan geçmeyeyim) fikri ve ameli faaliyetlerine temel teşkil eden Hz. İsa’nın Dağ’daki Vaazı’nda (TheSermon on theMount) geçen “fakr, tevazu, işar, insaf etmek fakat insaf beklememek, dua, amellerini görmeme, gösterişten sakınma ve nefs’e yaklaşım gibi hususlar ile melamet anlayışı arasındaki benzeşme” dikkat çekicidir.[6] Ali Bolat kitabında bu konuda özellikle bir kaynağa gönderme yapmaktadır ki zannımca bu benzerlik üzerine yapılan önemli bir çalışmadır.[7]

Melamiler özellikle Kalenderîlerin aksine çalışmaktan ve meslek sahibi olmaktan yanadırlar. Sülemi, Hamdun Kassar’ın müminin işi gücü bırakması dilencilikte ısrar etmesi demektir dediğini aktarır. Gene aynı konuya dair İbnManüzil’ün “zorunlu olmayan hiç bir fakirlikte fazilet yoktur” dediğini söyler.

Melamet ehli sohbetlerinde bulunan müritlere ibadet etmelerini, zahir ve batın şeri hükümlere uymalarını herhangi bir davadan bulunmamalarını tavsiye ederler. Şöhretten sakınmak, sıradan biri gibi yaşamak ve herkes gibi giyinip, herkes gibi görünmek gerektiğini, dışta herkesle aynı ama içsel olarak onlardan ayrı olmayı temel alırlar.

Süleyman Uludağ, “melamet “tahrib-i adaddır” yani adetleri tahrib etmek, geleneklere muhalefet etmektir şeklinde de tarif edilir. Yerleşik adetlere aykırı davranışlar ağır eleştirilere ve şiddetli kınamalara yol açar. Bu sebeple insan adetlere uymayan doğrulara göre davranmaz. Bu durum onu pısırıklaştırır, çekingen hale getirir… işte bu noktada cesaretle hareket edip adetleri yıkmak melamettir.”Ve “melamet aynı zamanda Terk-i selamettir. Şerri gizlememek hayr’ı açıklamamaktır. İhlası esas alıp riyadan, şöhret ve itibar görmekten kaçınmaktır.” der[8]

Buna ek olarak Süleyman Uludağ adı geçen kitabında Hucviri’nin Melametin üç şeklinin olduğunu anlattığından bahsediyor. Bunlar “istikamet, kasd ve terk.” İstikamet “Takva sahibi kişilerin samimiyetle yaptıkları ve söyledikleri sözlerin art niyetli ve ya cahil kişiler tarafından kınanması gibi.” Kasd “iyi bir isim yapan ve meşhur olan bir kimsenin anılan ve ünlenen bir kişi olmanın kibirlenmesine sebep olmasından kaygılandığı için meşru ve mübah olan ama halk tarafından yadırganan bir takım sözler söyleyerek veya işler yaparak kendini kınanmaya maruz bırakması, bu suretle halkın itibar ve hürmet etmediği bir kişi haline gelmesi”dir. Burada Anarşizm bab’ından bakıldığında, sosyal yaşama herkes gibi, tek olarak katılmayı ve iktidar sahibi, söz ehli ve bilginin sahibi bir kişilik olmayı reddettiklerini görebiliriz ki bu günlük yaşamda dahi iktidar ilişkisi içinde olmayı reddetmek anlamına gelir. Birçok açıdan anarşizmin ve anarşistlerin üstünde durmaktan imtina ettikleri önemli bir noktadır bu. Nefs hakimiyeti kişinin kendi iktidarını eritme ve kendi olması için önemli bir merhaledir.

Üçüncü şık olarak bahsi geçen “Terk suretiyle melamet farzları terk, haramları işleme ve ahlaki kurallara aykırı davranma şeklinde ortaya çıkar. Bunlar dini görevleri terk eder ve biz bunu kınanmak için yapıyoruz derler. İbahiliklerini mazur göstermek için melametiliği kılıf olarak kullanırlar, zındıklıklarını böylece kamufle ederler.”(Hucviri, Keşfu’l-Mahcub, Tahran, 1338.)[9]  Bu hal toplumsal alanda övgü kazanma ve tanınma arayan kişinin samimiyetle adanmışlığından uzak olmasını işaret eder. Hucviri’ce belirtilen bu Terk hali büyük olasılıkla Kalenderilere gönderme yapmakta. Kalenderîlerin bu konuda ne denli samimi olup olmadıklarını tespit etmek mümkün olmasa da, yüzyıllara varan ve hayatını böyle yaşamakta tüketen kalenderi varlığı bu sürekliliği ile samimiyetini isbat etmiştir dememizi haklı kılar.

Hücviri’nin bahsettiği üçüncü tarz Melamilerden anladığımız Kalenderiler olmalı dedik. Kalenderîlerle Melamiler esasen zihniyet ve felsefe olarak aynıdırlar. Fakat dünyevi ve uhrevi istikametlerin tercihi manasında dünyeviliği, bu dünyadan da terk etmek anlamında, mevcut bulundukları tarihsel ve kültürel iklimin muhteviyatı anlamında farklılıkları mevcuttur. Bu manada sufiliğe derinden bir reaksiyon olarak Kalenderiliği ve benzer derviş hareketlerini değerlendirmekte yarar var.

Ali Bolat,  Melamiliğin “Anadolu’nun feth’inden sonra özellikle heterodoks kalenderi nitelikli dervişlerinin faaliyetleriyle kırsal kesimde, Kübrevilik aracılığıyla yerleşik bir şehir tarikatı olan Mevlevilik bünyesinde ve fütuvvet teşkilatı ile de esnaf arasında etkisini göstermiştir” diyerek Kalenderiliğin Melametilikten çıkan bir kol olduğunu söylemekte ve onun bir alt tabaka melami yorumu olduğunu söyleyen A. Gölpınarlı’nın fikrine de destek vermektedir.

Melametiliğin bir tarikat örgütlenmesi haline gelip Hiyerarşik duruşun oluştuğu döneme ilişkin A. Bolat “Bıçakçı Ömer Dede aynı zamanda ikinci devre melamileri tarafından tanınan ilk kutubdur. Melamilerin kullandıkları “kutub” kavramı, diğer tarikatlardaki kurucu şeyhlere verilen “pir” ünvanından daha kapsamlı bir içeriğe sahip olup, diyebiliriz ki bu kavram,mistik organizasyonun idaresini üstlenen manevi otoriteyi temsil eden kişiler için kullanılır. Bu özelliğe sahip kimselerin mevcudiyeti aynı zamanda tarihsel bir süreklilik gösterir. Bundan sonra bu hareket hiyerarşik bir yapılanmaya yönelerek tarikatlaşma sürecine girmiştir.”[10]der. Bundan sonra da muhalif bazı özelliklerini korumasına rağmen Melamilik 15. Yy’dan itibaren idari açıdan kurumlaşmaya başlamış ve tarikatlara karşı ortaya çıkan melametilik tarikat haline gelmeye başlamıştır.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1]Buradaki ön-yargı kavramındaki anlamsal atıf insanın kültürel ve tarihsel bir varlık olarak gelenekten de gelen bilgilerle yabancı bir metne ya da şeye yaklaşırken hali hazırda varolan yanlışlarıyla beraber algılama dünyasında var olan şeylerin toplamıdır ki bu Gadamer’e yakın bir kavramlaştırmadır.

[2] Bazı tarihçilerce dervişler ve bazı sufi hareketlerine yakıştırılan “Anarşist Dervişler” ya da “Bireyci Anarşist Dervişler”  gibi isimler hakikaten de bir tarihsel oluşum olan Anarşist fikriyata gönderme içermekte midir bilemiyoruz. Bu tarihçilerce yapılmış böyle bir atıfla karşılaşmadım.Özellikle A.T. Karamustafa’da sapkın bireyci Anarşist dervişler tanımlaması sıklıkla geçmektedir. Dolayısıyla bu kavramın gönderme yaptığı yer bir anlamıyla müphem bırakılmıştır. Kavramı Antinomian anlamında kullanmış olmasıda muhtemeldir. Ola ki tarihsel anarşizme yapılan bir göndermedir, bizce yanlış da değildir. Israrla belirtmekte yarar var: bu dervişler meşrep olarak anarşisttirler. Pratikleri de tarihsel anarşizmin fikri ve ameli halleriyle uyumludur.

[3] Ali Bolat, Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan yay. S.77. 2003, Abdulbaki Gölpınarlı, Melamilik ve Melamiler, gül y.

[4]Süleyman Uludağ, Dört Kapı Kırk Eşik, İslam Toplumlarında Sufi Gelenekler ve Derviş Tipleri, Dergah yay. S. 152-153.  Bu onların Sufi olarak kabul edildikleri manasına gelmektedir. Mesela Kalenderilere bu kitaplarda yer verilmemiş olması onların sufi olarak kabul edilmedikleri anlamına gelir.

[5] Aynı eser s. 152.

[6] Ali Bolat, Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan yay. S.233. 2003

[7]Bu makale Morris S. Seale’in “Theethics of Malamatiya Sufismand The Sermon on TheMount”, TheMuslim World, Leiden, 1968, Sayı 1, 14-19’dur.

[8]Süleyman Uludağ, Dört Kapı Kırk Eşik, İslam Toplumlarında Sufi Gelenekler ve Derviş Tipleri, Dergah yay. S. 160-161

[9]Age. s. 175

[10] Ali Bolat, Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan yay. S.251-252. Istanbul 2003

Views: 156

18. Anarşinin Antropolojisi – Ortaçağ Özgür Şehri – Harold B. Barclay

Kropotkin’in üzerinde durduğu  bir başka kültürel  ve sosyal ortam, ortaçağ özgür şehir komünüdür. Kropotkin bizi bunun ilk biçimiyle devletsiz bir toplum olduğuna ve hür insanların oluşturduğu bir topluluğun söz konusu olduğuna inanmaya iter. Ama bu şehirler nasıl özgürdür? Ve bir yönetimden gerçekten azade midir?

Views: 54

4. Anarşizm ve Din: İslamdaki Anarşizm ya da Anarşizmdeki İslam – Alişan Şahin

İslam ve anarşizm ilişkisine, İslam ve anarşizmin mülkiyete bakış açılarının ele alınması ile başlanabilir. Kaba bir ifade ile anarşizm, mülkiyeti hırsızlık ve eşitsizliğin görünen yanı olarak tarif eden bir bakış açısıdır.

Mülk kavramına gönderme yapan Yunus suresi 10. Ayet, (“İyi bil ki, göklerde ve yerlerde ne varsa hepsi Allah’ındır”) Müslümana ve insanlığa siyasal, iktisadi ve kültürel bir varlık olarak cemaat içindeki tek’e seslenen en önemli ayet olarak göze çarpar. Bu demektir ki Dünya hayatında var olan her şeyin sahibi ve sahipliği ona aittir. Eğer sen, sana ait olduğunu söylediğin herhangi bir nesneye sahip olduğunu ve güç sahibi olduğunu düşünüyor isen yanılıyorsun. Güç de, iktidar da O’na aittir. Kur’an’dan hareketle bakıldığında mülk edinme ve ihtiyaçlarını karşılama ve kazanma ve kazandığını paylaşma, muhtaca verme üzerine çok sayıda ayet vardır.  Bunun yanında haksız kazanç ve faiz şiddetli bir şekilde aşağılanmakta ve bunu yapanlar lanetlenmektedir (bkz. Bakara suresi 175-179). Kazancın ise her şeyin Allah’ın malı olduğu gözetilerek yapılması uyarılmaktadır ve asıl kazancın öbür tarafı kazanmakla olacağı söylenmektedir. O’nun her yerde hazır ve nazır olması uyarısı da dünya hayatında nasıl olunması ve edilmesi gerektiğinin bütünlüklü halini sunar mümine. Burada görülmektedir ki müminin mal edinmesi yasaklanmamış ve fakat birikim yapması üzerine önemli engeller getirilmiştir. Birikim edinme, mal-mülk yığmaya karşı ise Kur’an’da bilinen en önemli ayette “Ey inananlar, hahamlardan ve rahiplerden birçoğu, insanların mallarını haksızlıkla yerler ve Allah yolundan çevirirler. Altın ve gümüşü yığıp da onları Allah yolunda harcamayanlar var ya, işte onlara acı bir azap müjdele!” denir ve onlara büyük azaplar çektirileceği haber verildikten sonra, hemen ardındaki ayette şöyle devam eder “‘işte nefisleriniz için yığdıklarınız, yığdıklarınızı tadın’ denir” (Tevbe Suresi 34-35).  Gene Bakara Suresi, Ayet 219’da “…ve sana Allah yolunda ne vereceklerini soruyorlar. De ki: “Af yani ihtiyacınızdan fazlasını veya helal ve güzel olanı verin!”[1] denmekte ve mal biriktirmenin tehlikelerine vurgu yapılmaktadır.

Mal edinmeye dair Anarşist düşünce ile Kur’an ayetlerinden yapmış olduğumuz bu alıntılar arasındaki yakınlık fark edilmiş olmalıdır. Anarşizmin temel mottosu olan “Mülkiyet hırsızlıktır” sözü Özel Mülkiyete (Private property)  gönderme yapmakta olup, kişisel mülkiyete (Possession) karşı olmak anlamına gelmemektedir. Anarşistler Özel mülkiyetin ortadan kaldırılması gerektiğini ilan ederler ve bu Proudhon’un “Mülkiyet Nedir” isimli kitabından yeterince açık kılınmıştır.

Anarşistler “başkalarını sömürmeden kullanılmakta olan mülkiyete taraftırlar ki bu tarz kişisel mülk çocukluğumuzdan edinmiş olduğumuz ve hayatımızın bir parçasıdır da”,“Biz şu tür mülkiyete, insanların sömürülmesine neden olan-araziler, binalar, üretim araçları ve dağıtımı, ham madde ve fabrikada üretilmiş mallar, para ve sermayeye karşıyız”(s. 40) demektedir Nicholas Walter “Anarşizm Hakkında” isimli eserinde.

Bu ayrıma dair Proudhon’un vurguları ise şöyledir: “Farklı şeylere farklı isimler vermek uygun bir şeydir. Eğer “mülkiyet” ismini kişisel mülk yerine kullanırsak, diğerine (mülkiyet bölgesi) hırsızlık, bozukluk, haydutluk demeliyiz. Yok aksine “Özel mülkiyet” diyeceksek, diğerini kişisel mülk ya da benzer bir isimle adlandırmalıyız. Aksi halde hoş olmayan eşanlamlılarla başımız belada demektir” (What is Property s. 65 ve 373)

Ve Proudhon’dan çok net ifadelerle “ kişisel mülk bir haktır; özel mülkiyet hak’ka (buradaki hak dogal hak-hukuk anlamındadır – ç.n.) karşıdır. Kişisel mülkiyeti kurarken, özel mülkiyeti yok etmeli” ( What is Propert. S. 271)

Görülmektedir ki Anarşizmle İslam ve özellikle Kur’an arasında mülkiyet konusunda oldukça yakın bir akrabalık vardır. Bu Akrabalığın tarihsel ve kültürel boyutları ise daha da aşırı bir yakınlaşma ve aşırıya kaçma anlamında ve bir yaşam tarzı haline gelme boyutuyla aşağıda örneklerde göreceğimiz gibi anarşist dervişlerin yaşam biçimlerinde ortaya çıkmaktadır.

Kanımca İslam’la mülkiyet konusunda akraba olan Anarşizmin onun temel sacayağı olan Hiyerarşi, Otorite ve Devlet konusunda da yakınlıkları vardır. Bunun için temel kıstas Hz. Muhammed, O’nun yaşamı ve pratiklerinden örnekler hakiki manada veri olacaktır.

Hz. Muhammed zamanında Müslümanların cemaat işlerinde hem ameli hem düşünsel açıdan problemli alanda nasıl bir yöntem izleyerek ortak bir irade ortaya koyduklarına dair bugüne gelen önemli bir kavram mevcuttur. Her ne kadar bu kavrama dair İslam tarihi içinde gerek devletler, gerekse de alimler arasında devamlı surette tartışmalar ve farklı tanımlamalar ve işlevine dair farklı görüşler olsa da, biz bugün bu farklı yorumlardan bize göre en makulu olana gönderme yapacağız. Bu kavram İcma (konsesus) kavramıdır. Bu kavramın tanımlanmasında dahi İslam alimleri (İbn Teymiye’den Gazali ve 20. Yy’ın düşünürlerine kadar) ortak bir konsesus yoktur. Yani konsesusta da konsensus yoktur. Bu kavram kimilerince İslam alimlerinin bir konuda ortak karara vararak fikir birliği içinde hakikatin nasıl olması gerektiğine dair fikir beyan etmesi ve bunun tüm cemaatçe uygulanması olarak anlaşılmış ve açıklanmıştır ( Mesela İbn Teymiye böyle düşünür fakat bazen yanlış olarak görüneninde doğru olabileceği ihtimalinden bahseder). Bu şekildeki İcma tanımını kabul etmeyenler çoğunlukla mülhidlikle suçlanmış ve süreç içerisinde bu tanım meşruluk kazanmıştır.

İmam Gazali : “Bir dinsel konu üzerine Muhammed’in cemaatinin aynı fikirde olması” olarak açıklarken,  Ebu Hüseyin El Basri: “ Bir konuda Müslümanların bir şeyi yapıp yapmamaya dair karar verip, aynı fikirde olması” olarak açıklamıştır. İcma kavramına dair İmam Şafi (h. 204)ye kadar bir problem olmadığı bilinen bir şeydir. Bazıları da icma’yı çoğunluğun kararı olarak ifade etmişlerdir ( ör. Al Tabari, Abu Bekir al-Razi)

Her ne kadar farklı bakış açıları olursa olsun İcma üzerine yüzyıllardır yürüyen tartışmayı bir sonuca bağlamak mümkün olmamıştır. İcma’ya son karar gözüyle bakanlar ve öyle tanımlayanlar tüm Müslüman halklarını tarih boyunca bir şey bilmezler güruhu olarak görüp Allah ile kulları arasına girmiş ve devletlülere hizmet etmişlerdir. İcma’nın şüpheleri kaldıracak tek otorite ve İslam alimlerinin tek otorite olması sonuçta İslam fikir dünyasında da içtihadın kaldırılmasına neden olmuştur denmektedir. Bunun bir nebze doğru olduğu kabul edilebilir.

İcma’nın karşılığını biz “tüm Müslüman cemaatin konsensusu” (Muhammed Abduh) olarak anlamalıyız. Bu şu anlama gelir. Özellikle cemaatin bir araya gelip her konuda konsensusa varıncaya kadar tartışması ve sonuca varmasıdır. Nitekim Ziyauddin Sardar icma’yı şöyle açıklar :

“İcma fikri, İslamın komünite yaşamında merkezi bir kavramdır ve bir kaç seçkinin konsensusu derekesine düşürülmüştür. İcma’nın birebir karşılığı halkın konsesusudur. Kavram Müslüman cemaatin doğal lideri olarak Hz. Muhammed’in uygulamalarına kadar götürülebilir. Hz. Muhammed bir karara varmak istediğinde tüm Müslüman cemaati – itiraf etmek gerekir ki pek büyük bir cemaat değildi – camiye çağırırdı. Tartışmalar yapılır; tez ve karşı tezler sunulurdu. Sonuçta toplananların hepsi bir konsesusa varırdı. Bundan dolayı demokratik ruh ilk dönemde politik ve cemaat yaşamında merkezidir. Fakat süreç içerisinde din adamları ve alimler bu eşitlikten halkı çıkardılar ve icma’yı “din alimlerinin konsensusu”na indirgediler. Otoriterizm, Teokrasi ve despotizm Müslüman dünyada egemen oldu”[2]

Taktir etmek gerekir ki Anarşizmin demokrasi anlayışı da bu minvalde telakki edilmektedir. Her ne kadar konsensus kavramının doğrudan demokraside problemlere neden olacağını söyleyen kimi “anarşistler” olsa da ( M. Bookchin) doğrudan demokrasi için ideal formdur. Doğrudan demokrasiden maksat edilen öz-yönetimdir. Bu ise icma fikriyatıdır ve Hz. Muhammed ve cemaatinin bizzat yaptığı şeydir. Sözün özeti şudur: icma doğrudan demokrasinin adıdır.

Anarşizmle İslam arasında ortak olan ve uyumu tamamlayan üçüncü şık Hiyerarşi mevzusudur. Hiyerarşi kavramı ve toplumsal olarak hiyerarşinin varlığı Anarşistlerce reddedilen ve düşünsel olarak tutarlılık içerisinde sisteminin içerisine yedirilmiş olan bir kavramdır. İslam açısından bazı Anarşistlerce problemli olarak görülebilecek tek kavram budur. Bu kimi anarşistler elbette Allah kavramına bigane ve kendisini Ateist olarak tanımlayan anarşistlerdir. Bundan öte yukarıda belirtmiş olmalıyım; Anarşizm din adamlarına ve onlarla beraber her türlü hiyerarşik kuruma karşıdır. Bu minvalde bakıldığında İslam’ın kitabı Allah ile kul arasında hiç bir aracı kabul etmez olduğunu söylemektedir. İslam’da ilim anonimdir. Kimde ve nerede var ise alınması ve paylaşılması önerilmiştir. İslam’da itaat edilecek tek otorite Allah’tır. Allah dışında dünyevi ya da uhrevi bir otorite, erk şirktir. Allah’ın Akıl yoluyla kavranmasının mümkün olmazlığını (evvel ve ahir, her yerde ve her şeye kadir olması, yaratılmamış, ne var – ne de yokluğunun tartışılmazlığı ve tarif edilemezliğinin sorgulanması olur bu) sorgulamak günaha girmek olur. Belki de Wittgenstein’den borç alacağımız ve onun kast ettiği şeyin aksine yorumlayarak “üzerine konuşulmazlık” kavramını O’nun kim’lik ve ne’liğine uygulamak daha doğru olandır. Müminin yapması gereken şey O’ndan başka bir otorite kabul etmemek ve O’nla ilişkide bir aracı kabul etmemek, O’nunla doğrudan manevi bir iletişim içinde olmaktır.  Bunun ise manevi anlamda dahi bir otorite olmadığı (bir seçmenin ürünü olduğu için) ve bir hiyerarşi oluşturmadığı açıktır.[3]

Allah’ın kelamı olan Kur’an’ın diline bakıldığında buyuran değil ama anlatan ve öneren bir dile sahip olduğunu görürüz. Bu dil “hakikat”ı göstermek ve uyarılarda bulunmak için kurulmuş bir dildir. Toplumsal yaşamda müminin nasıl hareket etmesi gerektiğine dair önermeler yanında “kişi nasıl kendi olur” (nefs, böbürlenme, kibr, yalan, ölüm vb.) sorularına da yanıt veren bir dildir. En son bölümde “Din’e Bakışta Bazı Teorik Mülahazalar: Negatif Teoloji” bölümünde anlatıldığı gibi Allah’a gösterilen temayül, dindar olmayan ve başka kavramlarla konuşan birinin, o kavramlara atfettiği şeye gösterdiği temayülden farklı değildir ve ideal olana adanmışlık ister.  Bu minvalde bakıldığında Allah – kul arasında var olan ilişki, özgürlük – özgürlük arayan özne arasındaki ilişki olarak da eşitlenebilir.

Varlığı ve yokluğu üzerine konuşmanın, O’na dair akıl yürütmenin başarısızlıkla sonuçlanacağı ve anlamsız olacağı (akıl sınırlar der İbn Arabi) bir alanda Hiyerarşik bir ilişki olduğunu söylemek doğru değildir. Allah ile ilişkide insan olarak aracı kabul etmeyen bir ilişkide hiyerarşi olmaz, bir otorite ilişkisi ise bireyin evveliyatıyla Allah’ı nasıl algıladığıyla, sonra da bu Allah algısının onun yaşamında nereye tekabul ettiğiyle alakalıdır ( örn. Melami ve Kalenderi derviş grupları ve bana göre algılanma biçimlerinde yanlışlıklar olduğunu düşündüğüm Bektaşi ve Mevlevi tarikatlarının Allah ve insan tasavvurları gösterilebilir).  Özellikle din ve anarşist düşünce arasında olası ilişkilere bakıldığında göze çarpacak ilk mevzu budur. Çünkü esasen Batılı bir düşünce olan Anarşizmin kendisini var eden en önemli ayağı Devlet’in yanısıra Kilise kurumu ve ruhban sınıfına karşı mücadelesidir. Allah ile kul arasına dini ve dünyevi işlere dair bir mediatör koymaz İslam. Kutsal kitapta Peybamber’e ithafen Kehf Suresi, 110. Ayet “De ki: ‘Ben de sizin gibi bir insanım; Allah’ınızın bir tek Allah olduğu bana vahyolunuyor. Kim Rabb’ine kavuşmayı arzu ediyorsa iyi iş yapsın ve Rabb’ine (yaptığı) ibadete hiç kimseyi ortak etmesin.” der ve onun sadece nübüvvetinden dolayı farklılığına vurgu yapar.

Kur’an doğrudan Allah’ın kullarına hitab eder ve yol gösterir. Her Müslümanın doğrudan Allah’ladır ilişkisi ve tek bağışlayan ve cezalandıran odur. O, heryerde hazır ve nazır, herşeye gücü yetendir (omnipotent and omnipresent). Her Müslümanın kendine kalınmıştır Allah’a ne kadar yakın olup, olmayacağı. Ruhban sınıfı yoktur, herkes kendi Müslümanlığı ile sorumludur. Kimin günahkâr olup olmadığına da ancak Allah karar verir. Tevbe Suresi 31. Ayet “Hahamlar ve rahipler Allah’tan ayrı rabler edindiler, Meryem oğlu Mesih’i de öyle. Oysa kendilerine yalnız tek Allah olan Allah’a ibadet etmeleri emredilmişti. Ondan başka Allah yoktur. O, onların ortak koştukları şeylerden münezzehtir” ve Hadid suresi, 27. Ayet “…Ve Meryemoğlu İsa (A.S)’yı gönderdik ve O’na İncil’i verdik. Ve O’na tâbî olanların kalplerinde refet (şefkat) ve rahmet kıldık. Ve onlar, O’na ruhbanlık ihdas ettiler. Biz, Allah’ın rızasını ibtiga etmekten başkasını onlara farz kılmadık.” denilerek İslam kitabı vasıtasıyla bu tür aracıları ve hiyerarşiyi kabul etmediğini ilan etmektedir.

İslam üzerine yazıları ile ziyadesi ile tanınan Ali Bulaç’ın Hz. Muhammed dönemine dair dedikleri önemlidir: “…kadim Arap toplumundan olsun. İslamiyet’in zuhur ettiği 7.yüzyılda kabile yapısına dayalı Arap toplumlarında hiyerarşiye rastlanmaz. Kan ve akrabalık bağının rol aldığı kabilenin reisi ‘seçilir’, ancak kabilenin geri kalan hiçbir ferdine göre herhangi bir ayrıcalığı yoktur, tabir caizse ‘eşitler içinde birincidir’. Hz. Peygamber’in (sas) irtihalinden sonra -Mekke, Medine, Taif hariç- neredeyse Arap yarımadasının tamamında ‘dinden dönen’ kabilelerin itirazı Hz. Ebu Bekir’e biat etmemekti. Onlar namaz kılmaya, oruç tutmaya, hacca gitmeye ve diğer ibadet ve yükümlülüklere devam edeceklerini, ancak merkezî yönetime ‘zekât’ vermek istemediklerini söylüyorlardı. Onların algısına göre, zekâtı içine alan biat, kabileleri Bizans ve Sasaniler gibi hiyerarşik, eşitsiz ve despot bir yönetime sevk edecekti. Bedeviler, açıkça çevre imparatorluklardaki monarşiden ve derebeylik sisteminden korkuyorlardı”. Hem Hz. Muhammed ve hem de yaşadığı dönem itibarı ile kabilelerin anarşik bir isleyişe sahip olduklarını söylersek abartma yapmış olmayız. Ve şöyle devam eder makalesinin başka bir yerinde “Zannedildiği gibi tarikat şeyhi piramidin tepesinde oturan bir monark, guru, Brahman veya papa değildir; yol gösteren bir mürşittir”[4]. Bu sözlerin aynısını 20.yüz yılda  o bölgelerde sosyal antroploji çalışmaları yapmış anarşist Antropolog Harold B. Barclay’in “Efendisiz Halklar” isimli eserinden de görebiliriz.

Buraya kadar özellikle anlatmak istediğim Anarşist düşüncenin üç önemli sacayağının Kur’an’dan hareketle İslam’la uyuştuğuna vurgu yapmaktı. Bunlar Mülk kavramı, hiyerarşi ve doğrudan demokrasi ya da consensus (İcma) kavramı (hatta öz-yönetim de diyebiliriz) ve Otorite kavramlarıdır.

İslam tarihine bakıldığında otoriter ve teokratik yönetimler ve uygulamalar daha fazla göze batmaktadır. Bundan ayrı olarak İslam’ın kitabının yorumunda bir çok farklı bakış açısına rastlamak mümkün. Bizce bu yorumlardan en göze çarpan ve dikkate alınması gereken Mevlana ve İbn-i Arabi’nin yorumlarıdır. Elbette üzerinde durulup çok çalışılması gereken yorumlar da vardır. Burada Mevlana’ya hiç değinmeyip, İbn-i Arabi’nin Mülk kavramından hareketle güç kavramını nasıl yorumladığına sadece bir ara verir gibi değinip Anadolu ve Ortadoğu İslam coğrafyasında Anarşik hareketlere ve merkezkaç sufi ve derviş hareketlerine geçeceğim.

İbn-i Arabi İslam düşüncesinin temel taşlarında olan Füsus-u Hikem adlı eserinde, 13. Fas’da, Lüt kelimesindeki Güç hikmeti isimli bölümde, Mülk kelimesinin anlamının karşılığını etimolojisinden hareketle yorumlamakta ve bunun otorite anlamında değil “karşı koyabilme gücü” anlamına geldiğini insanın himmeti (lütuf, gayret) olduğunu açıklar. Bunun zayıflığa gönderme yaptığını ve yaratma yoluyla güce ulaştığını ve sonra da zayıflık ve yaşlılık yarattığını ve bu gücün geçici olduğunu ifade eder. Güç ve yetki sahibi olanların tasarruf etmeleri gerektiğini ve bunu Nezaket gereği değil bilakis bilginin yetkinliğinden dolayı yapmaları gerektiğini, Peygamberin bile mucize göstermek gibi bir çabasının olmadığını ve Allah’tan gelen görevinin “sadece bildirmek” olduğunu bildirdiğini anlatır. Alem ile Allah arasındaki ilişkide alemin Allah’a muhtaç ve fakat Allah’ın Aleme muhtaç olmadığı ve alemin mümkün kavramından hareketle geçiciliğine delil getirir. Buradaki önemli vurgu; güç ve yetki sahibi iken bunu kullanmama ve bunu samimiyetle ve doğallığıyla yapmaktır. İleride göreceğimiz gibi melamilerde ve Kalenderilerde yetki ve etki, Arabi’nin tabiriyle tasarruftan tasarruf önemli bir varoluş biçimidir. Bu arifi samimi ve olgun kılar. Nuh peygambere dair Kur’an’ın bir ayetinde geçen sözün bu yorumsamasında Güç ve iktidar kavramlarına dair netleşmemiş Anarşist açıklamaların İbn Arabi tarafından yıllar önce yapılmış olması dikkate değerdir.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1]Kur’an-ı Kerim ve Yüce Meali, Süleyman Ateş. Kılıç kitabevi yay. Ve Dağıtım.

[2]Ziyauddin Sardar, “Rethinking İslam”, İslam for Today, June 2002)

[3] Allah ve özgürlük arasında benzerlik kuran yorum için ve son bölüm olan “Din’e Bakışta Bazı Teorik Mülahazalar: Negatif Teoloji”ye bkz.

[4] Ali Bulaç, “Cemaat, hiyerarşi, itaat!”, Zaman gazetesi, 21/04/2011. Ali Bulaç’tan yapılan bu alıntı Harold Barclay’in Efendisiz Halklar isimli kitabında Sudan ve Arap Yarım adası ve Doğu Afrika ve Kuzey Afrika bölgesinde bulunan kabilelere dair söylemiş olduğu cümleleri anıştırmaktadır. Bu toplulukların büyük oranda Anarşist cemaatler olduğunu iddia eder Barclay. Bu kitap’taki bir çok makale itaatsiz.org’da yayınlandı ve yayınlanmaya devam ediyor.

Views: 881

Hebdo, İslamofobi ve Anarşistler Olarak Hal-i Pür Melalimiz – Numan Bey

Charlie Hebdo’nun Paris’deki ofisine yapılan baskında öldürülen 12 kişiden sonra gerek Türkiye’de ve gerekse özellikle Avrupa’da başlayan tartışma bugün halen devam ediyor. CH’ye dair dişe dokunur bir makale karikatür krizinin yaşandığı dönemde dergimizde yer almıştı.[1]

Hebdo’ya karşı yapılan bu eylem bir defa daha Avrupalı vatandaşların canlarının Dünya’nın başka bölgelerinde yaşayan insanlardan daha “değerli” olduğunu ispat etmiş oldu. Dünya bu katliamı gözetlemek, her tarafta ve her yerde olan bir Tanrı edasıyla iktidarların gözüyle dünyanın her yerinde normalleşmiş katliamlar “gösterisini” izlemek için televizyonların başındaydı. Katliam sonrası takip ve katliam silsilesini de polisiye bir film izler gibi izledik.

Katiller katledilirken ne bir acıma ne de bir merhamet duygusuna sahiptik. Öyle ya, katliamı onlar yapmıştı. Kısasa kısas hukuk anlayışımız onların cezalandırılmasını şart koşuyordu. Onlar da aynı hukuk anlayışına sahiptiler. Biz de… Öldürülmeyi zaten hak etmişlerdi. Evet, yobaz ve karanlık kafalılar kendilerine göre “kahramanca” çatışırken binlerce ve milyonlarca kişi öldürülenin de insan olduğunu düşünmedi ve öldürüldükten sonra milyonlarca insan bir oh çekti. Elbette Fransız Devleti katledilenlerin kanını yerde bırakmamış ve sisteme hâkimiyetini ve her şeyin kontrol altında olduğunu bu şekilde ispat etmişti.

Fakat ne olmuştu da bu katliam gerçekleşmişti? Neyi ispat etmek istiyorlardı katiller? Bu katiller İslamizmin bir tezahürü olarak mevcut al-kaide örgütüyle alakalı olduklarını ve Müslüman olduklarını da ifade etmişlerdi. Bu eylemi Hz. Muhammet’in karikatürlerini çizerek İslam’a ve Muhammet’e hakaret ettikleri gerekçesiyle gerçekleştirmişlerdi. Evet. Gerekçe haklıydı fakat öldürülmeleri ve katledilmeleri haklı değildi. Bunu haklı gören İslamcılar olabilir. Silahlı mücadelenin ve şiddetin amaçlarına varmak için meşru olduğunu ve bir çözüm olduğunu savunan örgütler, kişiler ve gruplar benzer şeyleri savunabilirler. Charlie Hebdo katliamını kınayan onca diktatör ve katliamcı devlet ve hatta örgüt oldu ki dünyada meydana gelen o kadar katliamı yapanların başkaları olduğunu sanırdınız.

Hepimizin bildiği gibi Charlie Hebdo dergisi Fransa’nın önemli bir mizah dergisi. Fransa’da mizah yapmakta ve orada satmakta. Bu arada Fransa’da eski sömürgelerinden göç etmiş ve orada yaşam kurmuş milyonlarca Müslüman Fransa’nın banliyölerinde yaşamakta. Bu insanları Faslılar, Cezayirliler, Tunuslular, Libyalılar ve Afrika’nın birçok ülkesinden göç etmiş insanların yanı sıra Türkler, Kürtler vb. milletlerden insanlar oluşturmakta.

Avrupa söz konusu edildiğinde göçmenler, özellikle Osmanlı bakiyesi ve Müslüman olan göçmenlerin –  9/11’den sonra gelişen medeniyetler çatışması teziyle kendisine vücut bulan teori de göz önünde bulundurulduğunda – önemli bir toplumsal mimarlık projesinin parçası olduklarını söylemek zor olmasa gerektir.

Batı’nın kendi “diğerini” yaratması kapitalizmin kendi varlık alanını genişletmesi için olmazsa olmaz toplumsal psikolojik bir oluş olarak duruyor. Bu 16. Yüzyıllardan bu yana Batı açısından Osmanlı olarak kurulmuştur ve Oryantalizm Batı fikriyatında bu minvalde yer bulmuştur. Kendisini iyi, güzel ve akıllı temeller üzerinde kuran batı diğerini kötü, çirkin, akıl dışı ve itici bir karakter olarak kurmuştu. Bir korkuyla kendi oluşunu canlı kılan Batı aynı zamanda bir ilgi ve merakın odağı olarak da Şarkı kurmuştu.

Bugün İslam’ın ve Müslümanların Batı’nın yaşam alanlarına müdahale eden bir başkası olarak kurulma süreci – aslında kendisi de modern Batı’nın söylemiyle kurulmuş olan – İslamizmin şeytanlaştırılmasıyla devam etmektedir. Bir buçuk milyar Müslüman şeytanlaştırılmış bir örgüt ya da örgütler vasıtasıyla şeytanlaştırılmıştır. Batılı insanın kafasında oluşan ya da daha doğrusu yaratılan prototip Müslüman imgesi bugün sadece batıda olan bir imge değil, dünyanın her tarafında var olan bir imgedir.

Batılı bir kişinin kafasında var olan bu imge aynı zamanda Müslüman ülkelerdeki laik, pozitivist, yüzü batıya dönük, “aydınlanmacı” kişiliklerin ve hatta Müslümanların dahi kafasındaki imgedir ve batılı orta sınıfın kafasında oluşan korkunun aynısını kendi kültürünü ve insanlarını tanımaktan münezzeh ve aslen iç oryantalist bakış açılarına sahip olan bu insanlar da hissetmektedirler. İslamofobi – oryantalizmde olduğu gibi – batılıya özgü bir hal değildir. İslamofobi dünyanın her tarafında herkeste var olan ve yabancısı oldukları İslam’ın proto-tipinin İslam olduğunu düşünen ve iddia eden herkesin bir problemidir. İslamofobi bir gerçekliktir. Korkunun kendisi gerçek olmasa da insanlar İslam’dan korkmaktadırlar.

Bu korkudan anarşistler de azade değildir. Buna dair bir sürü örnek vermek mümkündür. Pozitivist bir dünya algısına sahip, seçim zamanlarında anarşistliklerini ve anarşizmi unutup ateist ve seküler sistem partilerini sırf seküler ve islam karşıtı olduğu için destek peşinde koşan anarşistleri biliyoruz. Başörtüsüne karşı ve estirilen İslamofobik dalga sırasında Kur’an’a ve İslam’ın peygamberine küfür eden anarşistler tanıyoruz. Bunlar mebzul miktardadırlar. Gene bu kişilerin Charlie Hebdo katliamı olduğu sırada Fransız anarşistlerinin yayınladıkları bildirilerde İslam karşıtı cümleler bulmak için canhıraş Fransızca bilen insanlar aradıklarını ve bu cümleleri bulamayınca hayal kırıklığına uğradıklarını biliyoruz.

Fransız anarşistlerine gelince; Fransız Anarşist Federasyonu içerisinde bulunan bir kısım grup Charlie Hebdo katliamını kınamakla birlikte İslamofobi’nin bir problem olduğuna vurgu yapmayı da ihmal etmeyerek başörtüsü, Burka ve Türban’ın kamusal alanda yasaklanmasına dair Fransız Devleti’nin aldığı baskıcı tavrı destekledikleri gibi bir tavır içerisinde olmadılar. Tavırlarında geleneksel aydınlanmacı anarşist duruşlarından büyük bir farklılık olmasa da madunun hassasiyetlerine vurgu yapan anarşist gruplar dahi vardı ve bu kesimin duruşu Fransız anarşistlerinin bir açıdan gelişme kat ettiklerinin işareti olarak geldi bana. Bunun aksine bir tavır, elbette bu alanda La Pen’le benzer politikaları ve söylemi paylaşmak anlamına gelirdi.

Bundan hareketle Charlie Hebdo’nun Hz. Muhammet’i temsil eden karikatürlerini hakaretle ve aşağılama içerikleriyle yayınlamasına dair de çekimser tavırları dikkat çekiciydi. Fransız Anarşistleri elbette Charlie Hebdo’nun bu yayınları yapmasındaki maksadı daha iyi bilmekteydi ve özellikle Fransız sağı ve çeşitli faşist hareketlerle anarşizm adına 19. Yüzyılda kiliseye karşı verilmiş mücadelelerden feyzini almış görülen bu tavrın Avrupa’nın yeni faşizminin yeni dili olduğunun farkına varmışlardı. Fransız politika elitlerinin Bush’un Irak’a savaşıyla başlayan teröre karşı savaş politikalarını destekleyen Danimarkalı politika elitlerinin çizgisine paralel olarak aynı çizgiye oturması ve Charlie Hebdo’nun aynı düzleme oturmasının farkına varmış olmalılar.

İfade özgürlüğü şampiyonluğunu yapan CH’nin 2008’deki editörü Philippe Val, CH’de çalışan Maurice Sinet’ten Nicolas Sarkozy’nin oğluna dair yaptığı bir karikatürde anti-semitizm yapılıyor gerekçesiyle Sarkozy’den özür dilemesini istemiş ve o özür dilemeyince de işten atmış biridir. Sarkozy ile muhabbeti iyi olan bir dergidir ve Val politik olarak Sarkozy gibi aşağılık bir ırkçının ve onun politikalarının destekleyicisi biridir.

CH aslında sadece solun dergisi değil aynı zamanda sağın da dergisidir ama hiçbir şekilde madun ve mağdurlarla alakası olmayan bir dergidir. Ondan dolayıdır ki hiçbir zaman sömürgelerde meydana gelen katliamlara dair bir derdi olmamıştır.

Fransız toplumunun en altında yer alan göçmenlere, onların dinleri İslam’a dair çizilen; on dokuzuncu yüzyıl aydınlanma sürecinde kilise kurumuna karşı verilen mücadelenin benzeri; anakronik anlayışla yapılan saldırı bugün mağdura vurulan bir darbe ve faşizme ve ırkçılığa hizmet eden bir hareket olarak ortaya çıkıyor.  Bush’un “War on Teror” doktrininin sonucu olarak meydana çıkan ve Fransız/Avrupalı toplumun İslamofobik hassasiyetleriyle oynayarak ve körükleyerek hem Fransız toplumunun Fransızlıklarından ve geleneklerinden gurur duymalarına vesile teşkil etmişler, hem satışlarını arttırmışlar hem de İslam’ın içindeki çeşitliliği total bir kimliğe indirgeyerek “vatanlarına” yani milliyetçiliklerine ve devletlerine hizmet etmişlerdir.

Fransız politikası ve politik arenasıyla yakından ilgilenenTarık Ramadan’ın tabiriyle CH, bu süreci mevcut çoğunluğun kitle psikolojisini (yabancı düşmanı, ırkçı ve aydınlanmacı diğer Avrupalı faşist partilerin çizgisinde) kullanarak göçmen karşıtı ve islamofobik politikaların geçer akçe olduğu dönemde dergi satışlarını arttırmak için Fransız toplumun en altında bulunan Müslümanları hedef olarak seçmiştir.

Bundan dolayıdır ki Anarşistler hiçbir şekilde “Biz Charlie Hebdo’yuz” dememişler ve katliamdan sonra tam tersine “Charlie Hebdo değiliz” demeyi tercih etmişlerdir.

Diğer taraftan Anglo/Sakson dünya CH saldırsı sonrası CH’nin duruşunu oldukça eleştirel olarak ele almıştır. Örneğin; Katliamdan sonra The New York Times’ın yazarlarından David Brooks “Eğer Charlie Hebdo gibi bir dergi Amerikan Üniversite kampüsünde yayınlanmış olsaydı üniversitedeki gruplar ve öğrenciler tarafından nefret söylemiyle suçlanırdı ve 30 saniye bile duramazdı” demiştir.

Hebdo’nun Paris’teki ofisinde yapılan katliama dair itaatsiz.org’da anında yapılan kısa bir değerlendirme sonrası alınan tepkiler inanılmaz derecede rahatsız edicidir. Aslında ifade edilen şey bu saldırıların Avrupa’da mevcut olan İslamofobi’yi arttıracağına dairdi. Bu doğru da çıkmıştır. Katliamdan sonra Müslümanların bulundukları bölgelerde camiilere ve Müslümanlara karşı saldırılar artmıştır.  Bu saldırılar bugün de devam ediyor.

Görünen o ki Avrupalı devletler bu konuda pek adım atacağa da benzemiyorlar. Yabancı düşmanlığı / göçmen karşıtlığı ve İslamofobi birbirini söyemsel olarak üreten şeyler olarak Avrupa merkezci düşüncenin hem esin kaynağı ve hem de kendi ulusal varoluşlarının politik ürünü olarak durmaktadır.

İslamofobi Kavramı, Anti-İslam Kavramı

İslamofobi kavramı ilk defa 1918’de ressam Alphonse Étienne Dinet ve Cezayirli Sliman ben İbrahim tarafından yazılmış olan Hz. Muhammet’in Hayatı adlı biyografiden geçmiştir. İngilizceye Runnymede Trust adlı bir bir kuruluşun 1997’de hazırlamış olduğu bir raporda İslam’a ve Müslümanlara karşı korku, nefret gibi duyguları ifade eden bir kavram olarak geçiyor. Bu kavrama dair birçok tartışma mevcut bugün. Kavrama İslam’dan ve Müslümanlardan korkma, nefret etme gibi bir anlamı ifade ederken kimileri bu kavramın birçok açıdan ayrımcılığa ve dışlamaya neden olan bir çeşit ırkçılık olduğunu ifade etmektedir.

Norveç Holokost ve Dinsel Azınlıklar Çalışmaları Merkezi’nde bir bilim adamı olan Cora Alexa Døving İslamofobik söylem ile Naziler iktidara gelmeden önceki Avrupalı anti-semitist söylem arasındaki paralelliklerden bahseder. Bunlar arasında azınlıkların büyüyerek hayali bir tehdit olarak ortaya çıkacağı, geleneksel kurumları ve adetleri tehdit ettiği, azınlıkların uyum sağlamalarına dair kuşkular, seküler yaşam biçimine tehditler, cinsel suçların artmasına dair korkular, kadın düşmanlığı, tarihsel ve kültürel aşağılık kompleksinden gelen korkular, modern Batılı Aydınlanma değerlerine karşı düşmanlık gibi şeyleri sayar.

İslamofobi İkinci Dünya savaşı öncesi Avrupa’nın ayrık otu olarak gördüğü ve toplumdan ayıkladığı Yahudilerin bugün yerini alan Müslümanlara karşı Avrupalı Devletlerin ve Avrupalıların anti-semitizm yerine ikame ettikleri bir silahtır. Bugün modernizm sonrası yaşanan başka bir modernist dönemdeyiz. Modernizm bugün halen toplumsal yaşamın birçok alanında baskın bir öğe ve onun bir ürünü olan faşizm bugün değişik kılıklar altında ortaya çıkmakta. Faşist hareketlerin “sol” söylemden kendilerini ayırdıkları tek şey göçmen/yabancı düşmanlığı ve İslamofobiklikleridir . Avrupalı faşizm kendini kültürel saflık ve kültürel muhafazakarlık üzerinden kurmaktadır. Buna ekoloji de dahildir.

Runnymede Trust’ın raporunda İslamofobiyi karakterize eden düşünsel ve davranışsal halleri şöyle ifade ediyor:

  1. İslam monolitik, durağan ve değişime yanıt vermeyen bir yapı olarak görülmesi.
  2. Ayrı ve “başka” olarak ve diğer kültürlerle ortak değerlere sahip olmadığının ve onlardan hiç etkilenmediği ve onları etkilemediğinin düşünülmesi.
  3. Batı’dan daha düşük olarak görülmesi ve barbar, irrasyonel, ilkel ve seksist olarak görülmesi.
  4. Şiddet savunuru, saldırgan, tehdit edici, terörizme destek sunan ve medeniyetler arası çatışmaya odaklanmış olduğu düşünülmesi.
  5. Politik ve askeri avantajları kullanan politik bir ideoloji olarak görülmesi.
  6. “Batı” kavramının Müslümanlar tarafından düşünülmeden reddedildiği eleştirisinin yapılması.
  7. İslam’a karşı düşmanlık Müslümanların asıl toplumdan dışlanması ve Müslümanlara karşı ayrımcı uygulamalara meşruiyet kazandırılmak için kullanılması.
  8. Müslümanlara karşı düşmanlığın doğal ve normal olarak görülmesi.[2]

Uygarlıklar ya da Evren Algılarının Farklılıkları

Daha önce de belirtmiş olduğum gibi bu tanımlar Oryantalizme çok benzemektedir.

Buradan hareketle iki farklı uygarlık algısının ve farklı uygarlıkların ya da evren algılarının çatışmasının gün yüzüne çıkmış olduğunu ifade etmekte imtina etmeyeceğim. Her ne kadar kimileri Batı-Doğu dikatomisinin uydurma olduğunu söylese de ben bunun uydurma olduğunu düşünmemekteyim. Batılı evren algısı bugün bütünüyle belki de köklerinden kopmuş bir Dünya algısıdır. Ama ben sadece Doğu değil farklı uygarlıkların evren algılarını koyabilirim Batı’nın karşısına. Bu kopuş Batılı kurumların ve düşüncelerin Modernizm-Aydınlanma ile transformasyona uğramasıyla dbaşka evren algılanmalarından kökten kopmuş ve dünyayı hegomonyası altına alma çabasına girmiştir. Esas olarak son iki yüz yıldır devam eden ama daha eskiden, 16. Yüzyıldan gelen bir serüvenin sonucudur bu.

Sırf bu yüzdendir ki, bu evren algısından kopmanın imkânını aramak için Foucault 1979-İran devrimiyle heyecana kapılmış ve orada yaşamak için arayışa girmiştir.

Türkiye’de yaşamakta olan sadece seküler/laik ve pozitivistler değil İslamcılar ve Müslümanlar da dahil olmak üzere herkes bu batılı evren algısının içerisinde telakki edilmelidir. Elbetteki Batılı bir evren algısına da bütünüyle sahip olmadığımız ama onunla çepe çevre sarıldığımız oluşumuzla sabittir.

Türkiyeli Anarşistlerin Batılı bir klasik anarşizm algısı ve sadece çeviriye dayalı anarşizm algısının ötesinde kendisini kuracağı başka bir uygarlık algısı; bu topraklara özgü bir algıya ihtiyaç var.

Bu evren algısı ise buralı ve yerli olmak zorunda ve buraya yabancı olmamak zorundadır. Siyasal olarak kendini daha çok pozitivist bir evrende kuran Türkiye’nin anarşistlerinin bugün çıkış noktası olarak aldıkları yerler geçmişten bu yana sisteme yedeklenmeyi; çeşitli siyasal partilere yedeklenmeyi ve solcularla salt hükümet karşıtı bir muhalefet politikası yapmayı getirmiştir.

Bu hem batılı olan, hem de olmayan göçmenlerin dünyası Batılı insanın “yaşam alanlarını” tehdit eder. Bu kısa bir zaman da olsa büyük savaşlar arasında ve sonrasında yakalamış oldukları “huzur”u tehdit etmektedir. Fakat böyle bir düşman onlar için ve Batılı hegemonya için kendini var kılmak açısından da zaruri olarak kurulmaktadır.

Bundan dolayıdır ki Almanya’daki Pegida hareketi kısa zamanda binlerce kişiyi alanlara toplayacak bir etkiye sahip olmaktadır. Bundan dolayıdır ki Charlie Hebdo Fransız ırkçılığının İslamofobi üzerinden solcu ve sağcıların ortak oldukları hassasiyete seslenebiliyor ve anarşizm sloganlarını kullansa dahi bir Irkçılığın diline sahip olabiliyor.

Numan Bey

[1] 2013 yılında dergimizde yayınlanmış bir Charlie Hebdo değerlendirmesi. B. Eraslan’ın yazısı: http://itaatsiz.org/2014/03/14/islam-karsitligi-21-yuzyilin-anti-semitizmi-ve-kuresel-savas-cigirtkanligi/

[2] İslamofobiye ilişkin yazılanların büyük çoğunluğu wikipedia’dan özetlenip, çevrilmiştir: http://en.wikipedia.org/wiki/Islamophobia

Views: 27

3. Anarşizm ve Din: İslam ve Anarşizm – Alişan Şahin

“Ne ararsan bulursun, derde devadan gayrı”

İslam ve Anarşizm ilişkisine tarihsel ve kültürel bir izlekte yaklaşma denemesi yaparsak – İslam coğrafyasındaki tarikatların halleri, tarihi vaka’alar ve olguların tespiti manasında – aslında yukarıda gördüğümüz tablodaki Hırıstiyan tarikatların ve düşünürlerin duruşlarından öz olarak farklı bir tabloyla karşılaşmayız.

Yöntem açısından işaret etmekte yarar umduğum mevzu şudur: Bahse konu olacak sufi ve derviş gruplarının yaşadığı dönem, sosyal şartlar ve zihniyet (kültür ve örf-adet vb.) dünyasının göz önünde bulundurularak verilecek anekdotların değerlendirilmesinin uygun algılama modunu oluşturacağı kanısındayım. Dönem itibarı ile (12.yy. ile 16. Yy. arası ve kısmen sonrası) ticaret yolları üzerinde olan bir kaç kent hariç, Mezapotamya, Anadolu ve Kuzey Afrika’da insanlar çoğunlukla kabilevi cemaat yapıları içinde yaşamaktaydılar. Zihniyet dünyalarına o günün gözüyle intibak etmek lazım gelir. Herhangi bir tarihsel döneme bakıldığında, bugünün zihniyet dünyası ve algılama biçimlerinin mümkün olduğunca bırakılarak, mevcut döneme, dönemin koşullarına bugün yeni bir redrospektifle bakılmasını becermek hakikat algılamalarımızda yeni kavrayış biçimlerinin doğmasına vesile teşkil edecektir. Elbette kast ettiğim bugünün ön-yargılarından (ön-yargıdan muradım, bugünün kültürü, bilgisi ve yaşam içinde özne olarak var olan tek’i var eden halidir. Mesela dil ve onu kullanma biçimlerini de bu ön-yargı kavramına dahil ediyorum) tamamen kurtulmak değildir. Bu imkansızdır ve böyle bir şeyi taleb etmek özneyi eylemsiz kılar. Kastettiğim olası bir anlama çabasının (hakikati bütünüyle yakalama değil, hakikate biraz daha yaklaşma – yaklaşma mesafelerini hesab etmek imkan dahilinde değildir-) hakikati açık edebilecek olanakları bir nebze de olsa yakalamasıdır.

Yaygın kabilevi (Osmanlı öncesi ve Osmanlı süresince büyük oranda otarşik olan) cemaat yapılarının – Antropolojinin ve özellikle “Anarşist” sosyal antropolojinin çıkarımlarından iz sürerek anlayabileceğimiz gibi – büyük oranda efendisiz cemaatler olduklarını tahmin edebiliriz. Savaşların, ticaretin etkisiyle ve dinsel temayülle hareket etme ameliyesinde olan müslüman kesimin (seyahati ve bilgi edinmeyi önemli bir dini faaliyet olarak gören hadisler ve bu konuda tartışmasız aynı fikirde olan tüm İslam düşünürleri dikkate değer bir mobilizasyonun düşünsel nedenidir) mobilize olmaları, kentlerdeki toplumsal çeşitliliği arttıran önemli faktörlerdir. Bu aynı zamanda kentlerde sermaye biriktirme, mal ve dünya işlerine önem verme ameliyesini tetikleyen (bu konuda en önemli engel daima Fütuvvet teşkilatları ve Anadolu’da özellikle Ahilik olmuştur) bir konjonktürün varlığını açık kılar. Derviş hareketleri buna ve bunun kurumsallaşmasına karşı bir direniş ve İslam’ın özünü savunma olarak ortaya çıkar. Bu dünyaya değil, Allaha sığınmayı salık vererek oldukça sağlam fikri ve manevi zemin kurar. Kendini bu dünyada uhreviyata adayan, bu toplumun reddi olarak, toplum içinde rahatsızlık veren bir ur ya da yara ve vicdan olarak kurar.

Hrıstiyanlığın yaygın yorumunun aksine İslam, kutsal kitabının ve hatta en ortodoks mezheplerinin bakış açılarında dahi Allah ile Kul arasına hiç bir aracı kabul etmez. Temel prensip olarak bu konulduğunda, kültürel bir gerçeklik olarak dahi bir ruhban sınıfının varlığı İslam coğrafyasında her daim tartışmalara açık ve meşruiyeti sorgulanan bir konumda olmayı zorunlu kılar. Dolayısıyla bu konumlanışlarını değişik şekillerde açıklamak ve meşru kılmak durumunda kalırlar. Mevzu eski metinler, kutsal kitaplar olduğunda; bu metinleri anlama ve yorumlama biçimleri her zaman tartışma konusu olmuştur. Farklı anlama ve farklı yorumlama halleri insanın kültürel bir varlık olarak sübut bulan varlığından hareketle makul karşılanması gereken bir haldir. Bundan dolayıdır ki her fikri ve dini varoluşun belki de tarihselliğine mana veren, birçok kollara ayrılarak bu varlığını devam ettirmesi olmuştur. Bu farklılık aslında o fikre çoğunlukla zenginlik katan bir şeydir de.

İslam söz konusu olduğunda evvela Kur’an’dan başlanmalıdır. Kur’an ilahi Kelam’dır. Kelam olması ve yazıya geçirilmesi nisbeti ile İslam tarihinde birçok tartışmalar vuku bulmuştur.  O Peygamber Hz. Muhammed’e Vahiy yoluyla kalbine doğan bilgidir. Bu ise çeşitli şekillerde vuku bulmakta; rüya, doğrudan hitab ve özellikle Cebrail’in çeşitli ayetleri okuması ve bildirmesi yoluyla tecelli ediyor. Burada önemli olan ve vurgulanması gereken, “bu bilginin hiç bir müdahaleye uğramadan doğrudan melek ve peygamber aracılığıyla kelam olarak insanlara ulaşmış olmasıdır. Kur’an’ın nüzul etmesinde Peygamber ve cebrail sadece aracıdırlar. Bu manada Kur’an ayetleri saf ilahi bilgiyi temsil eder.” [1] İlahi kelam olan ve bir çok sevence ezberde tutulan ve kayda alınan Kur’an ayetlerinin korunması, o zamanın bazı İslam alimlerince bir problem olarak algılanmıştır; Bu Kur’an alimlerinin bazılarının, yazıya geçirdikleri Kur’an ayet ve surelerini “yanlış anlaşılırım ve yanlış ifade etmiş olabilirim kaygılarıyla” vefaatlerinden önce yaktıkları bilgisini verir Kur’an ve Hermönitik üzerine yazan bir yazar.[2] Bu tavrın kendisi bize anlamın aktarımında yaşanması büyük ihtimalle mümkün problemlerin İslam alimlerinin farkında olunduğunun bir göstergesi olarak anlaşılmalıdır. Kur’an’ın doğru anlaşılması ve anlatılması İslam tarihi boyunca tüm alimlerin kaygılarının başında gelmiştir. Bu meyanda İslam alimlerinin en önemli çalışmaları “metin” analizi ve verili metni destekleyecek rasyonel verileri bulma ve tesfir etme üzerine olmuştur. Kanımca bu alanda en değerli ve derin Kur’an okumaları yapan ve O’nun önemli ayetlerini didik didik ederek açıklama yoluna giden alim İbn Arabi olmuştur. Bu minvalde yazı boyunca bazı Kur’an ayetlerine ve hadislere dikkat çekeceğim.  Allah’ın her yerdeliğine, her şeye kadim olduğuna ve ondan gizli hiç bir şey olamayacağına vb. dair ayetler ve hadisler, (bunlar dinin gereği olarak yapılması ve olunması gereken hallere gönderme yapan kendin olmak, birikim yapmamak, nefs’ini yok etmek vb. gibi önermelerdir) önemli şahsi ve toplumsal hallere gönderme yaparlar.

“0, evvel ve âhir, zahir ve bâtındır. O her şeyi bilir.“ (Hadid, 57/3) acıklaması“Allahım! Sen evvelsin, senden önce olan yoktur; sen âhirsin, senden sonra da hiçbir şey yoktur. Sen zahirsin, senden daha açık ve üstün olan yoktur; sen bâtınsın, senden daha gizli ve senden öte hiçbir şey yoktur…“ (Müslim, Zikr 61; Tirmizî, Da’avât 19)

“Nereye dönersen dön, Allah’ın yüzü oradadır” (Kur’an 2:115)

İmam-ı Azam, “El-Vasıyye” adlı kitabında Kur’an’ın özünün manası olduğunu belirterek şöyle diyor:

“Kur’an-ı Kerim’in Allah’ın kelamı, sıfatı, vahyi ve O’nun indirmesi olduğunu, zatının ne aynı ne de gayrı olduğunu ikrar ederiz. Belki Kur’an-ı Ke­rim gerçekten mushaflarda yazılan, lisanlarda okunan, kalblerde mahfuz bulunan fakat buralara hulul etmeyen bir sıfatıdır.Harf­ler, harekeler, kağıt, yazı bunların hepsi yaratılmıştır.Çünkü bunlar, kulların işleridir. Allah’ın kelamı ise yaratılmış değildir. Çünkü yazı, harfler, kelimeler ve ayetlerin hepsi kulların ihtiyacına binaen Kur’an okumaya birer alettir. Allah’ın kelamı ise kendi zatı ile kaimdir. An­cak Allah’ın kelamının manası ise bu ayetler vasıtasıyla anlaşılır.”

Ortodoks İslami akımların bir kısmı (ibahi – antinomian olmayan) dahi genel prensipleri itibarı ile de Anarşizme yakın bir duruş sergiler. Kur’an’ın iyi bir hermonitik okumasının bu durumu daha da açık kılacağı kanaatindeyim ben. Nitekim İbn Arabi’nin ve bir nebze de Mevlana’nın böyle bir kapıda yüzyıllarca önce girmemize zemin hazırladıklarını söylemek mümkündür.

Sufi tarikatları, hareketleri ya da düşünce hareketleri silsile yoluyla kendilerini Hz. Muhammed’e bağlarlarlar (Tarikat silsilelerini Hz. Adem, Hz.Musa ve Hz. İsa’ya bağlayanlar da vardır ki İslam fikriyatı açısından Hak Peygamberler olarak görülüyor olmalarından hareketle yanlış da değildir) ve esas olarak yolları Hz. Ali’den geçer. Ve bunun için ilk Kur’an’ın Batın-i manasına düşünsel ve iman olarak gönderme yaparken Hz. Muhammed’in “Ben ilmin şehri, Ali onun kapısıdır” sözünü temel alırlar.  Hz. Ali’nin sözleri, yaşamındaki deneyimlerinden elde edilen faziletlerinin toplandığı “Nahcü’l Belaga” adlı kitabı Sufiler için önemli bir esin kaynağı olmuştur. Önemli hadis aktarıcısı olan Ebuzer Giffari, Veysel Karani ilk Sufiler olarak anılmayı hak edenlerdir. Bundan sonrakilere ise Tabi’ün denmektedir. En önemlilerinden biri Hasan Basri’dir ki “bu dünyaya yeni gelmiş gibi  ve öbür dünyaya hemen gidecekmiş gibi yaşa” sözüyle ünlüdür. Hz. Hasan’ın Kur’an’ın Batıni yorumunun öğretisini yaptığı söylenir. Batıni yorumculardan diğer ikisi; Davut el-tai ve en önemlisi İmam Caferi Sadık’tır. İmam Caferi Sadık aynı zamanda Sünni Hukukun kurucusu İmam Azam-ı Hanife’nin de hocasıdır. Hem İsmaililer, hem de oniki imamcılarca ve sünnilerce de saygı gören bir alim olarak dikkati çeker. Burada İmam Caferi Sadık’ın çağdaşı Kadın sufi Rabia Eladavıye’yi (ö.801) de eklemeden geçmeyelim.[3]

Bu tasavvufi oluşların manasını dünya hayatı ve öbür dünya’ya dair tasavvurların açıklamasıyla manalı kılmak mümkün.  Tasavvuf bu dünyada insanın nasıl yaşaması ve ne olması gerektiğini söyleme ve uygulama eğiliminde olan bir düşünce ve hareket olarak tasavvur edilebilirken, öbür tarafa ve Allah’a dair, doğru insanın bir bütün olarak nasıl olması gerektiğini de tasavvur eden bir haldir. Tasavvuf tarihi bir varlık kaygısının ve oluşun peşinden koşan ve kendi olmak ve kendini aşmak ve özgürlüğünü kazanmak için koşan insanların  arayışının hikayesidir. Aslında Tasavvuf, bugünden bakıldığında bile, bir yol arayışı ve bu yol için kendinden geçip aşka koşan ve yolda ve yola önem veren evrensel insanı (İnsan-ı Kamil) arayan bir hal olarak görünür. Bu arayışa yön veren bir başka saik ise Allah korkusudur. Bu korku’nun nasıl bir korku olduğu ise tartışmalara açıktır. İşte bu yol’a bakıldığında devamlı surette karşılaşılan hem insan tekine özgü problemler, hem de cemaat içinde bulunma durumundan hareketle ortaya çıkan cemaat-birey ilişkisinden kaynaklanan problemler, tasavvuf içindeki bir çok durumu ve insanların konumunu belirleyen bir hal olarak ortaya çıkmıştır.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1] Ali Bulaç, İslam Düşüncesinde Din-Felsefe Vahiy-Akıl ilişkisi, s.42-43 İz yay. Istanbul1995

[2] Dücane Cündioğlu, Kur’an’i Anlama’nin Anlami : Hermenotik Bir Deneyim (I)

[3] Seyyed Husseyin Nasr, The Garden of Truth, the Vision and Promise of Sufısm, İslam’s Mystıcal Tradition. S.166-172. Harper one, 2007.

Views: 309

17. Anarşinin Antropolojisi – Anabaptistler ve Anarşi – Harold B. Barclay

Kropotkin devletin kökenini ele aldığı makalesinde,  anarşizmin bir örneği olarak Anabaptist hareketten bahseder; gerçi Anabaptist mezheplerin bugünkü üyeleri ve ateist anarşistler böyle bir bağlantıdan rahatsızlık duyacaklardır. Anabaptizmin modern mirasçıları Mennonit, Amiş ve Hutterit mezhepleridir. Öğretilerinin temelinde, kökenleri nihayetinde Augustinus’un Tanrı’nın Şehri kitabına dayanan “iki Krallık” teolojisi vardır. Augustinus’a göre iki şehir vardır: Tanrı’yı hor görüp kendini sevmenin dünyevi şehri ve kendini hor görüp Tanrı’yı sevmenin semavi şehri. İkincisi, yani Tanrı’nın şehri kendini kilisede belli eder. Kilise hem dünyevi hem de semavi şehirlerin unsurlarını bünyesinde barındırdığından, Tanrı’nın şehri olarak tanımlanmamalıdır.  Devlet, dünyevi şehre uygun düşer. Gerçek bir Hıristiyan devleti, kiliseyle yakın ilişki içindedir, kiliseyi yüceltir ve barışı korur. Kilise ve Hıristiyan devleti kaçınılmaz olarak karşılıklı bağımlılık ve yükümlülük içindedir.

Views: 49

16. Anarşinin Antropolojisi: Tarım Toplumlarında Anarşi – Harold B. Barclay

Genelde, tanımı itibariyle, tarımcı topluluklar içinde anarşik rejim örneklerinin olması pek beklenmez. Bunun sebebi, tarımın, geniş toprakların sürekli olarak ekilip biçilmesini gerektirmesi; bu nedenle de, bu önemli kaynağı mülkiyet olarak biriktirmek için bir teşvikin var olmasıdır. Dahası, tarım başlangıcından günümüze dek hep sulamayla bağıntılı olmuştur. Suyun dağıtımının yarattığı karmaşık problemler nedeniyle,  sulama işi kolaylıkla bürokratikleşmeye teslim olabilir veyahut en azından sık sık böy- le olduğunu görürüz. Sonuç olarak, siyasi olarak merkezileşmiş, tabakalı bir toplumun tarım koşullarında ortaya çıkması daha kolaydır. Tarımcı halklar köylü yaşam tarzını paylaşan kişilerdir ve bugün muhtemelen insanlığın belli bir kısmı bu modeli izlemektedir. Buna ek olarak, modern endüstriyel toplumlar da bu kategoriye girer, dolayısıyla dünya nüfusunun yüzde 90’ından fazlası şu anda bu tür bir yaşam sürmektedir.

Views: 35

2. Anarşizm ve Din: Hristiyan Dünyasında Dindar Anarşizm ve Anarşistler – Alişan Şahin

Bretheren of Free Spirit

13.yy. da Batı Avrupa’da Ortaya çıkmış olan bu mezhep Katolik kilisesiyle çatışmış ve heretik ilan edilmiştir (1311-12). Renter ve Quakerlerin bu hareketin devamı oldukları, birçok islam felsefecisi ve tasavvuf erbabına yapılan yakıştırma gibi onların da panteist ve neo-platonist düşünceleri olduğu söylenmektedir. Ruhani önderleri bilinmemekle beraber öncülleri olarak Amaury de Bena, Giochinno de Fiori ve Meister Eckhart gibi değişik dönemlerde antinomian olmakla suçlanmış önemli din bilginlerine işaret edilir. Esasen Tanrı’nın insan formunda ve her şeyde olduğunu iddia etmektedirler. Aziz Paul’ün “Herşey ondan, onun vasıtasıyla ve onun içindedir” sözünün yorumsamasıyla anılırlar ve anlaşılacağı üzere İncil’in Batıni yorumuna malik olmuşlardır.

Anabaptistler

16.yy’ın Radikal reformasyon döneminin hırıstiyanlarıdırlar. Nikah yüzüğü takmayı, yemin etmeyi ve herhangi bir hükümet organında yer almayı ve çalışmayı red etmektedirler.16 ve 17.Yy’da Roman Katolik kilisesince ve protestanlarca kovuşturmaya uğramışlardır. Çocukların vaftiz edilmelerine, silah ve kılıç taşımaya karşıdırlar ve yanlış yapana karşı güçle direnmeyi benimserler. Hz. İsa’nın enkarnasyonuna inanmadıkları söylenir fakat Menno Simons’ca bu red edilir. Gospellerde tanrı kelamı olan “Herbirinizin bir mezmuru (psalm), bir vahiy’i, ve bir yorumu vardır” sözünden dolayı kilisedeki servislere katılmayı red ederler.

Bu hareket Güney Almanya’da 1625’de köylü savaşlarında etkili olmuş ve feodal baskılara karşı mutlak eşitlik ve cemaatin iyiliği için hırıstiyanlar biriliği talebiyle tüm otoritelere karşı Thomas Münzer şahsında simgelenen isyanı yapmıştır.

Ranterler

Kilise tarafından sapkınlıkla suçlanan, 1649-1660 yıllarında var olduğu söylenen bir tarikattır. Varoldukları tartışmalı olan Ranterlerin düşüncelerinin Panteist olduğu söylenir. Tanrının her varlığın içinde olduğunu ve hertürlü otoriteyi red etmek için bu sebebin yeterli olduğunu söylerler. İnsanların Hz. İsa aleyhiselamı içlerinden dinlemelerinin kiliseye gitmeye yeğ tutulmasını önerirler. Ölümsüzlüğe inanmazlar ve hırıstiyanların hertürlü yasadan münezzeeh olduklarına inanırlar. Liderleri olmayan Ranterler’in en ünlü üyesi 1649’da onlarla tanışınca onlara katılan Laurance Clarkson’dır.

Clarkson “İnananlar tüm geleneksel kısıtlamalardan münezzehtirler. Günah imajımızın bir ürünüdür ve özel mülkiyet yanlıştır” sözüyle bilinir.

Doukhoborlar

 Doukhoborlar’ın kökeni 16 ve 17.yy’lara kadar gider. Maneviyat pehlivanları anlamına gelen Doukhborlar seküler iktidarları red ederken komünal yaşamı  ve pasifizmi savunan bir tarikattır. 1899’da Çarlık Rusyasının baskılarından kaçıp Kanada’ya göç etmişlerdir. Bu yolculuğun masrafları Leo Tolstoy ve Quakerler tarafından sağlanmıştır. Kanada, dinsel tolerans açısından daha iyi bir yer olduğuna dair gözlemlerinden hareketle kanada’da konferanslar için turda olan Peter Kropotkin tarafından Tolstoy’a güvenli bir yer olarak önerilmiştir.[1]

Quakerlar

Adı “The Religious Society of Friends” olan Quaker’lar 1640’larda non-konformist hareketlerin yükseldiği, kralın idam edildiği, kurumsallaşmış olan kilisenin başarısızlığının arttığı karmaşık bir atmosferde ortaya çıkmıştır. Kurucusunun George Fox olduğu Kabul edilmektedir. Ruhbanlar olmadan da Hz. Isa ile doğrudan bir deneyime girilebileceğine inanmaktadırlar. İlk yıllarında kendilerini hakiki hırıstiyan kilisesinin restorasyonunun sağlayıcısı olarak düşündüklerinden dolayı kendilerine “Aziz” denmesini tercih etmişlerdir. İlk yıllarından itibaren güçlü ataerkil toplumsal yapıya rağmen kadınların eşit olduğuna inanmış ve bunu hayata geçirmişlerdir. Britanya, onun kolonileri ve İrlanda’da  birçok mensubu kovuşturmalara uğramış ve idam edilmiştir. 1698-1833 arası dönemde parlemento’da yer almaları yasaklanmıştır. Ne bir papazları ve bundan dolayı ne de din eğitimi gördükleri seminerleri olmuştur. Bu durum 19.yy’da değişikliğe uğramış ve ayrışma başgöstermiştir. Tanrının kişinin içinde olduğuna ve kişiye rehberlik ettiğine inanmaktadırlar. Birçok ülkede (Avusturalya, İngiltere, Amerika, Filistin, Kenya, Tayvan, Ruanda, Japonya, Brundi vs.) örgütlü olmalarına rağmen hertürlü hıyerarşiye karşıdırlar.

Anarşist bir çizgiden örgütlenmiş oldukları söylenebilir: tüm kararlar lokal olarak alınıp, herkesin sözü eşit ağırlıktadır. Hırıstiyan Anarşistlerle Quakerler arasında önemli miktarda üyelik ve etki açısından ilişki olduğu bilinen bir şeydir. 1980’den sonra Nükleer karşıtı hareket, Bariş hareketi ve Globalizasyon karşıtı harekette etkindirler.

Yukarıdan haklarında kısa bilgilerle değinilen hareket ve tarikatlar Anarşizm tarihsel bir vakaa olarak ortada yok iken de var olan ve Anarşizme yakın felsefi deneyimleri yaşayan ve mücadele eden hareket ve tarikatlar. Bunlara eklenecek oldukça fazla tarikat ve hareket çıkarılabilir.

Kendilerini Anarşist olarak tanımlamaktan imtina etmeyen hareket ve kişilere geldiğimizde gördüğümüz manzara da hiç yabana atılır cinsten değildir:

Bu listenin en başından Tolstoy’un olması bir çoklarınca – kendisini bu kimlikle hiçte tanımlamamasına ragmen – kabul edilebilir gelmekte ve buna hiç itiraz etmemektedirler. Din’le Anarşizm arasında varolabilecek ve var olan kozmolojiyi anlamamakta direnen, özellikle de Türkiye coğrafyasında yaşayan bazı Anarşistleri mevcut seküler devlet ve “Toplum” yapılanmasının zihniyetinin Anarşistler içerisindeki bir yansıması olarak görmek kaba bir değerlendirme olmaz. Anarşizmi bir din karşıtlığı etrafında tanımlamak hiç de ona yakışan bir tanım olmaz. İşte sırf bu yüzden Anarşizmin ruhuna gönderme yapmak uygun olur. Ve işte sırf bu yüzden Ellul sütüasyonistlerden dönemin diğer anarşistlerine kadar kimse tarafından içlerine kabul edilmemişti. Hazır buraya gelmişken 1991’de İngilizcesi yayınlanan “Anarchy and Christianity” isimli eseriyle Anarşist-hırıstiyan kimliğini deklere eden Jacques Ellul’u ele alalım.

Jacques Ellul

(6 Ocak 1912-19 Mayıs 1994):  Felsefeci, sosyolog, hukuk profesoru, dilbilimci ve hırıstiyan Anarşist olarak tanıtılır sözlüklerde. Birçok alanda yazdığı kitapları ve makaleleri mevcut. “Teknoloji Toplumu “(The Technological Society (1964))  ve  “Propaganda: İnsan Davranışlarının Biçimlenmesi” (Propaganda: The Formation of Men’s Attitudes”(1965 ingilizceye çev.) adlı eserleri alanında çok önemli çalışmalar olarak bilinir. Unnabomber namıyla meşhur Anarşistin fikri olarak etkilendiği önemli bir düşünürdür. Yazılarında asıl ve önemli tema İnsan özgürlüğü ve hırıstiyan inancının modern teknoloji tarafından nasıl tehdit edildiğine dairdir. Teknolojik zorbalığın insan üzerine nasıl çöktüğünü işler.

İkinci Dünya savaşı boyunca Fransız Direniş Hareketinin bir lideri olarak görürüz Ellul’u. Yahudileri Nazi zulmünde kurtarmak için yapmış olduğu çalışmaları 1981’de ödüllendirilmiştir.

Çocukluğundan itibaren Marx’ı severek okuyup ve Proudhon’a saygı duyarak, Rus devriminde Kronstad ve Maknovist harekete sevgı ve saygı besleyerek, İspanyol Anarşistleriyle bağlantı içinde olarak Anarşist kimliğini kurmuştur. Ve hatta Paris’in entellektüel ortamına girmekten imtina etmesine rağmen, Sitüasyonist harekete katılmak için Guy Debord’la iletişime geçmekten imtina etmemiştir. Ve fakat Hıristiyan olması Guy Debord ve arkadaşlarının onu harekete kabul etmemeleri için bir neden olmuştur ve bu konuda onları da anladığını ifade etmekten çekinmemiştir. Kendisi de Hırıstiyanlık ve Anarşizmi uzlaştırmanın basit bir şey olmadığının farkındadır; geçmişten bir çok örnek olmasına rağmen.

Hırıstiyanlığın köken olarak Anarşist bir düşünce olduğunu söyleyen Murrey Bookchin’le ve bir başka hırıstiyan Anarşist düşünür Vernard Eller ile karşılaşır. Ellul, Anarşizmi tamamıyla ciddi formda bir sosyalizm olarak görür. Yavaş, duygusal olarak değil fakat entellektüel olarak bu duruma ulaştığını ifade eder.

Ellul’un Hristiyanlık ve Anarşizme dair kimi düşüncelerine dair bir kaç alıntı verebiliriz:

“Şaşaa, gösteriş, resmi bildirge, örgütlenmiş hıyerarşi, (İsa’nın kendisi kesinlikle bunu yaratmamıştır), kurumsal otorite (ki peygamberin kesinlikle böyle bir otoritesi yoktu), yargı sistemi (Tanrı’nın gerçek temsilcisinin böyle basvurulacak otoritesi de asla yoktu)” ve bundan öteye G. Landauer’e benzer şekilde “ Bugün düşman Merkezi Devlet aygıtı değidir, fakat O’nun omnipotent (kadiri mutlak )ve omnipresent(heryerzaman ve heryerde olan) yapısıdır”.

Bunları “Anarchy and Christianity” adlı kitabında söylemekte olan Ellul, kanımca İslam’a karşı olumsuz bir noktada bakmaktadır. Der ki: “ İncil’in Tanrısının Allah’la hiç bir ortak yönü yoktur. Bazı hikayeler ve isimler dışında Kur’an’la İncil arasında hiç bir ortaklık yoktur.”

Ellul’un bu bakış açısını ben şahsen problemli ve yetersiz ve bilmemekten kaynaklanan bir bakış açısı olarak değerlendirmek eğilimdindeyim. Hoş onun bu tezini nelerle temellendirdiğini öğrenme şansımız yok henüz. Fakat Kur’an’ın deconstruction’u olarak adlandırılmasında hemfikir olabileceğim İbn Arabi’nin Füsus-ul Hikem ve Fütuhat-el Mekkiye adlı eserleri ile Ellul’un ve hatta Nietzsche’nin ve Landauer’in  hırıstiyanlığa ve din’e dair düşüncelerini oluşturan ve feyz’ini ondan aldıkları Maister Eckhard’ın eserleri ve düşünceleri arasındaki benzerlik ve hatta tıpatıp aynılığa bakıldığında bu kanının ne kadar yanlış olduğunu bir nebze de olsa görmek mümkündür.

Ellul’dan başka kendisine Anarşist demekte imtina etmeyen birçok düşünür ve aktivist olmuştur. Bunlardan en önemlisi Kierkegaard üzerine de bir çalışması olan “Kierkegaard and Radical Discipleship: a New Perspective (1968)” ve “Christian Anarchy: Jesus’ Primacy Over the Powers” çalışmasıyla bilinen Vernard Eller’i anmadan geçemeyiz. Kierkegaard’ın Anarşizminden bahseden Eller’in kitabı ve ayrıca önemli bir  çalışma olarak bilinir.

Katolik İşçi Hareketinin kurucuları olan Dorothy Day ve Peter Maurin, Ammon Hanney diğer Hırıstiyan Anarşistler olarak bilinirler. “Tanrının yasaları, insan yapımı yasalardan üstündür ve üzerindedir” ve yasalara uymamak için her türlü baskıya hayır derler. Fakat bu hareketin garip tarafı Katolik kilisesinin yani Vatikan’ın Otoritesini Kabul etmeleridir. Sadece bu durum onların anarşizminin, Anarşistliği açısından  problemli olduğu kanaatine vardırmaktadır(!).

Budist Har Dayal ise Bakunin gibi bir Ateist Anarşistten büyük oranda etkilenen bir şahsiyettir ve California’da Bakunin Enstitüsünü kurup ve buna Anarşizmin ilk manastırı adını vermiştir.

Birçok yahudi kökenli Anarşist olmasına rağmen dindar olanları dindar olmayanlardan azdır ve dindar pro-anarşist olan düşünürlerde vardır. Bazı Yahudi Gruplar Anti-otoriter temelde varolmuşlardır ve birşekilde Quakers ya da Dukhobarlara benzerler.

Mesela Martin Buber dindar bir felsefecidir ve Hasidik geleneğe gönderme yapar daima. Ortodoks kabalist Rabbi Yankev-Meyer Zalkind aktif bir anti-militarist ve Anarko-komünisttir. Rudolf Rocker’in yakın arkadaşı, Tevrat alimi ve önemli bir Yidiş yazardır. Tevrat iyi anlaşılırsa Anarşizme ne kadar yakın olduğu kavranabilir der. (Bu bana elbette Cemil Meriç’in sözünü hatırlatmakta. Der ki : “Proudhon’un temsil ettiği Anarşizm batının  bütün doktrinleri içinde İslamiyet’e en yakın olan felsefedir” Kırk Ambar, s.379, Ötüken yay. 1980)

Nikolai Berdyaev

Ortodoks bir Hrıstiyan olan Berdyaev hırıstiyan existansiyalist olarak bilinir ve özgürlük felsefecisi olduğu söylenir. Oldukça fazla yazan düşünürlerdendir ve Tolstoy’dan etkilenmiştir. Kendisine Anarşist demese dahi oldukça yakın bir fikri dünyaya sahip olduğu aşikardır. “Tanrının krallığı Anarşidir” yazısı ile tanınmıştır. Bakunin’in  insanlığı köle eden tanrıdir sözünün aksine özgürlüğün Tanrıdan geldiğine inanır. Hırıstiyan Anarşistler, Tanrı’nın değil, İnsanın insanı esir ettiğine inanırlar. O’ndan bazı alıntılar:

“Devletin insan yaşamının üzerinde büyük bir tahakküm uyguladığı ve daima varolan sınırların ötesine geçmek istediği tartışmadan azadedir.” (Kölelik ve Özgürlük s.145)

“Anarşizm’de saf bir hakikat vardır ve bu tüm devlet mutlaklaştırıcılığının biçimlerinde ve onun devletin egemenliğine dair tavrında görülebilir… Anarşizmin dinsel hakikati bunla ilişkilidir. İnsan üzerindeki tahakküm günah ve kötülükle ilişkilidir. Mükemmel bir haldir ki insanın üzerinde hiç bir tahakküm yoktur, buna da Anarşi denir. Tanrının krallığı özgürlüktür ve tahakkümün yokluğudur… Tanrının krallığı Anarşidir.” (Kölelik ve Özgürlük. S. 147-8)

Alexandre Christoyannopoulos

Brüksel’de büyüyüp, uzun yıllar İngiltere’de yaşayan Alexandre halen Loughborough Üniversitesinde ders vermekte olan bir akademisyen.Özellikle Tolstoy ve Ellul ve dolayısıyla Anarşizm ve Din ve bu dolayımlada Hırıstiyanlık-Pasifizm ve Anarşizm üzerine çalışmakta.“Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel (2010)”(Hırıstiyan Anarşizm: Gospel üzerine politik bir yorum) isimli kitaplaşmış doktoratezi veReligious Anarchism: New Perspectives (2009) “Dindar Anarşizm: Yeni Perspektifler” isimli Eylül 2008’de Loughborough Üniversitesinde gerçekleştirilmiş olan Panelde sunulan çeşitli dinler (hırıstiyan, Taoist, Zen budist ve Müslüman) den gelme düşünürlerin ve düşüncelerin toplandığı bir kitabın editörlüğünü yapmıştır. Anarşist Çalışmalar isimli akademik dergide makaleler yazmakta ve yayın kurulunda yer almaktadır.

Anarşist Çalışmalar Network’ün organize ettiği Panel’e katılmış, katkıda bulunmuş ve bu Panelin maksadının dindar Anarşistlerle diğer Anarşistler arasında bir bağlantı kurma çabası olduğunu işaret etmiştir.

Dindar anarşizmin gerek entelektüelleri ve gerekse yıllara dayanan geçmişlerinden hareketle varlıkları ve duruşları oldukça nettir ve anarşizmleri bir bakıma tartışmadan azadedir. Asıl alan İslam ve bizdeki İslam kavrayışının ne olup olmadığıdır. Evvela İslam’ın temel duruşlarından hareketle Anarşizm’le paylaştığı ortak paydalarına bakılmalıdır.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1]1961 yılında Balıkesir’in Manyas ilçesine araştırma için giden Prof.Dr. Orhan Türkdoğan kocagöl civarında balıkçılıkla uğraşan ve Don Kazakları olarak çağrılan Rus asıllı Dukhabor mezhebine mensup bir grup insanın yaşadığını anlatır.( Prof.Dr. Orhan Türkdoğan, Alevi-Bektaşi Kimliği – Sosyo-Antropolojık Araştırma, s.35, Timaş yay. 1995)

Views: 161

1. Anarşizm ve Din: Dine Anarşist Bir Yaklaşım Denemesi – Alişan Şahin

Bu makale 5-6 yıl önce yazılmış olup, 8 bölümden oluşuyor. Anarşizm ve Din ilişkisini ele alan teolojik, kimi yerlerde felsefi ve kimi yerlerde tarihsel verileri kullanarak Anarşizm’le din ilişkisini sorgulayan bir metindir. Türkiye’de özellikle Anarşistler arasında dine karşı positivist duruşa sahip olan çevrelerin de etkisiyle ön yargıları ve kalıplaşmış düşünceleri sorgulamak ve tartışmak maksadıyla yayınlanmaktadır. Yapıcı eleştiriler yazarını ziyadesiyle sevindirecektir.

GİRİŞ

Bu yazının maksadı Din ve Anarşizm ilişkisinde olası ortak noktalar üzerine tartışma penceresi aralamaktır. Kurumsallaşmış ve bir grup seçkinin (Ruhbanların) ve aristokratın kitleleri mobilize etmek ve şekil vermek için kullandıkları din’in ötesinde bir dinden bahsediyoruz. Bundan dolayı ortodoks ya da heterodoks hareket, düşünce ve yorumların bir kısmı bu yazıya dahil edilmiştir ve bunun tartışılmasına girilmiştir.

Din ve Anarşizm üzerine yazmamı tetikleyen nedenleri iki şıkta toplamak mümkün: din ve anarşizm ilişkisi üzerinde durulması ihmal edilmiş bir alandır. Özellikle Türkiye’de Anarşizm özel bir vurgu ile sol ve ateistlerce anlatılıp, taarif edilmiştir. Anarşizme gönül veren insanların solcu ve ateist olmaları doğal olarak, onun tanımlanması ve anlatılmasında ateizmle mükellef bir hareket olduğu yanılsamasını yaratmıştır. Her ne adla adlandırıyorsa adlandırsın, ezilenlerin yanında yer aldığını söyleyen ya da mücadele eden kişi ve gruplar,  son 20 yılda Dünya’da gelişmekte olan Islamofobi dalgasının tetiklemesiyle ve mevcut medyatik atmosferin Türkiye’de bu Islamofobiyi halihazırda devam etmekte olan iktidar çatışmalarında bir propaganda ve karalama kampanyasının parçası olarak kullanmasının da etkisiyle, anarşizmi mevcut militarist laisitenin yanında konumlandırmaya teşne olmuş ve bu hal Anarşist cenahlar içerisinde dahi alıcısını bulmuştu. Bu durumun yarattığı rahatsızlık bu yazının varolmasının ilk nedenidir.

Diğer neden ise; bugün günlük yaşamın bir parçası haline gelmiş olan “sanal dünya” (hakikaten sanal mıdır? gerçekliğin başka bir yüzü olmasın!) vasıtasıyla içine düştüğümüz ve olduğumuz iletişim-iletim ve bilişim bombardımanının etkisi ile internet-öncesi period’da olmayacak kadar fikri dünyalara açılma imkanına kavuşmanın sonucu genel olarak gruplar, öbekler ve cemaatlere mensup yekunun fikrine aşina olmak. (Bundan hareketle kavramaktayız ki bilginin yatay olarak yayılması – bilgi algilanırken suflileştmektedir – yeniden ve olduğunun ve algılanması gerektiğinin! dışında algılanmaktadır).  Görülmektedir ki genel ekseriyet görüleni olduğu gibi değil, görmek istedikleri gibi görmek istemekte. Bundan dolayı, görülenin başka bir gözle görülebileceğine dikkati çekmektir.

Peki nedir Anarşist düşüncede Din’in rolü.[1] Herkesce bilinir ki Anarşizm örgütlü dine ve kurumlarına karşıdır. Bunun sarih verileri oldukça fazladır. Bir bakıma yanlış da değildir. Din üzerine yazılmış ilk Anarşist tez 1882 tarihli, Mikhail Bakunin tarafından yazılan “Tanrı ve Devlet” kitabıdır. Bakunin tezini din’i tarihselliği içerisinde ve modern devletle ilişkileriyle bağlantılandırarak detaylıca açıklar. İspanya’da Anarşistlerin bir çok kiliseyi yaktıkları iddia edilmiş ise de aslında birçok kilisenin yakılmasının sorumluları Radikal Parti idi ve bunun için her daim Anarşistler suçlanmıştır. Bilinen ünlü bir çok anarşistin din’in Kitlelerin manupile edilmesindeki rolüne dikkat çekmeleri dindar anarşistler tarafından dahi o kadar büyük bir problem olarak görülmemiş ve hatta dindar bir çok anarşistin mevcut din ve kilise anlayışına eleştirilerinin temel argümanlarından biri de bu olmuştur. Din karşıtı taraftan yer alan Emma Goldman “Din, insan aklının tahakkümü; özel mülkiyet, insan ihtiyaçlarının tahakkümü; iktidar, insanın tahakkümü, tüm korkuların mirası ve insanın köleliğinin kalesini temsil ederler” der “Anarchism: What It Really Stands For” adlı eserinde.

Bir taraftan bazı Anarşistler böyle düşünürken, bazıları da mesela, Ebionitleri[2] ilk anarşistler olarak anmaktan imtina etmezler.[3]

Burada dindar Anarşist hareketler ve düşünürlere dair kısa bilgilerle yola devam etmek istemekteyim. Evvela Anarşizmle tanışmamış fakat ilke, duruş ve varoluş hali itibarı ile Anarşist olan tarihi hareket ve tarikatlara dair bilgi verip, ardından Anarşizmle tanışıp Anarşizmi kimlik olarak da almaktan mahzur görmeyen kişi ve gruplara gelmeden önce, hem Batı hem de Doğu kültürü ve toplumsal tarihi açısından bu yazı bağlamında kilise ve devletlerin aşağıda değineceğim tüm tarikat ve özellikle tarihi kişilikler için kullandıkları kavram olan Antinomianizm yani bizde de sıklıkla duyduğumuz İbahi – ibahiye kavramına değinmek istiyorum.

Antinomianizm, hemen hemen tüm din kurumlarının ve resmi din yorumcularının heretik olarak da adlandırdıkları tarikatlar, hareketler ve kişiler için kullanılmış bir kavramdır. Mevcut yasaların hiç bir şekilde kendilerini bağlamadığını söyleyenler için kullanılmış. Batı dünyasında protestan ve kalvinistlerde dahil olmak üzere quakers, renders, levellers, Anabaptist vd. tarikat, mezhep ve kişileri bu kavramla aşağılamak yoluna gitmişlerdir[4]. Ortadoğu coğrafyasında ise bunun adı İbahiliktir.Hırıstiyan ve yahudi Anarşistlerden hariç sadece bir kaç tarikatın kendini antinomian olarak adlandırdığını biliyoruz. Antinomianizm’in heretizm olduğuna dair yaygın bir kanı olduğundan, küçümseyici ve aşağılayıcı  bir anlamı olan bu kelimeyi kabullenmek belli tarihsel dönemlerde mümkün olmamıştır haliyle. Bu kavram kendi dinsel geleneklerini ve yasalarını hiç bir yasanın bağlamadığına inanan gruplar içinde kullanılmıştır. İslam  dünyasında Hallac-ı Mansur ve İbn Arabi kabaca anacağımız iki isim. İsmaililer, Aleviler ve Bektaşiler vb. gruplar ve aşağıda anacağımız tüm gruplar bu adla anılarak karalanmak istenmiştir. Aslında  , Anarşizmi bir antinomianism olarak adlandırmak yanlış olmayacaktır.

Alişan Şahin

alisansahin@hotmail.com

[1]Yeri gelmişken Birikim dergisi üstünde son bir yıldır yürüyen “Sol İlahiyat” tartışmalarına değinmek istemekteyim.  Evvela hertürlü tartışmanın ve muhakkemenin yanında olduğumu ve farklı varolacak hareketlerin çıkmasının yararlı olduğunu düşündüğümü belirmeliyim. Müslüman ve kendi çevrelerinde tanınan, alanında muktedir şahsiyetlerin de üzerine atlayarak “eyvallah” çektikleri bu tartışmaların İslam adına politik arena da yeterince yer kapmamış solcu kurnazların çabası olarak, kitlelerle yeterince hemhal olamamış ve ülke insanına yabancı kalmış, Marksizm fikriyatında yeterince verim elde edememiş zevatın politik arenaya su taşıma çabası olarak adlandırmak daha doğru olur. İslam fikriyatının sekülerize edilmesi çabası olarak görmek daha doğru olur. Solcular için din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması fikri o kadar doğrudur ki devletten ayrı bir toplum ve hele de dini ile yaşamı arasında hiçbir ayrım görmeyen ve bu bütünlüğü bozmak istemeyen bir cemaat hayal bile edilememekte ve hatta tehlikeli görülmektedir. Sol ilahiyat adı ile yeni bir kavram ortaya attıkları zannında olan eşhasın 19. yy’da var olan sosyalist ve komünist hırıstiyanlar ve hatta dindar Anarşistlere bakmalarında yarar vardır. Kısacası; birincisi, solculukla adlandırmaya çalıştıkları bir teoloji yeni bir şey değildir, ikincisi, açıklamaya çalıştıkları şey solculuktan çok dinin aslen varolduğu alanın adıdır ki bu alanın adı Ahlaktır.

[2]Ebionit, Yahudice’de fakir, fakir olan anlamına geliyor.Yahudi-hırıstiyan bir tarikat. Hırıstiyanlığın ilk yıllarında Yahudiliğe tamamıyla inanmaktaymışlar. Ürdün Irmağının doğu yakalarında ikamet etmekteymişler ve merkezleride orasıymış. Isa’nın mesihliğine inanırlar fakat bakire Meryem hikayesine inanmazlarmış. Gönüllü fakirliğe özellikle önem verirlermiş. Bugün haklarında kesin olan pek az şey bilinmektedir ve diğer yahudi-hırıstiyan tarikatlardan farklıdırlar.

[3]Hazır sıra Eboinitler gibi bir gruba gelmişken Tarihsel bir düşünsel akım ve hareket olarak Anarşizmi, kendisinden önce var olmuş düşünce, grup, hareket, tarikat ve dinsel oluşumlarla kıyaslayarak onlara Anarşist demenin doğru olup-olmadığı meselesinin üzerinde durmakta yarar var. Bu halin adı anakronizm olarak adlandırılabilir ki doğru bir yöntem olmadığı aşikardır. Bu izlek üzerinde gidersek yazılı metinler ve kitapların bir çoğunda bu yanlışla karşılasmamız olağandır.Benzer yanlışı Türkiye coğrafyasında yaşayan insanlar hayli hayli yapmaktalar.Şeyh Bedreddin’e, Torlak Kemal’e ve Babailere Komünist ve Anarşist yakıştırmasını yapmak olağan ve bugünün ortamında kabul gören bir bakış açısıdır. Bu Anakronizmi, yaygın bir Kabul olarak benimsemiş insanların ortamında aşmak elbette zor. Fakat buna rağmen bunun yanlışlığını vurgulamaktan imtina da etmemek hakikatten uzaklaştıran yaklaşımları bertaraf etmek için de elzemdir.Yazının bu kısmında belirtmeliyim ki bu yazı boyunca kullanacağım “Anarşist dervişler” gibi kavramlar sadece o hareket ve grupların bu gün gözüyle, o zamanki meşreplerini ifade etmek içindir.Anarşizm bir ideoloji ve bir din değildir elbette.Fakat zincirlerinden kopmuş bir din tanımlaması ona yakışan bir tanım olabilir. Anarşizm’in 19.Yy’da ortaya çıkan Tarihsel politik bir hareket olduğunu söylerken onun bir ideoloji olmamakla beraber bir meşrep (hal) olarak gördüğümü belirtmeliyim.

Bunun yanında bu anakronizmi gözönünde bulundurarak, bu grup, tarikat ve düşünce gruplarını tarihsellikleriden koparmadan bugünün düşünsel hareketleriyle karşılaştırmalı değerlendirmelerini yapmak da bir metod olarak benimsenebilir.Bu minvalde bu anakronizme girmek ve yanlış tanımlamalarla “bugünün dünyası o zamanda da aynıydı” yanılsamasının önünede geçmiş oluruz.

[4]Bahsekonu olan antinomian tarikatların hemen hemen hepsinin hırıstiyanlıkta kendilerine rehber aldıkları temel metin Hz. İsa’nın “dağdaki konuşma” (The Sermon on the Mount)dır. Bu metin, 50’li yaşlardan sonra Tolstoy’u hırıstiyan olmaya yönelten ve devlet, kilise ve şiddeti red eden güçlü hareketlerin ortaya çıkmasına vesile teşkil eden metindir. Melameti etik’le “Dağdaki konuşma” arasındaki ilişkiyi konu alan bir makalenin isminvermek isterim: “The Ethics of Malamatiya Sufism and the Sermon on the Mount”, Morris S. Seale, The Muslim World, Volume 58, Issue 1, pages 12–23, January 1968’dir.

Views: 496

15. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Çobanlar – Harold B. Barclay

Üzerinde duracağımız üçüncü tür toplum, hayvancılıkta uzmanlaşmış olanlardır. Bizim toplumumuzda olduğu gibi, pazarda satmak üzere hayvan yetiştirenler bu gruba dahil değildir. Sözünü ettiklerimiz, geçim ekonomisi olarak evcil hayvanlara bel bağlayan gruplardır. Aslında böyle hayvanların pazarda satılması çobanlıkla geçinen bazı halklar tarafından neredeyse kutsal bir şeye saygısızlık olarak görülmektedir.

Views: 73

14. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Bahçivanlar – Harold B. Barclay

Sayıları 50 bin civarında olan ve Kuzey Togo’da yaşayan Konkombalar aslen hububat ekip biçerler;  süpürge darısı, akdarı ve yam yetiştirirler. Tipik olarak babasoylu Afrika segmenter  soy sistemine  sahiptirler  (bkz. Lugbaralar). Konkomba  yurdu,  her biri çeşitli klanlara bölünmüş muhtelif kabilelere ayrılmıştır. Bir klanın üye sayısının 250’yi geçtiği nadirdir. Klanlar temel iskân birimlerdir ve kendilerine ait belli bir toprak parçasıyla tanımlanırlar. Klanlar iki ya da daha çok sülaleye bölünmüştür.

Views: 63

Politikadan Hayata: Anarşiyi Solcu Değirmen Taşlarından Kurtarmak – Wolfi Landstreicher

Anarşi ilk kez ayrı bir radikal hareket olarak tanımlandığı günden bu yana solla ilişkilendirilmiştir, ama bu her zaman sıkıntılı bir ilişki olmuştur. Otoriter bir pozisyonda yer alan solcular (CNT’nin ve 1936-37 İspanyasında FAI’nin liderleri gibi kendilerini anarşist olarak adlandıranlar da dahil olmak üzere) hayatın tümüyle dönüştürülmesine dair anarşist amacın ve bu yönde kullanılacak araçların da bu amaca uygun olması gerektiğini söyleyen anarşist anlayışın kendi politik programlarının önünde bir engel olduğuna hükmetmişlerdi. Gerçek isyan daima politik programların çok uzağında patlak verir ve en tutarlı anarşistler önlerinde uzanan bu bilinmeyen alanda hayallerinin tam anlamıyla gerçeğe dönüştüğüne tanık oldular.
Oysa geçen zamanla beraber isyan ateşi söndüğünde (hatta bazen 1936-37 İspanyasında olduğu gibi hala parlak bir şekilde yanmasına rağmen) yol gösteren anarşistler yeniden “solun vicdanı”na dönüşeceklerdi. Ancak anarşist düşlerin enginliği ve anarşinin delalet ettiği ahlaki uygunluğun solun politik takvimi için engel teşkil ettiği her durumda, bu takvim anarşinin soluğunu hayal kuramayan bir “gerçekçilik”le kesip bunaltarak anarşist hareketin sırtına çok daha büyük bir ağırlık yükledi.

Sol için sömürü ve baskıya karşı yürütülecek toplumsal mücadele asli olarak politik bir programdır ve hangi araç elverişliyse onunla gerçekleştirilmesi gerekir. Böyle bir anlayışın politik bir mücadele metodolojisine ihtiyaç duyduğu ortadadır ve böyle bir metodoloji anarşinin kimi temel değerleriyle muhakkak ki çelişir. Her şeyden önce, toplumsal varoluşun farklı bir türü olarak politika, hayatımızı belirleyen kararların alınma süreciyle bu kararların hayata geçirilme sürecinin birbirinden ayrılmasıdır. Kararları oluşturan ve dayatan kurumlar bu ayrıma dayanmaktadır. Bu kurumların ne kadar demokratik ya da uzlaşmaya dayalı olduğunun çok önemi yok; çünkü politikanın doğasında var olan bu ayırma ve kurumlaştırma, kararların daha uygulanacakları durumlar oluşmadan önce alınmasını gerektirdiği için bile illa ki bir dayatma oluşturur ve koşulların kendine özgülüğüne aldırmaksızın çeşitli durumlar için başvurulacak genel kurallar oluşturma gayretini zorunlu kılar.Bireylere kendi projelerini geliştirmeleri için yardımcı olmak yerine onların hareketlerine yön veren ideolojik düşüncenin nüveleri buradadır, ama bu konuyu daha sonra ele alacağım. İktidarın bu karar oluşturma tarzında ve kurumsal işleyişte yatıyor olduğu gerçeği anarşist bir perspektif için eşdeğer önem taşıyor. Ve solcu toplumsal mücadele anlayışı, tam anlamıyla, bu kurumları etkilemeye, yönetimlerini ele geçirmeye ya da alternatif türevlerini üretmeye dair bir mücadeledir. Diğer bir deyişle bu mücadele iktidar ilişkilerini yıkma değil değiştirme mücadelesidir.

Programatik temelli olması nedeniyle solcu mücadele anlayışı, mücadele yürütme aracı olarak bir örgüte ihtiyaç duyar. Örgüt mücadeleyi temsil eder, çünkü örgüt mücadele programının somut ifadesidir. Eğer bu örgüte dahil olanlar programlarını devrimci ve anarşist olarak tanımlıyorlarsa, örgüt onlar için devrim ve anarşiyi temsil etmeye başlar ve örgütün gücü de devrimci ve anarşist mücadelenin gücüyle özdeşleştirilir. Bunun açık bir örneğini CNT liderlerinin Katalan işçi ve köylülerin, üretim araçlarını (ve beraberinde özgür halk güçlerini oluşturacakları silahları) kamulaştırmasını teşvik ettikten sonra örgütü feshetmedikleri ve işçilerin sosyal hayatı kendi ilişkilerine göre yeniden yaratmalarına olanak tanımak yerine üretimin yönetimini ele geçirdikleri İspanya Devriminde görmekteyiz. İşçilerin özyönetiminde sendika ile yönetimin birbirine karıştırılması bu olaylara eleştirel bir gözle bakmaya istekli olan herkesin üzerinde çalışabileceği sonuçlara neden olmuştu. Egemen düzene karşı mücadele onu hayata geçiren bireylerden bu şekilde ayrılarak örgütlerin eline bırakıldığında artık bireylerin öziradesine dayalı bir proje olmaktan çıkıp bireylerin bağlandığı dışsal bir dava haline gelir. Bu davanın örgütle özdeşleştirilmesi nedeniyle ona bağlı bireylerin en önemli etkinliği örgütün muhafaza edilmesi ve genişlemesi olacaktır.

Aslında solcu örgüt, solun kurumlaşmış iktidar ilişkilerini dönüştürme yönündeki amacını gerçekleştirmek için kullandığı bir araçtır. Bu dönüşümün mevcut yönetimlere hoş görünerek demokratik hakların uygulanmasını sağlayarak mı, devlet erkinin seçimle ya da şiddetle ele geçirilmesiyle mi, yoksa üretim araçlarının kurumsal olarak kamulaştırılması ya da tüm bu sayılanların bir kombinasyonu vasıtasıyla mı yapılacağı çok az önem taşır. Örgüt bu niyetini gerçekleştirmek için kendini alternatif bir iktidar , karşı iktidar haline getirmeye uğraşacaktır. Mevcut iktidar ideolojisini, özellikle de demokrasiyi kucaklamak zorunda olma nedeni budur. Demokrasi, ileri sürmüş olduğu programlar için toplumsal uzlaşmanın yaratılmasını gerektiren, pratikten ayrılmış ve kurumlaşmış karar alma sistemidir. İktidar her zaman baskıyla birlikte var olmasına rağmen, demokratik yapıda alabileceği onay vasıtasıyla meşrulaştırılır. Bu nedenle sol için mümkün olduğunca çok yandaşa, programlarını desteklemesi için öngördüğü sayısal çoğunluğa ulaşmaya çalışmak elzemdir. Böylece sol, demokrasiye olan bağlılığı yüzünden niceliksel ilüzyonu benimsemek zorundadır.

Yandaş kazanma çabası en küçük ortak paydadan hareket etmeyi gerektirir. Onun için sol esaslı bir teorik araştırma yürütmek yerine dünyayı tahlil etmekte kullandığı basitleştirilmiş bir dizi doktrin geliştirmeli ve mevcut yöneticilerin yaptığı etik ihlallerin bir listesini açığa vurmalıdır; solcular bunlarla kitleleri kazanmayı umarlar. Bu ideolojik çerçevenin dışına çıkan herhangi bir sorgulama veyahut araştırma şiddetle kınanır ya da gereksiz bulunur. Bu teorik sığlaşma, fikirlerin ve uygulamanın niteliği ve uyumluluğu yerine yandaş sayısının, pasifliğine ya da bilgisizliğine bakmaksızın, güçlü bir hareketin yansıması olarak algılandığı niceliksel ilüzyonu kabul etmenin bedelidir.

Politik olarak “kitleler”e hoş görünme zorunluluğu da solu mevcut yöneticilerden aşamalı taleplerde bulunmaya iter. Bu yöntem iktidar ilişkilerini dönüştürme projesiyle kesinlikle çok tutarlıdır, çünkü esasında iktidar ilişkilerinin temellerini tehdit etmemektedir. Aslında iktidarda olanlardan taleplerde bulunmakla ima edilen şey, mevcut ilişkilerde yapılacak –marjinal de olsa– küçük küçük uyarlamaların solcu programın gerçekleştirilmesi için yeterli olduğudur. Bu yöntemde iktidarın kendisi sorgulanmaz, çünkü böyle bir sorgulama solun politik yapısını tehdit edecektir.

Değişime bu aşamalı yaklaşım, mutlak olarak ilerleme doktrinini barındırır (aslında bugünlerde diğer kirlenmiş etiketleri geride bırakmayı tercih eden solcular ve liberaller arasında en yaygın olan etiket “ilerici”dir.) İlerleme, şeylerin mevcut düzeninin süregiden –ve muhtemelen diyalektik– bir gelişme sürecinin sonucu olduğu ve –oy vermek, dilekçe vermek, dava açmak, sivil itaatsizlik, politik şiddet ve hatta iktidarı ele geçirme gibi iktidarı yıkma dışındaki her şey için– çaba sarf edilirse bu sürecin daha ileri taşınabileceği düşüncesidir. İlerleme kavramı ve onun politik açılımı olan aşamalı yaklaşım solcu toplumsal dönüşüm anlayışının bir diğer niceliksel özelliğine işaret eder. Burada dönüşüm sadece bir süreç meselesidir, kişinin hedefe kilitlenmiş yol üzerindeki konumuna dairdir. Gereken miktarda düzeltme yapmak bizleri “oraya” taşıyacaktır (“orası” her neresi ise). Reform ve devrim aynı etkinliğin sadece farklı aşamalarıdır. Bunlar, en azından kapitalizmin yükselişinden beri, içinde olduğumuz tek döngünün var oluşun gittikçe yoksullaşması olduğu ve bunun reformla çözülemeyeceği gerçeğine gözünü kapatmayı sürdüren solun saçmalıklarıdır. Aşamalı yaklaşımı ve sınıflandırmaya duyduğu politik ihtiyaç, solu aynı zamanda insanlara “işçiler”, “kadınlar”, “siyahlar”, “gay ve lezbiyenler” gibi çeşitli ezilmiş ve sömürülmüş grupların üyesi olarak değer biçmeye sevk eder. Bu sınıflandırma kimlik politikasının temelidir. Kimlik politikası, ezilen insanların sınıfsal baskıya sözde meydan okudukça üzerlerindeki baskının güçlenmesine yardımcı olan, belli bir toplumsal sınıf ile özdeşleşmeyi seçtikleri yanlış muhalefetin temel biçimidir. Esasında, bu sosyal rolle süregiden özdeşleşme kimlik politikasına dahil olanların toplum içindeki durumlarını derinlemesine analiz etme ve baskıya karşı bireyler olarak hareket edebilme kapasitelerini sınırlandırır. Ve böylece üzerlerindeki baskının nedeni olan toplumsal ilişkilerin devamını da garanti altına alır. Ama bu insanların solun politik manevralarının piyonları olarak işe yaramaları için sınıflarının üyeleri olarak kalmaları gerekir. Çünkü demokratik bir yapı içinde bu tür toplumsal kategoriler baskı grupları ve iktidar blokları rolünü üstlenirler.

Örgütsel ihtiyaçları, demokrasiyi kucaklaması, niceliksel ilüzyonu ve insanlara sadece toplumsal sınıfların üyeleri olarak değer biçmesi nedeniyle solun politik mantığı, doğası gereği kolektivisttir; bireyi bu sıfatla ortadan kaldırır. Bu durum bireylerden kendilerini solun çeşitli davalarına, programlarına ve örgütlerine feda etmelerini talep etmekle açığa çıkar. Bu talebin ardında kolektif kimliğe, kolektif sorumluluğa ve kolektif suçluluğa dair manipülatif ideolojiler yatmaktadır. “Ayrıcalıklı” bir grubun parçası olarak tanımlanan bireyler –“düzgün”, “beyaz”, “erkek”, “orta sınıf”, vs– bu gruba atfedilen bütün baskılardan sorumlu tutulurlar. Ardından da bu insanlar kendilerinden daha çok ezilmiş olanların eylemlerine eleştirmeksizin destek verip “suçlarını” telafi edecek şekilde davranmaya manipüle edilirler. Ezilen bir grubun parçası olarak tanımlanan bireyler de zorunlu bir “dayanışma” nedeniyle grup içinde kolektif kimliği (kızkardeşlik, siyah milliyetçiliği, eşcinsel kimliği, vs.) kabul etmeye manipüle edilirler. Grup kimliğini reddetmeleri ya da derinlemesine, radikal bir biçimde bu kimliği eleştirmeleri, içinde sayıldıkları gruplara atfedilen baskıları onayladıkları anlamına gelecektir. Aslında, kendi hayatında maruz kaldığı şekliyle baskı ve sömürüye kendi adına (veya sadece gerçekten yakınlık kurmuş olduklarıyla beraber) karşı çıkan bu birey, devletin ve sermayenin –güya “burjuva toplumunun”– bizlere dayattığı yabancılaşmış kolektif toplumsal etkinliğin asli sonucu olan atomizasyona, ayrıştırmaya ve yabancılaşmaya karşı mücadele ediyor olmasına rağmen “burjuva bireyciliği” ile suçlanacaktır.

Toplumsal mücadeleyi fiilen politik bir program olarak kabul etmesi nedeniyle solculuk tepeden tırnağa ideolojiktir. Solun mücadelesi toplum tarafından sömürülmüş, bastırılmış, zaptedilmiş ve mahrum bırakılmış kanlı-canlı bireylerin arzularından, ihtiyaçlarından ve hayallerinden kaynaklanmamaktadır. Bu mücadele kendi hayatlarını yeniden ele geçirmek için çabalayan ve bunun araçlarını oluşturmaya çalışan insanların etkinliği değildir. Aksine insanların tek tek mücadelerinin üstünde ve önünde olan ve bu tek tek mücadelelerin tabi olmak zorunda olduğu örgütsel oturumlarda ya da solcu liderlerin kafalarında formüle edilmiş bir programdır. Sloganı ne olursa olsun –sosyalizm, komünizm, anarşizm, kız kardeşlik, Afrika halkları, yeryüzünün özgürleşmesi, hayvan hakları, primitivizm, işçilerin özyönetimi, vs.– bu program insanlara tahakküme karşı yürüttükleri mücadelelerinde kullanacakları bir araç sunmak yerine, bireylerden yöneten sınıfın tahakkümünü solcu programın tahakkümü ile takas etmelerini talep eder.

Anarşist çaba, idealine en yakın haliyle, hayatın yeniden ele geçirilmesi temelinde varoluşun tamamen dönüştürülmesidir. Bütün ünlü anarşistlerin en şiirsel metinlerinde bu idealle karşılaşmak mümkündür; ve anarşiyi “solun vicdanı” yapan da bu niyettir. Ama bu rüyaları hayata geçirmek isteyen bir insan için, hayallerinin enginliğini ve derinliğini paylaşmayan ve paylaşamayan bir hareketin vicdanı olmanın ne anlamı olabilir ki? Anarşist hareketin tarihinde, anarko-sendikalizm ve platformizm gibi sola en yakın duran perspektif ve uygulamalar her zaman hedeflerine dair bol miktarda plana sahipken hayalleri sınırlı kalmıştır. Solculuğun politik çevrelerde, en azından Batı için, artık kayda değer bir güç olmadığı günümüzde, bu değirmen taşını boynumuzda taşımaya devam etmek için kesinlikle hiçbir neden yok. Anarşist hayallerin, halen hayal kurabilen ve kendi hayatlarının özerk yaratıcıları olmayı arzulayan her bir bireyin hayallerinin gerçekleşmesi için soldan bilinçli ve kesin olarak kopmak gerekmektedir. Bu kopuş en azından şu anlamlara gelmektedir:

Politik bir toplumsal mücadele anlayışının reddedilmesi; devrimci mücadelenin bir program değil, aksine hayatın tamamının bireysel ve toplumsal olarak yeniden ele geçirilmesi için yapılan mücadele olduğunun kabulü. Bu mücadele doğası gereği anti-politik’tir. Başka bir deyişle içinde hayata ve mücadeleye dair kararların alınma ve uygulanma sürecinin birbirinden ayrıldığı her toplumsal örgütlenme biçimine ve her mücadele yöntemine –söz konusu karar alma sürecinin ne kadar demokratik ve katılımcı olduğuna bakmaksızın– karşıdır.

Örgütçülüğün reddedilmesi; bir örgütün sömürülmüş birey veya grupları, toplumsal mücadeleyi, devrimi ya da anarşiyi temsil edebileceği düşüncesinin reddedilmesi demektir. Aynı zamanda programatik yapıları nedeniyle bu tarz bir temsilci rolü üstlenen bütün formel örgütlenmelerin – partiler, dernekler, federasyonlar ve benzeri yapıların– reddedilmesi demektir. Burada söylenmek istenen, devrimci mücadele için gereken özel eylemlilikleri örgütleme kapasitesinin reddi değil, örgütsel bir programın şekilciliğine tabi görev ve projeler içeren örgütün reddedilmesidir. Tecrübeyle sabittir ki, formel bir örgütün zorunlu kıldığı tek görev kendisinin geliştirilmesi ve muhafaza edilmesidir.

Demokrasinin ve niceliksel illüzyonun reddedilmesi; bir mücadelenin gücünü belirleyen şeyin tahakkümün kurumlarına karşı bir saldırı ve hayatın yeniden ele geçirilmesine yönelik bir mücadele pratiğinin niteliksel değeri yerine, bir davanın, düşüncenin veya programın yandaş sayısı olduğu düşüncesinin reddi. Hayattan ve pratikten ayrılmış bir alan olarak her karar alma fikrinin ve dahası karar almaya dair her tür formalizasyonun ve kurumlaşmanın reddedilmesi. Bu aynı zamanda kitleleri kendine çekmeye uğraşan vaaz yönteminin de reddedilmesi demektir. Böyle bir yöntem teorik araştırmanın bir sonu olduğunu, her şeyi kapsayacak bir cevaba sahip olduğunu ve bu nedenle mesajı dışarı taşımak için –söylediklerimizle çelişse dahi– her yolun mübah olduğunu farz eder. İnsanları, kafa kafaya verip arayışlarını birlikte sürdüreceği yoldaşlar yerine, konumunu onaylayan takipçiler aramaya sevk eder. Bir başkasının projelerini uygulamaya çalışmak yerine, kişinin kendi düşüncelerini, hayallerini, isteklerini elinden gelen en iyi haliyle hayata geçirmesi ve böylelikle samimi ilişkiler geliştireceği ve isyan pratiğini yayacağı kafa dengi kişilerle buluşması.

İktidardan talepte bulunmanın reddedilmesi; bunun yerine doğrudan eylem ve saldırı pratiğini seçmek. Kendi hayatlarımızı belirleme isteğimizi sadece, en iyi ihtimalle kapitalist toplumsal düzen içinde zararsız, geçici iyileştirmeler sunacak olan aşamalı talepler vasıtasıyla hayata geçirebileceğimiz fikrinin reddedilmesi. Topluma bir bütün olarak saldırma, yıkılmak zorunda olan bu bütünselliğin içindeki tikel her mücadelede pratik ve teorik bir farkındalık oluşturmak. Böylece tikel toplumsal mücadelelerde neyin devrimci potansiyel taşıdığını –neyin talep ve aşamalı değişim mantığının ötesine uzandığını– görme yeteneğine sahip olmak. Çünkü, ne de olsa, radikal, asi her kopuşun ilk kıvılcımları kısmi istekleri elde etme çabası ile başlayan ama uygulamada isteneni talep etmekten çıkıp onu ve daha fazlasını ele geçirmeye uzanan mücadeleler tarafından çakılmıştır.

İlerleme düşüncesinin reddedilmesi; şeylerin mevcut düzeninin çaba sarf ettiğimiz takdirde daha ileri, hatta muhtemelen ideal haline dek taşıyabileceğimiz, süregiden bir ilerlemenin sonucu olduğuna dair yöneticilerin, onların sadık reformistlerinin ve “devrimci” muhalefetin “ilerleme” diye adlandırdığı mevcut rotanın, doğası gereği bireysel özgürlüğe, özgür biraradalıklara, sağlıklı insan ilişkilerine, yaşamın bütünlüğüne ve gezegenin kendisine zararlı olduğunun kabulü. Bu döngünün kırılması gereğinin ve tam otonomi ve özgürlük istiyorsak yeni yaşam biçimlerinin ve uzantılarının geliştirilmek zorunda olduğunun kabulü. (Bu kabul illa ki teknoloji ve uygarlığın mutlak olarak reddedilmesine yol açmaz ve böyle bir reddediş solla kopuşun alt sınırını oluşturmaz, ama ilerlemenin reddedilmesi kesinlikle uygarlık ve teknolojinin, özellikle de endüstriyalizmin ciddi ve eleştirel bir biçimde incelenmesi ve sorgulanması yönünde bir isteklilik anlamına gelir. Böyle bir sorgulama başlatmak için isteksiz olanlar büyük ihtimalle ilerleme mitine bağlı kalmayı sürdürürler.

Kimlik politikalarının reddedilmesi; çeşitli grupların kendi üzerlerindeki baskıya özgü ayrı mahrumiyetler yaşıyor olmasına ve tahakkümün nasıl işlediğini tam olarak anlamak için bu kendine özgü durumun analiz edilmesi gereğine rağmen asıl mahrum bırakıldığımız şeyin her birimizin bireyler olarak diğerleriyle özgür ilişkiler içinde kendi hayatlarımızı kendi terimlerimizle yaratma yeteneğimizin çalınması demek olduğunu kabul etmek. Hayatın toplumsal seviyede olduğu gibi bireysel seviyede de tam anlamıyla ele geçirilmesi, ancak kendimizi esas olarak toplumsal kimliklerle özdeşleştirmeye son verdiğimizde gerçekleşebilir.

Kolektivizmin reddedilmesi; bireyin gruba tabi kılınmasına dair kolektif sorumluluk ideolojisinin reddedilmesi. (Bu reddediş toplumsal ya da sınıfsal analizlerin reddi anlamına gelmez, ama bu tür analizlerdeki ahlaki yargıyı siler ve bireyleri, onların da bir parçası oldukları söylenen ama kendi seçimleri olmayan –“Yahudi”, “çingene”, “erkek”, “beyaz”, ve benzeri– bir toplumsal kategori adına yapılan ya da böyle bir kategoriye atfedilen icraatler nedeniyle suçlamaya yönelik tehlikeli pratiği reddeder.) Kişinin baskı gören belli bir gruba “ayrıcalıklı” ya da farazi üyeliği nedeniyle bir mücadele ya da hareketle eleştirmeksizin dayanışması gerektiği düşüncesinin reddedilmesi ve böyle bir anlayışın herhangi bir önemli devrimci süreç için büyük bir engel teşkil ettiğinin kabulü. Kolektif proje ve eylemlerin katılımcı bireylerin arzularına ve ihtiyaçlarına hizmet etmek için yaratılması, bunun tersi için değil. Sermayenin dayattığı temel yabancılaşmanın gene sermaye tarafından teşvik edilen hiper-bireyci herhangi bir ideolojiye dayanmadığı, kendi hedeflerini gerçekleştirmek için bizlerin yaratıcı bireysel yeteneklerine elkoyan kolektif üretim projesinden kaynaklandığının kabulü. Devrimin en önemli amacının hayatın bireysel ve toplumsal anlamda yeniden ele geçirilmesi temelinde her bireyin, kendi seçtiği kişilerle özgür biraradalıklar oluşturarak varoluş koşullarını belirleyebilme özgürlüğüne sahip olmak olduğunu kabul etmek.

İdeolojinin reddedilmesi; yani hizmet edilmesi gereken bir yapı olarak hayatın ve bireylerin üzerinde konumlandırılan her programın, düşüncenin, soyutlamanın, idealin ve teorinin reddedilmesi. Bu nedenle Tanrının, Devletin, Ulusun, Irkın ve benzerlerinin olduğu gibi, kişinin kendisini, arzularını, hayallerini feda etmesine yol açan ideallere dönüştükleri takdirde Anarşinin, Primitivizmin, Komünizmin, Özgürlüğün, Aklın, Bireyin vs reddedilmesi. Fikirlerin, teorik analizlerin, muhakeme yeteneğinin, soyut ve eleştirel düşüncenin kişilerin amaçlarını gerçekleştirmesine, hayatlarını yeniden ele geçirmesine ve bunun önünde duran her şeye karşı durabilmesine yardımcı olan araçlar olarak kullanılması. Kişinin sürekli sorgulayarak ya da teorik araştırmalar yoluyla gerçeklikle yüzleşmek için gösterdiği gayreti körelten kolay cevapların reddedilmesi.

Bana göre bunlar solla gerçek bir kopuşu oluşturmaktadır. Bu reddiyelerden birinin –teoride ya da pratikte– eksik olması halinde solun artıkları baki kalmış demektir ve bu bizlerin özgürleşme projesi için bir engeldir. Soldan kopmak anarşinin pratiğini politikanın sınırlarından kurtarma ihtiyacından kaynaklandığı için kesinlikle ne sağı ne de politik yelpazenin bir başka kanadını kucaklamak anlamına gelmez. Aksine hayatın tamamen dönüştürülmesine yönelik bir mücadelenin, bireylerin kendilerini gerçekleştirmesi amacı güden kolektif bir hareket içinde her birimizin hayatlarını ele geçirmesine yönelik bir mücadelenin, hizmet etmemizi isteyen politik programlar, “devrimci” örgütler ve ideolojik yapılar tarafından sadece ve sadece baltalanacağının farkına varmak. Çünkü, tıpkı devlet ve sermaye gibi bunlar da hayatlarımızın bizlere ait olduğundan hareket etmek yerine hayatlarımızın idaresini kendilerine vermemizi isterler. Politikanın dar sınırlarına hapsedilemeyecek kadar engin hayallerimiz var bizim. Solu geride bırakıp isyanın bilinmezliğine ve iradi olarak dolu dolu hayatlar yaratmaya giden neşeli yolumuza yöneleli beri çok zaman geçti.

Wolfi Landstreicher nam-ı diğer Feral Faun

Çeviri: Kürşad Kızıltuğ

Not: Gündeme yönelik, bir uyarı olduğunu düşündüğümüz bu çeviriyi tekrar yayınlıyoruz. İyi okumalar.

Views: 41

Solun ve Türkiye Solunun İmkansızlığı: Milliyetçilikten Sistemin Kendisi Olmaya – Alişan Şahin

“Türk solu bir yere kadar da Türk sağı, muarızı gibi görünen Kemalistler gibi Batı medeniyetinin başka bir görünümdeki kültürel ajanları ve uygulayıcıları olmaları halini canı gönülde kabul etmiş ve batı uygarlığının kültür havarileri olarak sanat, edebiyat, müzik, dil, estetikten bilimine kadar kültür emperyalizminin hem uygulayıcıları hem savunucuları olmuşlardır. Hakim hegomonik dili taklit eden aparatçıklarından biri halini bugüne kadar sürdürmüştü.”

Views: 47

13. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Bahçıvanlar – Lugbaralar

Bir milyon Lugbara’nın üçte birinden fazlası Güney Uganda’da ve  kuzey Zaire’de yaşar. Bahçeci toplumlar  olarak çeşitli darı cinslerinin yanı sıra sığır da yetiştirirler. Lugbaralar 1000-1500 metre  yükseklikteki yaylalarda yaşarlar. Ancak komşuları gibi politik olarak ademi-merkeziyetçidirler,  genelde şefleri yoktur ve sosyal örgütlenmelerinin temel biçimi segmenter soy sistemidir 8.

Views: 57

“ben herkese varım/ başka türlü olmuyor inanmayın”*

Merhaba kendi serüvenini beğenmeyen arkadaşım;

Sana “arkadaş” diyerek hitap etmeme lütfen izin ver, seni arkadaş olarak görüyorum zira onca zamandır, o kadar çok karşılaşıyoruz ki ne zaman kafamı çevirsem seni görüyor hangi ara şuraya oturup bir sigara tellendireyim desem hemen öbür masadan senin sesini duyuyorum. Yıllar yılı öyle çok karşılaştık ki artık bu aşinalık arada bir de olsa selamlaşmaya kadar ilerledi.

Evet, seni tanıyorum. Arkadaşlarını da… Okul sıralarından tanıyorum. Mutsuzluğundan ve hırsından hatırlıyorum. O zamanlarda sana gösterilen bu alakanın, yine sana karşı çok büyük bir haksızlık olduğunu düşünüyordum. Sana ve kültürvaryetene kesinlikle bir ihtimam gösterilmesi gerektiğine emin olsam da, maruz kaldığınızı düşündüğüm, acıma ve tiksinmeyle karışık yaklaşımların ne kadar büyük bir hata ve hatta işkence olduğunu söylemeye bir kaç defa cesaret etsem de, o zamanlar birikimim buna pek yeterli olmadığı için e yaşımda hayli erken olduğundan, tuhaf ve kıskanç olmak yaftalarıyla karşılaşıyordum. Küçük komplimanlarla yaklaşma çabalarıma da çoğu zaman karşılık versen de her seferinde tuhaf bir şekilde, kısa zaman sonra benden uzaklaşmaya hatta neredeyse kaçmaya ve bazende saldırmaya başlıyordun. Çocukça niyetim, sana özel bir dert gibi kabullendiğin hislerin aslında hiçte öyle olmadığını -nasıl olacaksa- göstermek, sana bir dilenci muamelesi yapılmasını engellemek, yine sana uzak ve tuhaf gelen, kaçırıldığın ve başka bir “özel alan” olarak gördüğün yer, olay, ilişki ya da işte her neyse onları kendi varabildiğim kadarından göstermek, senin pısırıklaştırılmana acemice mani olmak istiyordum. O seyyar çaycıda ya da şu kavede, bilardo salonunda, ileri ki mahallede, oranın berisindeki gölette, kanalın oradaki mahallede öyle korkunç hayatlar olmadığını görmeni, bir şekilde, sana özel gibi kabullendiğin, dert ettiğin her ne varsa, o kaçırıldığın, gözünün korkutulduğu yerlerde çok daha somut çareler olduğunu hatta an gelip bunlarla eğlenebileceğini göstermek istedim. Her şey toz pembe değildi elbet, başına iş açmanın, belaya bulaşmanın da herkes için olduğu gibi öğretici olabileceğini, gerçekten korkmanın hatta korkudan urgan gibi sıçmanın, bunun sadece lafta değil gerçekte nasıl bir şey olduğunu görmeliydin.

Ne yazık ki sana yapılan haksızlığı göstermekte yardımcı olamadım, elbette bundan benim kusurlarım da çoktu; çok genç hatta çocuktum. Her neyin içindeysek orada bana da zavallı muamelesi yapılmış ve rencide edilmiştim; üstelik bunu öyle usul bir hainlikle yapıyorlardı ki insan kendini iyi bile hissediyordu. Sonra sonra bir kaç gözü pek, bir kaç elçi, bazı güzel yazılar, dergiler, insanlar aklımı çeldi, kısık ama kendinden emin, belki bazan fazla temkinli bu sesleri sevdim ve sevdiğim her şeyi başkalarıyla öylece ve bir çırpıda paylaşmak isteyecek kadar romantik bir çağımdaydım.

Biliyorsun; işler daha sonra da pek değişmedi, kötüye bile gitti. Hatta sen benden daha iyi bilirsin, zira kötüye gidişi anında görmek ve onunla beslenmek senin esas meselendir. Artık yirmili yaşlarımızdaydık ve sen de benim sinirime dokunur olmuştun; nihayet ortak ve karşılıklı bir duyguda buluşmuştuk. Artık ikimiz içinde hayat okul sıralarındaki gibi değildi. Bu geçiş hepimizi hırçınlaştırmıştı muhakkak.

Sen hala o kendini yatkın gördüğün bir iki ödevi sıkıca tutmuş hırslı ve öğretmen ve idarecilerden taktir almayı bekleyen ama hiç memnun olamayan, ikili ilişkilerinde de mızıkçının tekiydin. O dik burnunun arkasında da gammazcılık, pısırıklık gibi huyların devam ediyordu. Bu hayatta emin olduğun tek şey sana karşı haksızlık yapıldığıydı. Haklıydın da üstelik! Gel-gör ki tespit edemiyordun; sana kalsa, muhakkak bunun birinci derecede parayla daha sonrada ailenle ve yakın çevrenle alakası vardı. İlk hedefin bir süredir para ve ona giden yollar olmuş ama tatmin olamamıştın. Senin için projelendirilmiş çizelgede eksik olan neyi yaptığını bulman lazımdı ama hep aynı yere geliyor olmalıydın; sen önemli kısmını yaptın, yapamadıkların seni bu hale soktu ve projede gerçekleştiremediklerinin en önemli sebebi para ve daha sonra ailen ve yakın çevrendi! Bu kısır döngü seni çıldırttı. Üstelik seninle ilgilenen daha az insan vardı artık. Çok daha az… Arkadaşların seninle daha az buluşuyor, başka arkadaşlar ediniyor, yaptığın esprilere gülmüyorlar, sevgilin seni sıkıcı buluyor, sen istediğin zaman sevişmiyor, üstelik ilişkiye heyecan katmak gibi saçma laflarda ediyor olmalıydı! Ailen çizdiğin grafikten memnun gibi gözükse de geçen akşam bir şey ima etmeye çalışmış olabilirler!

Tüm bunları bu kadar iyi biliyor ya da tahmin ediyorum -aslında gayet iyi biliyorum- çünkü kendine terapi için bulduğun yeni alan ben ve benim gibilerin yanıydı. Sen de beni gayet iyi hatırlıyordun; kırık burnunda tamponla, dışarıda utanmadan gezebilen ve en ufak bir mimiğinin bile canını yaktığı belliyken tuhaf bir şekilde kahkahalar atan çocuğa benziyordum, derslerim iyi olmasa bile insanların konuştuğu, öğretmenleriyle batak oynayan o herif olabilir miydim? Senden kopya ya da bozuk para isteyen… Saç traşı olmayan, jöle kullanmayan… Facebook’ta eski arkadaşlarına ulaşmaya çalışırken adını hatırladığın ama arama motorunda çıkmayan ender kişilerden biri… Evet, o hıyar! O zamanlar nasıl unutulur? 90lardan yeni kurtulmuştuk ki o tuhaf cumcumanın içinde bulmuştum kendimi; liberalizmin yeni oyuncağı bendim. Açık söylüyorum; benim, ben olmak için çektiğim onca şeyden sonra senin çok başka bir hayatın içinden sadece canın isteyince çıkıp tüm uğraşıp didinip kolladığım şeyleri dilediğin gibi kullanman çok canımı sıkıyordu. Sana bu özgürlük sağlanmıştı çünkü eğer sağlanmasa hepiniz intiharın eşiğindeydiniz ve istatistiksel olarak da otuzunuza kadar bunu gerçekleştirme ihtimaliniz çok yüksekti. Kapital genç sermayesini gözden çıkaracak değildi ve sen birden benim çamuruma ortak çıktın.

Aslında benim içinde sana katlanmanın tek yolu, o an bana da bir fırsat gibi gelen, senin gibi dert yakınmaktı ki bir tuzağa düştüğümü daha sonra fark edecektim. . O günlerdeki konuşmalarımızı hatırlarsın; vaziyetim çok parlak değildi. Aslında bir çağdaşın olarak şikayetlerimiz neredeyse aynıydı ama meclislerimizde olaylara yaklaşımlar gerçekten çok farklıydı. Sen bir takıntı biçiminde hep aynı yolu izliyorken ben hala seslere kulak kabartıyor ve yanlış ya da doğru, öyle ya da böyle birden fazla çözüm -değilse de- en azından ihtimal sağlıyabiliyordum. Üstelik bakar mısın, yarım yamalak eğitimime, orta kara aklıma, şu halime bakmadan olayları sınıflandırıyor, derecelendiriyor hem de artık yüksek sesle konuşuyor, yanlışını görünce pısmıyor onu sahipleniyor; üzerinde çalışıyor ve utanmadan da tartışmaya sunuyordum! Durumlar, gelişmeler hakkında onca tanımı icat etmiştim bile! Ya hu ben düpedüz yaşıyordum! Sen hayat berabat derken dizlerinin bağı çözülürken ben hayat berbat dediğimde, tam da dişine göre bir rakip bulmuş gibi bıyık altından sırıtmıyor muydum, çıldırmak işten değil!

Derken farkettim, yıllar önce davetime icabet etmediğin bu yerlere neden ve nasıl geldiğini. O zamanlar yasak ve güvensiz olan bu mecralar artık teknoloji vasıtasıyla da sosyal ve yasal desteklerle de, işin bu yanında da bizim “hödüklüklerimizinde” törpülenmesiyle, girip bakılabilinir hale gelmişti ki aslında örgütlü ve topluca gelmiş olmanız da seni rahat kılıyordu. Yine bir itiraf; bu sosyal akış bizim sınıflarımız için de belli çıkarlar sağlamış, yani sosyal ve ekonomik küçük çıkarlarla oyuna getirilmiştik. Sizler dolandırıcılığı iyi bilirsiniz ve bizlerde bu üç kağıda gelecek kadar sıkışmış ve bunalmıştık doğrusu. Benim yanıma gelmeni büyük biraderlerin tavsiye etmişti; burada göreceklerinin ve öğreneceklerinin besin değeri yüksekti ve idarenin tekniği de tehlikeyi engelleyebilecek kadar güçlenmişti. Evet çok daha güçlüydü şimdi, çünkü arkadaşım, sen bize katılmayı reddetmiştin! Ve ben hala fazla toy ve romantiktim; üstelik senin gördüğünün dışında ve yakınmalarımda hiç bahsetmediğim şey benim de öz gelişimimi tamamlayamamış olduğumdu ki kibir ve inattan bolca vardı naçiz bünyemde. İşte bunu büyük biraderlerin çok iyi biliyordu ve istedikleri şeylerden biri de senin de bu yüzlerce gediğimi, yanlışımı görmemendi.

Sonra küstüm sana, kendime küstüm aslında, beni küçük düşürüşünü hiç unutmamak üzere çekildim  onca zaman sahip çıktığım ne kadar yer varsa. Sen o “stargate”den her geçtiğinde biraz daha çözüldü tüm yaşam alanlarım. Bu çözülme hızlandıkça daha çok ziyaret eder oldunuz. Akın akın…

Bunları yazdıktan sonra sana en baştan arkadaş diye hitap etmekte ısrar etmiş olmam senin için ya anlamsızlaştı ya da tehditvari bir hal aldı sanırım ama ne endişe et ne de manasız bul; artık yirmili yaşlarda değiliz. Eğer akıl yaşta değil baştadır diyen olacaksa da ona diyebileceğim benim yolumda her şey için zamana ihtiyaç olduğudur. Hayatta bir çok şey değişti ve ben de bir çok şeyi yenilemek, kaldırmak, atmak konusunda çalıştım. Hatırı sayılır derecede ilerlediğimi sanıyorum. Bu zandan emin olmamdaki değerlerimden biri de daha çok kişinin fikrini dinlemeyi ve anlamayı öğrenmiş olmam ve sağlamalar konusunda kendime karşı acımasızlaşmam. Eskisinden çok çok daha öfkeliyim ama benliğimi öfkemden güçlü kılmak için de sarfettiğim çabalar karşılık bulmuş olmalı ki o öfkenin sırtında iyi bir binici olmak konusunda da fena sayılmam. İç yolculuğun senin biraderlerinin bana kurmuş olduğu tuzaklardan biri olduğunu da çok erken farkettiysem de o kayboluştan dönmek hayli zamanımı aldı. Kıyıya yaklaştıkça yüzmenin daha da yoruculaştığını bilirsin ama işte buradayım, hesabına çalıştığın her şeyin ortasında, her zaman beni görebileceğin bir yerde durmaya özen göstereceğim, tenhaca bir bölgeden şehre girdim bile.

Sana söylemek için pek vaktim olmamıştı, biraz acele ayrılmıştım hatırlarsan, büyük biraderlerinde pek tembihlememiş olacak ki seni, anti-depresanlarını bira içebileceğin saatlerle çakışmayacak şekilde almak için saati kurarken görüyorum. Şöyle ki; işgal ettiğin alan ne kutsal ne de şifalıydı. Oralarda iç ceplerimizde cüretle otururduk, belimizde kendimize karşı acımasızlık vardı, bir uygulamaya toslasak üzerimizde bulamayacağınız ama hep taşıdığımız şey soru işaretleridir. Ben hevesimi üzerimden hiç ayırmam. Sana bunları söylüyorum ama sanma ki o tekrardan sırnaşmalarına bir dostluk eli uzatıyorum. Biraz ufka doğru bakarsan ikimizden biri için çok hazin bir son yaklaştığını görebilirsin. Üstelik hepimiz aynı hızda, belki daha hızlı, ona doğru ilerliyoruz. Her iki halükarda senin için üzülüyor olacağım. Yine de artık benden daha fazla samimiyet bekleme, hep aynı eşiği geçmeni bekliyor olacağım ve daha fazla iyi niyet yok artık.

Şüphe yok ki arkadaşım, sen ve ben iki düşmanız; ben düşmanıma acıyacak olmasam da Yer üzerindeki  her şey gibi düşmanlık ilişkisinin de kendiliğinden ve belli değerlerine yine Yer’in kendisine olan bağlılığımdan dolayı saygım var.

Şimdi o değerlere iyi bak ve her gün nasıl da öğrenmeye gönüllü ve heyecanlı oluşuma dikkat kesil, son bir çabayla ne kadar anlarsan, o sabırlı an geldiğinde seninle olan kavgamızın nihayetinde ancak o kadarıyla yetinecek bir kayıp olacaksın; her iki halükarda da…

Bana…

Yeter artık bu “sen-ben” üzerinden konuşma;

…Bizlere duyduğunuz aşinalığın ve gördüğünüz bazan iyi niyetli bazen öfkeli hallerin ahan da “ben”ce kısa bir hikayesi. Sizler emrinde bulunduklarınız tarafından her an harcanmaya hazır olan kıt’alarsınız ve bizlerin ölüleriyle bile başedemeyen bir krallık için fedailik yapacağınız kesin. Kaldı ki günah çıkarma bizde pek kabul görmediğinden en iyi ihtimallerde bile bu dövüşün süreceğinden iyice emin olabilirsiniz. Çünkü; Biz bitti demeden bitmez! Biliyorsunuz, hep böyle oldu.

Adeta tüm dünyayı hapsedildiği alan kadar sanan bir evcil hayvan gibi, kısa ömürleriniz kadar düşündüğünüz koca yaşamın içinde ancak o ömürlerinizde gördüğünüz hükümdarlığı daimi sanıyor olmanız onunla beraber savaşa giriyor olmanızda esas etken. Zira bir çok şey eksik öğrendiğiniz gibi, kazananın yanında olma işini de ancak bu kadar öğrendiniz.

Benim, dünyanın hiç bir öğesiyle arkadaşlığım, haşır neşirliğim zaten bitemez, çünkü o çok korktuğunuz ve kusura bakmayınız başka hayallere aldanmış olsanız da asla “kurtulamayacağınız” yer bu Yer. Ya Onunla barışın ya da Onun askerleriyle savaşmaya hep hazır olun; Her hangi bir yerde, her hangi bir şekilde, sizler belirleyebilirsiniz.

*(Ekmek vardı tereyağı vardı utanılacak bir şey yoktu

Bir şey daha yoktu ama kavrıyamıyordum)
İşte böyle olmak en iyisidir olmakların
Bir küçük çocuğu tuttum otobüsten indirdim
(İndirmiştim
Yok olan önemli bir şeydi Allah kahretsin)
Tüm kavgasız tüm duruk tüm başıboş
Üç sayı kötü bir sayı iyi şiir dinledim
Çıkıp okudular durup dinledim
Bitmeseydi daha dinlerdim kötü mötü
Saat kaç diye sordular birisi beş yani dedi
(Ha kavgada ha aşkta
Bu gök bomboş ha kavgada ha aşkta)
Göğe baktım yerli yerinde
Haydutlar dalavereciler yerli yerinde
Vurguncular hayınlar vurdumduymazlar öyle
İyi dedim içim rahatladı
Düzen bozulmamış dedim sevindim
Tenhaca bir bölgelerinden şehre girdim
(Ben herkese varım
Başka türlü olmuyor inanmayın)

Bakın bu şehri ben kurdum ben büyüttüm ama sevemedim
(Ekmek vardı tereyağı vardı söylemiştim bu önemlidir
Utanılacak bir şey yoktu kime anlatmalıyım)
Ben sevemezsem sevmek kimselerin elinden gelemez
Bizi tutkulara çağırdı otobüse sosise buzdolabına
Telefona sinemalara radyolara bir sürü kancık sevdalara
Sürü sürü mutsuz alışkanlıklara
Yalana dolana itliklere keten elbiselere
(Sonra karısı öldü o çocuğun
Yalnızdı güçsüzdü herkesler gibiydi
Kirlendi kötülendi sarhoşladı pis karılara dadandı
Anladık onu ölenden başkası kurtaramaz
Ölen de kurtarmamıştı)

Bak ben seni nerenden kurtaracağım şaşacaksın
Şimdi bu taşları biz çektik değil mi ocaklardan
Bu asfaltı biz döktük biz onardık değil mi
Bu yapıları oniki kat yapmak bizim aklımızdı
Biz kurduk istersek umursamayız ya
(Abluka burda başlıyordu çünkü)
Ekmek yiyelim tereyağı yiyelim çocuk büyütelim
Sen beraber yatacağımız yatakları hazırla
Sen bir onu yap yeter bak göreceksin.

Views: 100

Yasaklamak Yasaktır, Biz Özgürlüğe İnanıyoruz

0

Charlie Hebdo saldırısı sonrası Küresel Egemenler tarafından başlatılan mahalle baskısına meydan okumak, dünyadaki kapitalist metropollerdeki Müslümanların “ çıplak hayat” içinde yaşamaya mahkûm edilmesi karşısında sözde otorite karşıtı Hebdo’nun ikiyüzlü ve ırkçı bir dergi olduğunu söylemekten çekinmeyerek amasız kınayın diyenlere kapak olmasını sağladık.

Views: 77

Hayvansevicilik, Hayvanı Tabakta Sevmek, Leş Yiyicilik ve Yer’e İtaat – Kıvanç Erdem

Tabii ki, bi’gayret ifade edilmeye çalışılan biçimi ile “hayvanseverlik” ve dahi “Hayvan Kurtuluşçuluğu” fikirlerini destekliyorum, savunucusuyum. Bununla beraber, çoğu kez mütevazi mitinglerine dahil olamıyor, kendilerini bu çizgilerde ifade eden insanlar ile pek anlaşamıyor, muhtemelen de eksik bulunuyorum. Eğer mesele bir niyet meselesi olsaydı bundan yana ne hayvan ne de “hayvansever” dostlarımızla sorunsuz bir ilişkimiz olurdu; biliyoruz ya da bilmeliyiz ki mesele hiç bir zaman, hiç bir konuda niyet ile bitmez. Bu paragrafsa bir “ama” değildir.

Kendini, aydın bir medeniyete seslenmekle ifade eden ilerici, arayışçı, daha en baştan tek bir türün hakimiyetini zaten reddetmiştir hatta seslenme arzusunu yaratan da çoğu kez bu duygu olmuştur. Hoş, bu çokluğu, bu anlama yüklememin sebebi bilimsel araştırmalar ve yahut kaynaklar değil kendi hafızam. Çevremde bulunan aktivistlerle de bakıp biraz irdelediğimizde; materyalist, dolayısı ile muhalif ve eğitimlerimiz elverdiği kadar adilane duygularımızın, hatırladığımız ilk tohumlarının çatlamasının, tabiatla yüzleşmemizden ve ona (ve öznelerine) karşı insan elli suçları, saygısızlıkları fark etmemizden sonra olduğu gördük. Tabiat bizlerin ilk yücesi idi. Ben ve akranlarım neredeyse kendimizi bu yüceliğe hayretle büyümüş son kuşaklardan biri olarak görmek üzereydik. İster şehirli, ister köylü, ister dağlı olalım böylesine silikonlaşmamış bir dünyadan gelmiştik. Sanırım o dönemler egemenlerin çok daha önemli işleri vardı ki teknoloji bu kadar kolay ulaşılabilir değildi ve ama 90’lardan itibaren vanası adeta birden açılıverdi. Gelin görün ki son bir kaç zamandır gezegen genelinde ola gelenler özel olanın yaşanılan şartlar olmadığını gösterdi. Bizim civarda da bu, Haziran İsyanı ile gücünü gösterdi, silkeleniş yarımadayı sarmış, halen de Karadenizde boylu boyunca, ODTÜ yerleşkesinde vd mücadele tüm şiddetiyle sürerken ara da söylemek istiyorum; Mesele bir kaç ağaç, anlamadınız mı?

Yeryüzü, onu ne kadar görünmez hale getirmek isterseniz isteyin hayatın tek ve gerçek yücesidir. Buna gücü var. O gücü, varlığını borçlu olduğu kaynağı yenebileceğini sanmak insanca bir ahmaklık. Dilerseniz göğün dibine gidin onun çağrısını aynı etkiyle duymaya devam edeceksiniz. Ben sadece boklu yumurta haşladığım için, daldan düştüğüm için, çiğ mısırın tadını anımsadığım için hayret ve hayranlık beslemiş değildim, cam karşısında yetişmiş ve yaşayan insanların da ona aşinalığı bundandır.

Sermaye iktidarları; din, para ve ırkçılıkla ile budalalaştıramadığı insanlara karşı yeni yöntemler kullana dursun bizim hala daha öncelikli sorunlarımız var. Bırakın kimileri dünya dışı canlılarla irtibat kurmaya çalışsın, bizim, çağıran ve hatırlatan sesin sahibine, Yer’e ve üyelerine nasıl ulaşacağımız konusu hala bir numaralı sorunumuz. Kaybettiğimiz yüzyıl için af dilemek isterken bu kadar kısa zamanda bu kadar uzaklaşmış olmak bizi korkutuyor ki acelemizde bundan. Acil çözümler üretip öyle-böyle uygulamaya sokup tüm bu ahmaklıkları en azından yavaşlatmak istiyoruz. Benim de herkes gibi korkum ve niyetim bu.

İnsan, gezegendeki egemen varlık. Bir çok kimse hemfikirdir. Benim gibi bazılarının ise tartışmaya gerek görmediği bir konu daha var; İnsanın bu egemenliğini terk etmeyeceği. Bu, türümüze evrimin sağladığı bir nitelik. Şüphesiz ömrü yeterse gezegenimiz üzerinde, geçmişte olduğu gibi gelecekte de farklı egemen türler görebileceğiz. Hükmümüz çok temiz geçmedi, birbirlerimize karşı olduğumuz kadar yerküreye karşı da acımasız ve saygısız yaşadık. Konu hakkında çok laf edilebilinir. [1] Ben şu an ki gündemimden devam etmek istersem, konudan tutacağım yer, egemen olmamızın en belirgin örneklerinden biri; diğer türler tarafından avlanamazlığımız. Tel örgüler ve kentleşme derken biraz da buradan bakmak istiyorum. Görüyoruz ya artık devamlı dönüp duran o av-avcı çemberinin neredeyse dışındayız. Bir çok uğraşımız ise başka bir türe av olmaktan kurtulmak üzerine. Av olmama kibri ya da av olma korkusu belki de, insanlara kim bilir nice zaman ölülerini yaktırdı. Toprağa olabilecek son faydalarını da ondan kurtulmak için savurmak istediler. Hayvanlara av olmak kentli için neredeyse ihtimal bile değilken o da bir bakteriye, mikroba vb av olmamak için çırpınıyor. Bizleri av-avcı çemberinden çıkartanın ise doğal yaşama yaptıklarımız olduğunu pekala biliyoruz ve derin bir vicdan azabı çekmemiz çok normal. Üstelik şimdi de kendi kısır döngümüzün çıldırtan vahşiliğinden kaçamıyoruz! Av olmamakla beraber artık bir çoğumuz avcı da değil, leş yiyici. O dondurulmuş kadavra parçalarına ne kadar alıştığımızı biliyorum ama yine de bazan yadırgayabiliyoruz öyle mi? Besilenme, öldürülme biçimleri de öyleyken hayvansal diğer gıdalarda adeta bir işkencehaneden çıkıyorlarken bu hepimizce sorunun bir kısmı. Deri, kürk, ilaç, kozmetik sanayi ya da beri yandan eğlence, eğitim, turizm, aksesuar sektörleri ve nicesi için sürekli olarak her türden canlılığa saldırıyor, işkence ediyor, katlediyoruz. Emperyalizmin her biçiminde, savaşlarda, kültür ve sermaye yayılmacılığında en az kendi türümüz kadar diğer türlere de zarar veriyoruz. Bunlar ve dahası, “benden sonrası tufan” diyen insanın bencilliği midir, yoksa gelişimin küçük kurbanları olarak gören ağır hasta zihniyetin idaresi midir, hangisi nasıl-ne zaman birbirinden beslenir, ortaya çıkışının sebepleri nelerdir benim bileceğim işler değil. Benim bildiğim modern insanın, hayvan seviciliği, leş yiyiciliği. Yalnız, kırılgan, terk edilmiş kentlinin kendinden aşağı gördüğü türü evcilleştirme gayreti… Zavallı gördüğü, dilsiz dediği türe tanrılık taslaması, onu bu duygular ile “kurtarmaya” çalışması, acınası görmesi… Maruz kaldıkları kıyımı, insan türünün faydaları üzerinden tarif etmeleri…

Hayvan deyince evcilleştirilebilir ya da sevimli olanlarından, doğa deyince peyzaj harikalarından başkasını düşünemeyen tabiat yaşamına karşı duyguları bunlar üzerinden şekillenmiş insan biçiminden iğrenmemek mümkün mü? Hele adeta bir parafili biçimi olarak bu seferde kendi doğasını unutarak yapacağı her türden saldırıyı bu duyguya yıkması olarak karşınıza çıkmadı mı? Ben kimseden bir Kaczynski [2] olmasını beklemiyorum, O’nun ki pek azımızın yaşayabileceği türden bir sıçrama. Yine de çoğumuzun Brigitte Bardot yolunda ilerlediği gerçeğimiz.

Kendimi bu meselenin bilinen bir yerinde konumlamam gerekirse eğer, Hayvan Kurtuluşçuluğundan çok Dünya Kurtuluş Cepheleri olarak bilinen çalışmalara daha yakın durabilirim. Yine de benzerlerim gibi ben de, hayvan ve doğa hakları savunucularının devrimci siyasete mesafe koymaya çalışmalarından memnun değilim. Bu fırsatçılar bir şey icat ya da keşif etmişler ve kimse onlara ait olanı kendisi için kullanamazmış gibi tutumlar içerisinde ne yapmaya çalışırlar? Beri yandan da politiğin bu çalışma ve eylemliliklerin önüne, sanki başka alemlerin işiymiş gibi, “insan sorunları”nı koymasına ne demeli? Bunlar ve her türden insan merkeziyetçiliğine karşı mücadele, önemli başlıklardan biri. [3]

Ben hayvansal gıdaları tüketirim. Ağız tadım bunlardan ve meyvelerden ziyade az pişmiş sebzelerden bilhassa kök bitkilerden yana olsa da hayvansal gıdalarla ilgili bir sorunum hiç olmadı. Tipik bir aile eğitimiyle yemek ayırmamayı öğrenmiş olmamın bunda etkisi tabii ki büyük ama bir canlının kendine zararı olmayan her şeyi yiyebiliyor olması gerektiğini ise diğer türlerden öğrendim. Örneğin, et yemeyi tercih etmiyor olmakla yiyemiyor olmak arasında gerçekten travmatik farklar olduğunu düşünmüşümdür. Yemeyi tercih etmediği için sağlık kalitesinde sorunlar yaşamayı da unutmayalım ki buna oruç ve perhiz biçimlerinden de dahil olanlar var. Bir de bu sebeplerden ötürü ilaç kullanma kısmı var ki aman aman!

Sanırım en baştan beri belli ettiğim üzere, işin endüstriyel boyutuyla ve yaşam biçiminin, belki de kültürün içinde olanın da endüstriyelmiş gibi görülmesinden ve gösterilmesinden rahatsızım. Av diyelim, bir spor olabilir mi? Spor için bir canlı öldürülür mü? Oysa pekala kendisine yetecek kadarı için avlanır insan. Ben öyle yaptım ve tokluğum için de minnetimi esirgemedim.

Çok mu uzattım bilmiyorum ama Yer’in kurallarını çiğneyemeyeceğimizi cahilane hatırlatmak istiyorum aslında. İnsanın romantik gribi, empatik ereksiyonları, idealist saçmalıkları, yarı açık bilinciyle ağlaşmaları, Yer’in umurunda değildir sanırım. Büyüklenmeye, had bilmeden onu korumalara değil işleyişine saygı duymalara, yaşamlarımızı buna göre şekillendirmelere ihtiyacımızı var.

Neyse ki kavgamızın bugün ki hali içimizi biraz olsun rahatlatıyor, biz dövüşe katıldıkça yalnız olmadığımızı daha iyi görüyoruz; köklerimiz kazanıyor!

fikrimisoranoldumu.org – eylül,8,13

Views: 45

Fransa’da Anarşistlerin İslamla İmtihanı – Sharife Gemie

FATİMA’NIN DURUŞMASI: ANARŞİSTLER, MÜSLÜMANLAR VE MONDE LIBERTAIRE, 2003-05

Fatima, peygamber Muhammed’in kızıydı. Sömürge Fas’ta Fatima ismi Fransız evsahipleri tarafından kadın hizmetçiyi ifade ederdi. Sömürge Cezayirde ise bir fahişeyi anlatırdı. Bugün, aynı kız Fransa’da yaşamakta ve gazete başlıklarının konusunu oluşturmaktadır. Yakın zamanlarda o, iki tane davada görüldü. Bu makalenin konusunu bu davaların ikincisi oluşturacak.

Views: 51

Anarşizm ve Türkiye’nin Değişmeyen Reel Politiğine Dair Sorular – Alişan Şahin

Evveliyatıyla Anarşizm bağlamında politik olanın içerisinden var olanın kavranmasının problemlerine genel bir bakış geliştirmek gerekmektedir. Anarşist davranış kodlarının ifade edile geldiği bağlamı açmak durumundayız.

Views: 76

12. Anarşinin Antropolojisi – Anarşist Bahçıvanlar – Harold B. Barclay

Bahçeci toplumlar besin kaynağı olarak aslen bahçecilik faaliyetlerine bağlıdırlar. Bu tarımdan farklıdır, zira tarımda geniş ölçekli bir alan ekip biçilir ve büyük tarlaları işlemek için hayvan ya da makine gücü kullanılır. Bahçecilikte ise sadece insan gücü  kullanılır; sabandansa  kazma çubukları  veya çapa temel araçlardır. Bahçeci halklar kesme ve yakma ya da nöbetleşe tarım yöntemini kullanırlar. Bu yöntemde arazi önce yakılıp çalı ya da ormanlardan temizlenir. Sonra da, ta ki artık iyi ürün vermeyene dek, arkası arkasına ekilir. Verimsizleştiği zaman tarla terk edilir başka bir toprağa geçilir. Bunun anlamı, bahçecilerin normalde yerleşik topluluklar olmalarına rağmen, bilhassa çoğu avcı toplayıcıyla kıyaslandığında, tarlalarına yakın olması için ara sıra köylerinin ve evlerinin yerini değiştirmek zorunda kalmalarıdır.

Views: 24

“Yükselen İsyanın Barometresi” : Burhan Şayli – Ufuk Özcan

1970’lerin sonları. Akşam saatleri. Şehrin çöp kokan, karanlık sokaklarından birinde on dokuz yaşlarında bir genç bir an önce evine ulaşmaya çalışıyor. Birden dört-beş kişiden oluşan, belki de daha kalabalık, silahlı bir grup tarafından yolu kesiliyor.

Views: 122

Var Olmayan Anarşist Şövalye (Rıfat Saltoğlu’na Yanıt) – Barış Soydan

Marksizmin aksine anarşizmin temelini iyi ve kötü yargısı, yani etik seçimler oluşturuyor bence. Rıfat Saltoğlu haklı, anarşizmle ilgili bir kitabın, gazetecilik etiğini çiğneme hakkı yoktu

Views: 104

Türkiye’de “Anarşist Aydın” Olmak – Rıfat Saltoğlu

Barış Soydan’ın Türkiye’de Anarşizm: Yüz Yıllık Gecikme’si[1], anarşist düşüncenin bu topraklardaki serüvenini belirli problemler çerçevesinde ele alan, bir yakın dönem siyasi tarih çalışması. Bu çalışmayla, anarşizmin Osmanlı’daki akıbetinden ‘60’lı ve ‘70’li yıllardaki algısına; ‘80’lerde bir düşünce ve hareket olarak doğuşundan ‘90’lı ve 2000’li yıllardaki gelişimine kadar, bu sıra dışı akımın Türkiye’deki kısa öyküsünün ana çizgileriyle belirginleştirildiği söylenebilir.

Views: 120

Öfkeli Bombacı Stuart Christie

 1964’te (18 yaşındayken) Franko’yu havaya uçurmak için taşıdığı patlayıcılarla Madrid’te yakalanmış ve 30 yıl hüküm giymiş; uluslararası kamuoyunun baskısıyla (ki bunlar Russell ve Sartre’ı da içeriyor) 3 yıl sonra serbest bırakılmış,

Views: 32

11. Anarşinin Antropolojisi – Potlatch, Dedikodu ve Avcı Toplayıcılar – Harold B. Barclay

Çoğu avcı toplayıcı toplumu yönetimsiz toplumlar sınıflamasına sokmaya devam edebiliriz. Büyük oranda, yukarıda anılan toplumların  modelini izlerler: Liderlik resmî değildir ve büyük ölçüde, elde edinilen bir şeydir. Inuitler ya da Kuzey Athabaskan Yerlileri arasında iyi avcılar gibi uzmanlar, şamanlar yahut Avustralya’da olduğu gibi topluluğun yaşlıları öne çıkabilir; kurallar yaygın ve dini yaptırımlar ile uygulanır ve en azından verili bir yaş-cinsiyet grubu içinde eşitlik hakimdir.

Views: 38

Bayramda ellerini öp… – Mehmet İşten-

0

“masumiyet kaybedilen değil, kazanılan bir şeydir”

Views: 120

10. Anarşinin Antropolojisi – Avustralyalı Avcı Toplayıcılar – Harold B. Barclay

Avustralya toplumu da diğer avcı topluluklar gibi kafile temelinde örgütlenmiştir.  Çeşitli aileler geleneksel olarak birlikte avlanıp kamp kurar  ve belli bir toprak  parçasından  ekonomik olarak istifade etmenin yanı sıra, bu toprağı ritüel ve totemik bir merkez olarak kabul edip, üzerinde hak iddia ederler. Bu aileler birbirleriyle çoğu zaman erkek soyu üzerinden, ortak bir dede ya da büyük dede tarafından akrabadır.

Views: 42

“Türkiye’de Anarşizm – Yüz Yıllık Gecikme”den Çıkan Roman

Barış Soydan’ın Labirent Yayınları’ndan çıkan romanı “Boruotu Cinayeti”, faili meçhul bir cinayeti anlatırken günümüz medyasını teşrih masasına yatırıyor.

Views: 57

Anarşistler, Eş Seçimi ve Diğer Karışık Mevzular – Kıvanç Erdem

Anarşistlerin kafa karıştıran meselelerinden biride eş seçimi durumlarıdır. Dışarıdan ön yargıların dışında da kendi içlerinde de ihtilafa neden olan konu evrimsel “eş seçilimi” tanımı ile de karışarak olmadık kafa karışıklıklarına, münakaşalara ve yine aynı eş seçilim kanunları ile güç ve sahiplik temelli kavgalara kadar yürümektedir. Yeterli açıklama yapılmaz ve üzerinde açıkça konuşulmazsa yine aynı eş seçilimi kanunlarının öngördüğü gibi “kavgalar” ve “silahlar” devreye girdiğinde ise bunda şaşılacak ya da bayağı bulunacak hiç bir yan yoktur.

İnsanın moderen toplumsal bilinci bu kavga ve silahları, olmadık bir iş olarak değerlendirse de görmemiz gereken şey; toplumsallığın sadece hissedilen değil yine kendisinden ötürü açıklama da isteyen bir mesele olduğunu sektirirsek, tür bilincinden ilerleyen bu gayet tabii olan seçilim kavgaları yine gayet tabii olarak sürüp gidecektir. Öyleyse tabii olanda sıkıntı nedir?

Hemen öncesinde işaret ettiğim gibi; hissetmek ve açıklamak meselesidir. Ön kabulüm; eğitimin, pratikte, bilgiden ve gerçeklerden üstün geldiği. Bu da tartışmaya açık olsa da burada irdelemeyeceğim. Açıklama ve tartışma olmadığı sürece hissiyat, kolaylıkla şekil de değiştirebilecek, kafa bulandırıcı bir etken olacak. Ortalama bir insan ise (mesela ben) anarşist özgüveni ile birlikte bir kaç kaideyi de kullanıp pekala, tastamam olmasa bile, sorulara cevap verebilecek ve bir kısır döngüden çıkıp yeni sorular elde edebilecek sonuçlara varabilir.

Dışarıdan bir yargı olarak: “Rakçılar veriyomuş”

Burada önyargı diyebileceğim kısım “rakçı” olmamız kısmıdır. Yoksa evet; “veriyoruz.”

Üstelik genetik havuzu oldukça geniş bu coğrafyada hayli besili bireyler olarak toplumca zaten her fırsatta “veriyor” ve olmadı aklımızdan çıkartamıyoruz. Yani ki bu anarşistlere has bir hal olmadığı gibi eğitim seviyesi ya da sınıfsal durumla alakalıda değil; Milli değerlerimizden biri. Görüş, eğitim, sınıf gibi etkenler daha çok; kaçmak, nikahlanmak, cinayet, kürtaj ve benzeri durumları etkiliyor.

Anarşistlerde cinsel özgürlük ve fikri, olması beklenenin bile çok çok altlarındayken yine de kalabalıkların çok çok üzerinde. Haliyle bu “anarşist mecraları” bir cazibe merkezi olarak da kılıyor. Sorun şu ki anarşistlerin pragmatist dünyası ve bir çok meseleyi olduğu gibi, bunu da sadece olduğu kadar yaşayan ama pekte irdelemeyen bir yanı var. Bu durumuna, dı ışarıdan bakınca olduğundan çok farklı gözüken ve cazipliğiyle insanları çeken üstelik yine sadece mecra olarak gösterebilir yanı eklenince, sorunu kat kat büyütüyor.

“Mecra” ergen stajyerler için eğreti gelinler, odalıklarla doluyken bu asalaklıklara karşı, üyelerin sert tutumu ise 90’larda rak barlarda umduğunu bulamayan büyüklerini hatırlatırcasına (aradaki fark olarak; onların çoğu erkekti şimdiyse tam tersleri ile karşı karşıyayız) onları da isimsiz bir öfkeyle dolduruyor. Bu anarşizmden beklenen; enerjiyi değerlendirme biçimlerine, bireyler yaratma çabalarına tamamen zıt şekilde işliyor.

İçeride işler karışık: İlişki Emekçileri Derneği çalışıyor!
Yıllar var; tek ve çok eşlilik arasında kesin bir seçim yapması adeta zorunluymuş gibi bastırılan anarşist üyelerin ise kafası karışık. Gönül meseleleri ve uçkur meseleleri önemli; gerçekten çok önemli. Her anarşist, kendini anarşizm üzerinden ifade etmeye başladığı andan itibaren kafası bir yandan bu sorunsala harıl harıl çalışmaktadır.

Bekleneni yapıp ya da zaten yapmış olup tarafını seçenlerin kafası yine de sanıldığı gibi rahat değildir zira bu müsabakada karşı takımın fanatiklerinden biriyle karşılaşıp faka basmak an meselesidir.

Ba(ğ)zı tek eşlilerin görüşüne göre anarşist zaten yiğit, mert, cesur demektir. Yamuk yapmayacağı gibi elalemin helaline de yan gözle bakmaz, ilişmez.. Tıpkı hak ettiği kazancına bakmayacağı, ilişmeyeceği gibi. Bu bir çok ahlaki söylemle desteklenir, süslenir. Bir yandan da esas olarak, her hangi bir çalışma grubu içinde çalışmanın kendisini sekteye uğratacak sorunlardan dem vurulurken, “sorunlar” diye işaret edilenler, kırk türlü rezaletten, hır-gürden başkası değildir. Bu haliyle “ahlaki ve siyasi” şekillerde irdelenen sorun, performans sorunundan başka bir şey de değildir.

Tek eşilikte diğer örnekleri ise yaşam işleyişlerinin böyle olmasından, sürmesinden zaten memnun olanlardır. Bu masumane tercihin çok irdelenir bir tarafı olmadığı gibi böyle üyeler kendilerini ve başkalarını da aynı saf duygular ile pek irdelemezler. Yaşadıkları ve/ ve ya beklentileri budur, bunu talep ederler, o kadar. Elbette tartışmaya katılmak istediklerinde her birinin söyleyecek ayrı ayrı sözleri var ki onlardaki inanç ve romantizm hepimizi etkileyebilecek türdendir. Ne mutlu onlara; mütevazi hayatlarında aşkta aidiyet ve teslimiyet duygularıyla sukut içinde yaşarlar ya da bunun için çabalarlar.

Çok eşliler için ise malum, bunun başka bir oluru yoktur diyenleri gibi zaten uygulananı açıkça savundukları için mağdur edildiklerini düşünenler de haksız sayılmazlar.

Çok eşlilik genel ve kasti olarak “çok kadınlılık” üzerinden eleştirildiği için devletler arası hukuklarda bile bu maksatlı yönlendirme ile “aşağılayıcı” olarak anılır. Monogam savunucusu psikiyatr, psikolog gibi unvan sahiplerinin yorumlarında ise çok eşlilik; sorumsuzluk, iradesizlik, arzu doyumsuzluğu, kontrolsüzlük gibi yaftalarla hor görülür.
Batının islamofobi ve etnofobi üzerinden de faydalanarak çok eşliliği, “çok kadınlılık” üzerinden göstermeye çalışması, dini, politik ve kadın kuruluşlarından böylece destek alması az önce geçtiğim gibi maksatlı olduğu gözden kaçmayacak ama yine de onlar için işe yarar bir çalışmadır.

Sıhhi bahaneler ve salgın hastalıklarla ilgili araştırmalar, yorumlar ve iddialar ise kendi ulusunu medeni ve temiz gösterirken bu işi doğulunun ya da kara/sarı adamın yaptığı bir vandallık içeriği olduğunu, kara ve sarı kadınların ise “Ungeziefer” olduğu düşüncesini kafalara kazımak için yıllardır kullanılır.

Hem de çok eşliliğin; performansı yüksek, masrafı az kalabalıklar kurmak için bunca çabalarken, “Sosyal-devletlerin” sağlık ve sosyal destek sorumluluklarına binlerce ek külfet getireceğini hesaba katmak bile kara-propagandaların tek başına sebebi olabilir. Tüm bunların arasında evlilik destekleri, çocuk yardımları ve geç emeklilikler, yetersiz çalışma güvenlikleri, topraksızlaştırma arada kaynayı verir. Nereden nereye mi bağladım? Lütfen tekrar düşünün ve bunu, kısıtlı yazma kabiliyetimi göz önünde tutarak, haliyle konumun selameti için ayrı bir başlıkta tartışmaya açalım.

Burada memeliler sınıfında, insan türündeki bu monogam saplantının ve çalışmanın bir örneğini daha bulmanın çok zor olduğundan filansa hiç bahsetmiyorum. Çünkü İbrahimin yoldaşları bu akrabalığı en baştan kestiler. Yine de bu konudaki bazı tartışmalara destek gösterildiğini bildiğimiz için hatırlamak lazım; memeliler sınıfında bu iş pekte kentlinin tasavvur ettiği gibi yürümez.

Dünya ailesinin bağlarına önem verenler içinse söyleyeceklerim halen daha var.

İnsanlar arasında insanlar: Anarşistler yeni bir hayatı evriltirken

Evet, ahlakçı arkadaşlarımızın da söylediği gibi anarşist tanımı  bir çok fazileti içerisinde taşır. Örneğin, verilen sözlere sadakate önem verilir. Elbette anarşist felsefenin -genelde- savunduğu gibi insan olma değerleri içerisinde. En azından ben, insana insan olmasından daha yüksek bir değer verilmesine/ yüklenmesine zaten en baştan karşı olanların arasındayım.

Bugün genel olarak devletler ve şirketler olarak cismanileştirdiğimiz, otorite adıyla şeytanlaştırdığımız anarşizmin temel düşman bildikleri kurumlar, her ne kadar doğru varsayılsa bile ana hedeflerimiz midir, şimdiye kadar olduğu gibi bundan sonra da sormaya devam edeceğim. Zira bir çok bilgenin aksine bazılarımız bu soruya henüz açık cevaplar bulabilmiş değil; ben de bunlardan biriyim. Yine de bildiğimiz kadarını bulandırmadan “tahakküm” diyerek geçiştireceğim kurumsallaşmalara karşı aşağıdan organizasyonumuzda biricik temelin güven ilişkisi olduğunu unutmamalı ya da hatırlamalı  ve yahut onu işlemlerimizde nasıl kullanacağımızı iyi tartmaya devam etmeliyiz.

Malumunuz olduğu için kısaca geçiyorum; bugün tüm tahakküm aygıtları, insan neslinin birbirlerine karşı güvensizliğinden ve öbür yandan, ettiğini bulacağından emin olarak, dünyaya karşı korkusundan kaynaklanıyor. Birbirimize güvenmiyoruz, kendimize hiç güvenmiyoruz. Sürekli sevgiden, barıştan, huzur dolu günlerden bahsedip gergedan boku tepecikleri oluşturuyoruz.

Geçici uygulamalarını “yasa” diye dayatan, güvensizliği ören ve uygulayan tek tür olarak  düşman bizleriz. Eğer anarşizmin saldıracağı bir ana hedef varsa bunun kendi keşifçilerinin türü olduğunu düşünüyorum.

Burada belirteyim; Anarşizmin keşifçilerini tüm “yasa” kurgucularından ayırıyor ve böylece anarşiye yürüyenleri, sadece ve tamamen anarşistler olarak görmeyi de baştan kabul etmiyorum.

Türümüzden kimi keşifçilerin uygun gördüğü ya da kabul ettiği tanım olarak anarşizm tanımını Yer ailesine sadakat olarak ele alıyorum. Anarşi, Yerin yasalarına türümüzce münasip görülmüş -ama yeterli, ama değil- tanımdır diyorum. Böylece de Yasayı anlamanın ve uygulama şartlarını oluşturmanın elimdeki tek çaresi olarak “güven”i incelemeye ve merak etmeye, öyle gözüküyor ki ömrüm boyunca, devam edeceğim.

Aslına bakınca benimle aynı fikri paylaşacağınızı sanıyorum; eş seçimi gibi basit bir mevzu ve onu çözememek bile Yasayı anlayamıyor olmamızdan kaynaklanıyor. Hatta, Yasanın bu ufacık emirlerini bile işitemiyor olmamızla birlikte, kendimize anarşist demekte ısrar etsek bile anarşiye yürüyüşümüz tamamen şüpheye düşüyor.

Evet okur; anlayacağın üzre başlarken de, henüz ilerlerken de meselem senin mercimeğin, sıcak suyun değil; meselem çok basit bir meselede dahi ne halt edeceğimizi bilemeyişimizle. Yoksa kimin donu kimdedir beni ırgalamaz olduğunu ya biliyorsunuz ya da anlamışsınızdır.

Yanlış bir eğitimin kurbanı olduğumuzu ve artık bunun her huyumuza işlemiş olduğunu görüyorsunuz. Bu saldırı ve işkencelere maruz kaldık ama yolumuz keşfetmenin yoludur. Hem de belki bugüne kadar bulunmamış olanı. Belki de icat etmenin yolu.. Zira insan türünü diğer türlerle mukayese ederek çözmeye çalışmanın, böyle öneriler sunmanın kördüğümlerden başka hiç bir şeye yaramadığını gördük. Biz bu ailenin yani Yerin, insan çocuklarıysak da Yasalara öyle ya da böyle tabi olmamız ve buna çağırmamız, türün kişilik özelliklerini de yok saymak anlamına gelmemeli. Tıpkı fazlasını ummanın ya da yüklemenin saplantı olması gibi!

Bir çoğumuzun önerdiği ve benim de desteklediğim yöntem; kurgusal tahakkümün bizlere karşı kullandığı silahı kırmak. O silahın güvensizlik duygusu olduğunu konuştuk. Sevgi ve güven etle tırnak değildir. Hiç olmadı. Bu dayatmanın anlamların içini boşaltmak ve işleyişi imkansız kılmak için yayıldığını anlıyor olmalıyız. Hiç kimseyi sevmek zorunda değilim, kimseye karşı anlayışlı olmak zorunda değilim, sulh içinde yaşamaktan bahsederek vakit öldürmekten sıkıldım, dünya barışının ve ona dair temennilerin tamamen bir vicdan kurgusu olduğunu anladım, iyi niyet ve uzlaşı üzerine söylenen tüm entelektüel gevezeliklerin yalan olduğunu biliyorum. Ve biliyorum ki tüm bunlar aramızdaki güveni sarsmak için.

Bana güvenmeniz için açıkça çoğunuzdan nasıl da nefret ettiğimi söylüyorum. Hiç birimiz sevişmek zorunda değiliz ama ne yapacağımızı bilmek ve açıkça niyet belirtmek aramızda evrensel bir güven duygusu yaratacaktır.

Biliyoruz; ancak o zaman dostluk ve düşmanlık tanımları, yandaşlar ve karşıtlar, arkadaşlar ve hasımlar belli olacak. Arkadaş olmak zorunda değiliz; ne iş yapmak ne de seks yapmak için. Olması gereken ve olacak olanlarla vakit harcamak neden? Kavga etmek için de düşman olmaya, düşman olduğumuz için savaşmaya ihtiyacımız olmadığı gibi mecbur değiliz. Bütün barajlar kötüdür!

İşte, yasa kurgucusu ve ahlakçısı; bir çoğumuzun yıllardır söylemesine rağmen çevrene topladıklarına her nasıl anlattıysan korktukları terbiyem bu. Bu yüzden sana güvenmiyorum ve yürüdüğün yola her ne yapsan, hangi gösteriyi sergilersen inanmıyorum.

İşte sevgili ergen; beklentilerinin muhtemelen hiç birine cevap olmayan ama emin ol bu yükün altına girersen seni daha iyi bir birey yapacak olan terbiyem bu.
Sayın aile kurucuları, müstakbel eşler; işte sizler kendinize yakıştırdığınız anarşizm sıfatlarına rağmen toplum baskısına atfen bahanelerle her evliliğinizde ikişer üçer nikahlar kıyarken, o baskının misline rağmen o nikahlardan birinin bile güvencesinden faydalanamayacak olan eşcinselleri, göçmenleri, kayıtsızları ve dahasını unutmadan birbirinize sorun; “Bizler kimlerin dostlarıyız?”

Anarşistler yeni bir hayatı evriltirken önlerine çıkacak sorunları çözecek açıklığa da sahip olacaktır. Yürüyüşleri buna onları mecbur bırakacak, gerekli emirleri acımasızca verecektir. Biliyorum ki bundan hiç kimsenin şüphesi yok. Örneğin -madem konuyu eş seçiminden açtık- çok eşliliğin yaratacağı sorunlardan biri olan akraba bilmezlik nedeniyle ürümedeki sorunların cevabı tıbbi kan arşivlemesi olacaksa bu yapılacaktır. Çünkü bilim insanlarıyla yapılacak anlaşma, anarşizmin mecburiyetleri ve bireysel ve mesleki terbiyeleri onlara güvenmemizi sağlayacak. Anarşizm, anarşi yasalarını türümüzde uygulamanın bir yolunu er-geç bulacaktır. Sahte ya da safiyane iyi niyetlerle de değil; gerektiği biçimde.

Çekirdek ailelerin azalacak ya da neredeyse yok olacak olması samimiyet, dürüstlük ve dostluk ilişkilerini daha kuvvetlendirecek olması da haliyle muhtemel. Daha büyük bir aileye davetli olacaksınız; üstelik güvenilir!

İrkilen hemşerim; ben ve fikirdaşlarım, insanları daha ahlaklı bir çağa davet ediyoruz oysa! İrkilme, silkelen! Hanidir insanlar ailelerini ve çocuklarını peşin ödenmiş sigorta poliçeleri olarak görmüşken ve ama 21yy’la birlikte özel sigortalar bu kadar da ucuzlamışken senin kutsal bildiğin yöntemler daha devam eder mi sanıyorsun? Yüzyıldır söylediğimize kulak kabartma vaktin geldi; Kapitalizmin her türlüsü krizin kendisidir. Bir şekilde kurtulamazsınız. Eninde sonunda yüzleşeceğiniz şey ufak kırıntılar ve sadece hayatta kalmak için köleleşmek olacak. Taş atamayacak kadar hem de!

İnsan, hürriyetini, Yerin ona sağladığı nitelikleri keşfetmekle ele alacaktır. Halis terbiyesini nihayet yine kendi bulacaktır. Kurgulanmış ve eskimiş olanlardan kurtulmamız gerektiği gibi mistik ve fantastik karanlık taleplerden de kurtulmamız gerektiği sanırım artık bir çoğumuzun ortak fikridir.

Önemsiz olanları; az olanı, para etmeyecek olanı hatta ömürsüz, geçici olanı ihmal etmeyen anarşizm örgüsüne devam ediyor. Kıymet biliyor, değer veriyor. Zira sadece şiirsel değil; latiftirde…

Kıvanç Erdem

Views: 61

Alman Aşırı Sağında Faşizmin Modernizasyonu Ve ‘Ekoloji’ – 3 – Janet Biehl

Janet Biehl’in “Ekoloji ve Alman Aşırı-Sağında Faşizmin Modernizasyonu” (‘Ecology’ and the Modernization of Fascism in the German Ultra-right) isimli çalışmasının üçüncü bölümünü yayınlıyoruz. Bu makaleyi çevirip yayınlamadaki maksadımız, bugün bize henüz yabancı olan fakat yıllar önce yapılmış, olasıdır ki yakın zamanlarda karşı karşıya kalacağımız bazı tartışmalara önceden işaret ederek, deneyimleri ifade eden bir kısım tartışmaları göz önüne sermek ve ekoloji alanında yürüyen – eğer varsa – tartışmaların tekabül edeceği mecralara işaret etmektir.

Uzun ve tek bir makaleyi bölerek ve kendi açımızdan tasnif ederek yayınlıyoruz. Birinci bölümde ekofaşizmin fikri olarak geldiği yere gönderme yapan çalışmalara daha çok vurgu yapılırken, Almanya ve uluslararası sol düşüncenin kabul etmekten imtina etmediği ve herkesin ekoloji konusunda önemli bir entelektüel olarak saygı duyduğu Rudolf Bahro’nun Völkisch Ruhçuluğu ve Alman romantizminden aldığı köklere kadar gidiyordu. İkinci bölümde Murrey Bookchin ile Bahro arasındaki kısa bir tartışmanın yansıması vardı ki bu Bahro’nun düşüncelerinin faşizme nasıl açık olduğunun da ifadesiydi.

Bu bölümde ise derin ekoloji fikriyatının doğrudan Nazizmden kök alan düşünürlerinden Herbert Gruhl’e temas ederek bir açıklama sunuluyor. Sosyal Darwinizm’in fikri olarak fazlasıyla etkilediği ekofaşist düşüncelerin bugünkü tezahürlerini de – Saflık ‘ideolojisi’ diyebiliriz buna – ifşa ediyor. Bir dahaki sayıda Almanya’da zamanında var olan Faşist ekoloji partileri ve hareketlerini konu alan bölümü yayınlayacağız.

İyi okumalar

Alişan Şahin

Sosyal Darwinist ‘Ekoloji’: Herbert Gruhl

Hadi söyleyelim, Bahro ‘beyaz kuzeyli insanlık’taki ‘hastalık’ta ekolojik krizin köklerini bulacağı iddiasındadır. Fakat sıklıkla aşırı sağın bu kökleri Avrupalı olmayanlarda yer eder ve Üçüncü Dünya göçlerine karşı sıralı klasik ırkçı tartışmalarda ‘ekoloji’yi kullanır. “Etnik çoğulculuk” kavramının “anavatanların Avrupası”nda her volk serpilmek için kendi özel, bilindik ev çevresine gereksinim duyar. Dışarıdan gelecek parazitler – göçmenlik dâhil – bu doğal çevreyi “volk’un doğal ekolojisini” bozar. Aşırı sağ iddialar çok sıkça ırklardan ziyade kültürleri savunur; eğer Naziler ‘ırk karışması’nı uygulayanları cezalandırdı ve ‘ırkın saflığını’ korumaya çalıştıysa, bugünün faşistleri kültürel karışmaya karşı olduklarını ve kültürlerini korumak için çalıştıklarını söylerler. Bundan dolayı eko faşistler ve yanıltıcı olarak isimlendirilmiş Ekolojik Demokratik Parti (Ecological Democratic Party – Ökologische Demokratische Partei ya da ÖDP) “İlticacıların, kendilerinin ilticacıları olarak benzer kültürel alanlara ait ülkeler tarafından kabul edilmelerini” ve “çok kültür yerine Heimat’’ı[1]  (Yurt-Ç.N.) istemektedir.

‘Ekoloji’ kavramıyla giydirilmiş olsa bile bu tarz iddiaların boşluğu aşikârdır. Aşırı sağın ekoloji kavramı, kültürü çevreden ziyade insan genlerinin belirlediği, biyolojinin toplumun biçimini belirlediği tepkisel bir ideoloji olan sosyal Darwinizmden daha fazla bir şey değildir. Sosyal Darwinist ‘ekoloji’ ırk teriminolojisinden uzak dururken etnik ve milli kimliği ileri sürdüğünden ve göçmenleri dışarıda tutmak için ‘ekolojik’ nedenleri geliştiriyormuş gibi yapabilir.

Sosyal Darwinizm’in Alman aşırı sağında derin kökleri vardır. On dokuzuncu yüzyılda bir öğreti olarak ilk ortaya çıktığında onun Alman biçimi Anglo-Amerikan biçiminden oldukça farklıydı. Anglo-Amerikan sosyal Darwinizmi gibi Alman sosyal Darwinizmi de insani toplumsal kurumları ‘doğal yasalar’ olarak insansız bir dünya için tasarlamıştı ve ardından bu ‘yasalara’ başvurarak insanın toplumsal düzenlemelerini ‘doğal’ olarak haklı kılmıştı. Bu toplumların ‘en sağlıklı olanının yaşayacağı’ özdeyişine uyarlanır. Fakat Anglo-Amerikan sosyal Darwinizmi ‘kana susamış, vahşi’ kapitalistler ormanında bireysel bir girişimci olarak ‘en sağlıklı’ olmayı tasarlarken, Alman sosyal Darwinizmi ağırlıklı olarak ‘en sağlıklı olanı’ ırk açısından tasarlamıştı. Bundan dolayı ‘en sağlıklı’ ırk sadece yaşar değil ‘varoluşu için savaşta’ tüm rakiplerinin hakkından gelerek yaşamalıdır. Tarihçi Daniel Gasman şöyle gözlemler:

Eğer İngiltere’de Darwinizm toplumsal dünyadan doğal dünyaya tasarlanmış laissez faire [müdahale etmeme, Serbest Pazar’ı ifade eden bir terimdir bu –çn-] bireyciliğinin bir uzantısıysa [Almanya’da o] Alman romantizmi ve felsefi idealizmin bir tasarımıdır… Sosyal Darwinizmin Almanya’da almış olduğu biçim ırkçı fikirlerle karışmış doğa-gizemciliği ve doğaya tapmanın sözde bilimsel bir dinidir.[2]

Bu sosyal Darwinizmin ırkçılığa ‘bilimsel’ bir temel veriyormuş gibi görünmesinden dolayı Nasyonal Sosyalizm onun çabuk yayılan ırkçılığı için ‘bilimsel’ bir temel sağlayarak ağırlıklı olarak ondan türer. Hitler Mein Kampf’da, örneğin, şöyle yazar: İnsanlar “yüksek varoluşlarının köklerini birkaç çılgın ideoloğun fikirlerinden değil, doğadan alır ve doğanın sert yasalarının acımasız uygulaması ve bilgisine borçludur.” Bu ‘yasaların’ arasında: “Doğa dünyevi yaratıkların ırksal saflıklarını dikkate alarak genellikle belirli bir şekilde ıslah edici kararları alır. Onun orospu çocukları için sevgisi azdır.”[3] Totaliter rejimlerini kurmak ve jenosit yapmak için Naziler bireyi esas olarak geniş bir bütünün parçası, ‘tüm Volk’ ya da ‘Volk Cemaati’nin parçası kılarak, kozmos ve birey arasında Volk’un aracılık ettiği yaygın ideolojiyi kullanır.

Bugün Ernst Haeckel’in 1860’larda ekoloji kavramını bulduğu, ekoloji eylemcileri arasında iyi bilinir; daha az bilinen şey ise Gasman’ın ifade ettiği gibi Haeckel’in on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Alman sosyal Darwinizminin sözcüsü olduğudur. Alman sosyal Darwinizmi bundan dolayı neredeyse hemen ekoloji kavramıyla evlenmiştir. Haeckel aynı zamanda gizemli ırkçılığa ve milliyetçiliğe inanan biridir bundan dolayı Alman sosyal Darwinizmi başlangıçtan itibaren sözde bir biyolojik temelde milliyetçilik ve romantik ırkçılıktan ödünç alınan politik bir kavramdır. Hakikaten Gasman’ın iddia ettiği gibi, ırk bakımından esinlenmiş sosyal Darwinizm Almanya’da onun yaratılması için hemen hemen Haeckel’e bütünüyle borçludur… Onun düşünceleri emperyalizm, romantizm, anti-Semitizm, milliyetçilik ve ırkçılık akımlarının koyu ideolojilerini birleştirmeye hizmet etmişti… Volkizmin esas olarak irrasyonel ve gizemli fikirlerini lehinde bilimi tüm ağırlığının kaybolmasına neden olup aşağı düşüren Haeckel’di.[4]

Haeckel’in kendisi insansı olmayan doğadan İnsan toplumlarına ‘ırksal temizlik’ ve ‘seçici üreme’ gibi kavramları nakledip öneren kişiydi.

Haeckel’in yaşadığı günlerden bu yana ortaya çıkmış olan yaygın farklı bilimsel ekoloji kavramlarına karşılık bugünün eko faşistlerinin kullandıkları ‘ekoloji’ özellikle Haeckel’in sosyal Darwinizmidir.  1975’te en çok satan kitabı olan A Planet Is Plundered: The Balance of Terror of Our Politics (Yağmalanan Bir Gezegen: Politikalarımızın Terör Dengesi) adlı kitabında belki de ekolojiye dair net sosyal Darwinist yorumları yapan, bugünlerde en önde gelen ‘ekolojik’ ırkçı-sosyal Darwinist eski bir Hristiyan Demokrat parlementer olan Herbert Gruhl’[5]dür.[6] 1970’lerin sonları ve 1980’lerin başlarında Gruhl yeni kurmuş olduğu Green Action Future (GAZ) (Gelecek İçin Yeşil Eylem) yeni bir politik grupla Alman Yeşillerinin oluşumuna katıldı. Charlene Spretnak ve Fritjof Capra’ya göre ”Ne sağız, ne de sol; en öndeyiz” sloganını yaratan Gruhl’dü.[7] 1980’lerin başlarında Gruhl’ün GAZ’ının da dâhil olduğu aşırı sağcılar Yeşil Parti’nin yönetimi için solcular ve merkezcilerle çatıştılar. Nihayetinde merkez-sol kontrolü ele aldı. “Bu Yeşillerin kuruluş safhalarında solcu temayüllerin itibarınaydı,” diye yazar Ditfurth, “Aşırı sağcılar ve neo-faşistler zamanında endişe verici oldukları gibi ekoloji politikalarını teslim almaları engellenmişti.”[8]

Sonunda kaybeden Gruhl, Yeşillerin “solcu bir kurtuluş ideolojisinin lehine ekolojik kaygıları” bırakmış olduğu sonucuna vardı ve partiden ayrıldı. Fakat ekoloji anlayışı için mücadele etmeye Yeşillerin dışında devam etti; aşırı sağcı arkadaşı Baldur Springmann ile 1982’de Ekolojik Demokratik Parti’yi (ÖDP) kurdu ve ekolojiyi faşizme yönlendirerek, ‘ekolojik’ bir meşruiyetle nüfus politikalarıyla ve ırkçılığa kucak açarak en programlı eserini yazdı. 1989’da ÖDP parti kongresi partiyle NDP ve Cumhuriyetçiler arasına resmen bir mesafe koymaya cüret ettiğinde, bu ‘solcu zafer’ Grühl için çok fazlaydı ve başka bir grup kurmak için ayrıldı. 1980’lerin ortalarından bu yana Grühl pek çok Neo-Nazi ve Holokost’u inkâr eden etkinliklerin misafir konuşmacısı olmuş ve ‘ekoloji’ üzerine kitap yayınlamaya devam etmiştir.

Grühl’ün sosyal Darwinist ‘ekoloji’si insanı biyolojik niteliklere indirger ve doğa ‘yasalarını’ topluma uygular: “Yaşayan doğada uygulanan tüm yasalar, insanların kendisi yaşayan doğanın parçası olduklarından dolayı genellikle insanlara da uygulanır,” diye iddia eder.[9] Bu ‘doğal yasalar’ insanların mevcut toplumsal düzeni olduğu gibi kabul etmeleri gerektiğini buyurur. Tahakküm, hiyerarşi ve sömürü kabul edilmelidir, “Herhangi bir yapay şey onu temizlemeksizin kuğu beyazdır. Karakarga siyahtır ve her şey kendi ölçüsünde doğal ve yerindedir. Bu iyidir. Adaleti örgütlemek için… İnsanların tüm uğraşları açıkçası umutsuzdur.”[10] İnsanlar “her yaşam biçimi kendini değiştirilemezliğine uyduğundan” dolayı onları değiştirmek için boşuna teşebbüslerden bulunmak yerine var olan şartlara uyum sağlamalıdırlar.”[11]

Eğer toplum doğaya göre kurulsaydı, “ıssız doğada avlanma bölgelerinde eğer bir hayvan sürülerin yazılmamış yasasını çiğnerse ve kendi yoluna giderse genellikle bu bağımsızlığını yaşamıyla ödediğinden”[12] dolayı kültürün de kendi var olan normlarından sapanlara karşı çözümü başlatacağına inanır Grühl. Dahası kültürler birbirinden ayrı tutulmalıdırlar: “Pek çok kültür aynı bölgede bir araya getirildiğinde, sonuç birbiriyle çatışma içinde birbirileriyle yan yana yaşıyor olacaktı ya da… Her birbirine karışma ile değerleri daha da azalan bir karışım olarak, son tahlilde hiçbir değeri kalmayıncaya kadar entropiye uğrayacaklardır.” Kültürel ayrılmanın nedeni de ‘doğal yasa ’ya dayanır, “Özellikle ekoloji’de var olan bir entropi yasası vardır ve bu yasa insan kültürleri içinde geçerlidir.”[13]

Gruhl gelecek yıllarda kürenin her tarafında kültürlerin yaşamaları anlamında varoluş için bir sosyal Darwinist mücadele olarak hayatta kalmak için mücadele edeceklerine inanır. “Geleceğin savaşları yaşam için basit temel ihtiyaçların paylaşımı -yani, beslenme temelinde ve artan bir şekilde meyveler için değerli topraklar için- üstüne olacak. Bu şartlar altında geleceğin savaşları daha önceki tüm savalardan çok daha korkunç olacak.”[14] Yaşama dair beklentileri en iyi olan insanlar en iyi silahlanmış olanlar ve kendi kaynaklarını en iyi koruyanlar olacak; “Yaşam standardını düşük tutarken, kendi askeri hazırlıklarını en yüksek seviyeye getirerek başarılı” olanların “çok büyük avantajları olacak.”[15]

Bu mücadelenin faydası için Almanlar sadece silahlanmamalılar aynı zamanda ikamet eden insanların sayısını düşük tutarak çevrelerini de korumalılar: “Ekolojik eşitliğe tecavüz etme ve doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi [Lebensäume] doğrudan nüfus yoğunluğuyla alakalıdır.”

Üçüncü Dünya’daki “aşırı nüfus” her hâlükârda “bir nükleer bomba” ile kıyaslanabilir “bir imha kapasitesi” ile Almanya’ya giren “iş arayanlar ordusunu” üretmiştir diye yazar Grühl. Bu, “insanlığın deprem dalgası Avrupa’da “tüm düzenin bozulmasına” neden olacak baş tehdittir. Üçüncü Dünyalı göçmenler bundan dolayı “daha önceki yüksek uygarlıkların sahip oldukları gibi kendi halkının dejenerasyonundan dolayı değil, süreklilik arz eden dünya yüzeyinde insan kütlelerinin devamlı surette taşmasından; bir fizik yasasından dolayı yok olacaklarından” Avrupa kültürünü tehdit ediyor.”[16] Bundan dolayı Federal Almanya Cumhuriyetinde göçmenler için yer yoktur: “Yüksek nüfus yoğunluğundan dolayı dünyada en yoğun yerleşimi olan ülkelerden biri olan Federal Almanya Cumhuriyeti göçmenler için gidilecek bir ülke olamaz.”[17] Bu nedenden dolayı Gruhl “ekolojik nedenlerden hareketle göçe bir son verilmesini” ister.[18]

Gruhl’a göre, “Doğal yasalar” Üçüncü Dünya’dan göçler için bir çözüm sunar. Özellikle “doğal yasaya tecavüz edilmesine dair ödenebilecek kabul edilebilir tek değer ölümdür. Ölüm eşitliği sağlar; bu gezegen üzerinde fazla büyümüş olan tüm yaşamı budar. Bundan dolayı gezegen tekrar bir kere daha dengelenir.”[19] Onun bakış açısına göre onların yaşamlarının “bizim kendi yaşamımızdan tamamen farklı bir bakış açısına bağlı olmasından; çocuklarının ölümleri gibi kendi ölümlerini de kader olarak kabul ediliyor olduğundan”[20] dolayı Üçüncü Dünya insanı Allah’tan bu öldürücü çözümü kabul eder.

Gruh’ün demokrasinin bu problemlere gönderme yapan en etkili yol olduğunu düşünmediğini söylemeye gerek yok. Nihayetinde bu durum “gelecek yıllarda acil olarak dikkate alınacak ve sürekli bir acil durum üreterek, yaygın kılınacak teşebbüslerdir.”[21] Milliyetçi Devrimcilerin en iyi yayınlarından biri olan Junge Freiheit (Young Freedom) Genç Özgürlük’ün editörüyle yapılan bir röportajda Gruhl’a, yaşamı ve çevreyi koruma problemlerinin demokrasi içerisinde çözülüp çözülemeyeceğine dair soru sorulmuştu. Şöyle yanıtlamıştı: “Muhtemel hayır. Çünkü demokrasiler Zeitgeist’i [Belli bir çağın genel duygu ve bakış açısı –çn-] takip ediyorlar ve bugün dünyanın tüm ülkelerinin Zeitgeist’i yaşam standartlarını yükseltmektir. Buna dair uyarılar yapan partiler ve tüketimi kınayan taraftarların çok az şansı var görünüyor.” Gruhl bunun yerine ülke içinde ve uluslararası olarak “güçlü bir devlet” – hatta mümkünse “diktatörce güçleri olan” bir devlet – ister.[22]

1991’in sonbaharında Aşağı Saksonya’nın Çevre Bakanı Herbert Gruhl, oldukça prestijli devlet onuruyla ödüllendirdiğinde pek çok gözlemci şaşkına döndü. Bakan Monika Greifahn, “Gruhl, Uluslararası en çok satan A Planet Is Plundered adlı kitabıyla kamunun politik vicdanında çevrenin korunması ve bakımına dair fikirleri öne çıkardı,”[23]dedi.

Özgürlüğün Toplumsal Bir Ekolojisi

“Mistik ve biyolojik bir ‘ekoloji’ tarafından meşrulaştırılan milliyetçiliğin ve otoriterliğin bir bileşimi, karizmatik bir lidere özlem toplumsal olarak potansiyel felakettir. Tıpkı völkisch hareketi gibi nihai olarak Nazi hareketine kanal olur, böylece eğer mistisizm tarafından tehlikeli bir politik yönelime çekilerek oraya kanalize oluyorlarsa bu kavramların uygulandığı toplumsal hareketler de politik ve sosyal felaketler için kendi potansiyellerinin farkında olmalıdırlar.

 “Modern toplumlardan yabancılaşma ve doğal dünya sevgisi tek başına masumdur ve meşru fikirlerdir. Onlar kitle katliamları için yer değiştiren tarihsel bir sorumluluk katiyetle değildi. ‘Ekoloji’ ne sosyal Darwinist ırkçı bir ormanda ya da kabilevi, bölgesel ve milliyetçi çizgiler yanında politize edilmiş olarak bir yorumla sınırlıdır ne de doğuştan anti rasyonel mistik bir kavramdır. Sonuç olarak ekolojik kriz oldukça zor boşa düşürülebilir; kendisi oldukça gerçektir ve hızlı bir şekilde kötüleşiyor. Gerçekten de ekolojinin politize edilmesi sadece arzu edilen bir şey değil aynı zamanda gereklidir de.

 “Bu makale Federal Almanya’da ‘ekolojik’ sağ üzerine odaklanmış olmasına rağmen, ‘ekolojik’ faşizm bu ülkede oldukça sınırlıdır. İngiltere’de Ulusal Cephe’nin bir kanadı şöyle yayın yapar, “Irkı muhafaza etmek yeşildir!” ABD’de adı çıkmış beyazların üstünlüğünü savunan Tom Metzger şöyle belirtir:

Beyaz ırkçı hareket içerisinde artan miktarda genç insanın ekolojiyle oldukça ilgili, hayvanlara eziyet edilmesine karşı koruyucu ve benzeri şeylerle alakalı olduklarını fark etmiştim ve nüfusun sadece yüzde 10’u olan beyaz adam, beyaz kadın’ın dünyadaki durumunda belirsiz durumumuzun daha da farkında olanlar olarak, biz kurtlara ve diğer hayvanlara sempati duymaya ve onlarla daha fazla empati yapmaya başlarız.”[24]

 “Meslektaşı Monique Wolfing aynı fikirdedir: “Evet, doğal olarak. Biz onlarla aynı durumdayız. Neden bir şeylerin bizim için yaratılmış olmasını isteriz ve doğanın tahrip olmasını seyrederiz? Doğayla elele çalışıyoruz ve kendi ırkımızı korumaya çalışmamızın yanı sıra doğayı da korumalıyız.”[25] Kesinlikle faşist olmayan ünlü Amerikalı derin ekolojist Bill Devall bakış açısına göçmenlik karşıtı temaların girmesini kabul eder: “Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’da nüfus dengede tutulmaya başlanıyorken” açık bir rahatlamaya dikkat çeker. “İç-göç” te bir ikaz vardır. Devall “Latin Amerika ve Afrika’dan Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’ya geniş ölçekli iç göçü haklı kılan” herkesi, “insanlığı yerinden etme”[26] suçunu işleyenler olarak gördüğünden şiddetle eleştirir.

 “Açıkça görünüyor ki önemli olan, bir ekoloji politikasının nasıl tasarlandığıdır. Eğer Yeşil slogan, “Ne soluz, ne de sağ, öndeyiz” daima anlamlıysa ‘ekolojik sağın’ ortaya çıkışı sloganın kesinlikle iflas ettiğini ifade eder. Özellikle net, tutarlı bir anti-kapitalist konumlanışı olan, demokratik ve anti hiyerarşik bakış açısına sıkıca kendini adamış Ekolojik bir sol’a acil ihtiyaç vardır. Aydınlanmanın -özellikle onun devrimci liberter dallarının- parçası olan ve gerçekten toplumsal baskının eşitlikçi eleştirisini yapan,  rasyonel, hümanist ve sol enternasyonalizminin sıkı kökleri olmalıdır.

 “Fakat bir ekoloji doğrultusundaki politika, onların yorumları meymenetsiz sonuçlara hizmet edebileceğinden dolayı biyolojik fenomenlerle dikkatlice uğraşmalıdır. ‘Doğaya saygı’, ‘derin hürmet’ anlamına geldiğinde ekolojik politikalar ‘Yeşil Adolfların’otoriter sonuçlarla etkili olarak kullanabildiği bir dine dönüşebilir. ‘Doğa’, sırası geldiğinde sosyobiyoloji’nin ‘genin ahlakı’, ‘ırksal saflığın’ görkemi, ‘Heimat’ın sevgisi’, ‘kadının eşit doğası’ ya da ‘Buzul çağının bilinci’ni meşrulaştırmak için bir metafor olur. Kültürel düzenleme tepki için yaratılır. ‘Ekolojik’ faşizm siniktir fakat gerçekten de ekolojik laf kalabalığı yoluyla Aydınlanmanın en iyi elemanları ‘dışardakiler’ ya da ‘yeni’ olanların gelenekselleşmiş korkularıyla bugünkü çevre problemleri için gerçek kaygılarla mistik olarak bağlantı kurmak için politik olarak potansiyel etkisi olan bir girişimdir. Otoriter aldatmacaları, sosyal ekolojinin göstermiş olduğu gibi bugünün ekoloji hareketlerinin kaderi olmamalı. Fakat eğer eko mistikler, eko primitivistler, insanları sevmeyenler ve anti rasyonalistlerin kendi yolları varsa onlar onun kaderi olabilir.

Çeviren: Alişan Şahin

Edit: Zeynep Turgut

[1] Alıntılar Anti-EG Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen’ und RassistInnen gegen EG und Kolonialismus? Anmerkungen zur ÖDP und anderen ‘BundnispartnerInnen’ in der Kampagne ’92,” ÖkoLinX: Zeitschrift der ökologischen Linken 6 (July-Aug.-Sept. 1992), pp. 11 and 19, translated into English as “Should We Work in Coalition with ‘Right-to-Lifers’ and Racists?” Green Perspectives, no. 27 (Aug. 1992), pp. 2-6

[2] Daniel Gasman, The Scientific Origins of National Socialism: Social Darwinism in Ernst Haeckel and the German Monist League (New York: American Elsevier; London: Macdonald & Co., 1971), pp. xxii-xxiii

[3]Adolf Hitler, Mein Kampf, trans. Ralph Mannheim (Boston: Houghton Mifflin, 1943), pp. 288, 400

[4] Gasman, Scientific Origins, p. xxiii

[5] Gruhl’ün eleştiriş için bkz.: Anti-EG-Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen'”; Antifa-Gruppe Freiburg und Volksfront gegen Reaktion, Faschismus und Krieg, eds., Beitrag zur Kritik des Ökologismus and Beitrag zur Ideologie und Programmatik der ÖDP (Cologne: GNN-Verlag, 1989); and Ditfurth, Feuer, pp. 151-69.

[6]Herbert Gruhl, Ein Planet wird geplündert(reprint Frankfurt/Main, 1987; original, 1975).

[7] Charlene Spretnak and Fritjof Capra, Green Politics (New York: E. P. Dutton, 1984), p. 15

[8] Ditfurth, Feuer, p. 152

[9] Bkz., e.g., tageszeitung (7 Nov. 1991)

[10]Alıntılar Antifa-Gruppe Freiburg, Beitrag, p. 30.

[11] Herbert Gruhl, Das irdische Gleichgewicht(Munich, 1985), p. 127; Antifa-Gruppe Freiburg,Beitrag, p . 27; and Anti-EG Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen,'” p. 10.

[12]Alıntılar Antifa-Gruppe Freiburg, Beitrag, p. 35

[13]Antifa-Gruppe Freiburg, Beitrag, p. 68

[14]Alıntılar Ditfurth, Feuer, p. 159

[15] Gruhl, Ein Planet, p. 322f

[16]Alıntı Antifa-Gruppe Freiburg, Beitrag, p. 114f

[17]Alıntı Anti-EG Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen,'” p. 11

[18]Herbert Gruhl, “Die Menschheit ist am Ende,”Der Spiegel 13 (1992), pp. 57-58

[19]Alıntı Anti-EG Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen,'” p. 11

[20]Alıntı Anti-EG Gruppe Köln, “Mit ‘LebensschützerInnen,'” p. 10.

[21]Gruhl, Ein Planet, p. 110

[22]Herbert Gruhl, Himmelfahrt ins Nichts (Munich: Verlag Langen Müller, 1992), p. 242. See Thomas Ebermann’s criticism, “Massakriert den Armen!”Konkret ( June 1991), pp. 36-37, translated into English as “Massacre the Poor!” Green Perspectives, no. 27 (Aug. 1992), pp. 6-7

[23]Alıntı Antifa-Gruppe Freiburg, Beitrag, p. 113

[24]Alıntı Reimar Paul, “EK III in Grün-Braun,”Konkret [Hamburg] (Dec. 1991), pp. 35-36

[25] Alıntı Paul, “EK III,” pp. 35-36

[26] Tom Metzger, Alıntı Elinor Langer, “The American Neo-Nazi Movement Today,” Nation (16-23 July 1990), pp. 82-107, at 86

Devam

Views: 121

9. Anarşinin Antropolojisi – Pigmeler – Harold B. Barclay

Geleneksel  Pigme  avcıları  küçük  göçebe  kafileler halinde, Zaire’nin içerlerindeki yağmur ormanlarında  yaşarlar. Ne resmî bir liderlikleri ne de resmî grup meclisleri vardır, buna rağmen öne çıkan kadın ve erkekler her kafilede bilinir. Öte yandan, hiç kimse başkalarını yargılama ya da cezalandırma yükünü üzerine almak istemez. Düzenin korunması daha ziyade ortaklaşa yapılan ya da doğaüstü güçlere emanet edilen bir şeydir. “… Pigmeler kişisel otoriteden hoşlanmaz ve bundan kaçınırlar,” diyor Turnbull,  “gene de sorumluluk duygusundan hiçbir şekilde yoksun değildirler. Daha ziyade sorumluluğun müşterek bir şey olduğunu düşünürler” (1962, 125). Pigmeler Turnbull’a toplumlarında liderlerin, yasa koyucuların ya da bir yönetimin olmadığını söylemişlerdir, “çünkü biz orman halkıyız”; orman “şef, yasa koyucu, lider ve nihai yargıçtır” (1962, 26).

Views: 37

Kan Üzerinden Bankacılık (Rapor)

Sürdürülebilir kalkınmayı ve insan haklarını desteklediğini iddia eden bankalar, masum sivilleri öldüren ve sakat bırakan misket bombaları ve seyreltilmiş uranyum da dâhil diğer silahların satışını finanse etmektedir. Britanya’da en başta gelen beş en büyük bankası silah şirketlerine yatırım yapmakta, bankacılık hizmetleri sağlamakta ve kredi vermektedir. Bu makale bu beş bankanın silah ticaretine yaptıkları yatırımları ve dolayısıyla savaşla ilişkisini ele almaktadır.

Views: 32

Çağdaş Fransız Felsefesinde Hegel Etkileri – Alişan Şahin

Tanıma kavramından hareketle toplumsal ve ethic problemlere çıkarmalar yapmak oldukca zor bir alan olsa gerek. Konu aslında felsefenin bir çok alanda geçişkenliklere sahip. Tanıma Hegel felsefesinin önemli alt kavramlarından biri.

Views: 33

Alman Aşırı Sağında Faşizmin Modernizasyonu ve ‘Ekoloji’ – 2 – Janet Biehl

Bir açıklama:

Janet Biehl’in Ekoloji ve Alman Aşırı-Sağında Faşizmin Modernizasyonu (‘Ecology’ and the Modernization of Fascism in the German Ultra-right) isimli çalışmasının ikinci bölümünü yayınlıyoruz. Bu makaleyi çevirip yayınlamadaki maksadımız, bugün bize henüz yabancı olan fakat yıllar önce yapılmış, olasıdır ki yakın zamanlarda karşı karşıya kalacağımız bazı tartışmalara önceden işaret ederek, deneyimleri ifade eden bir kısım tartışmaları göz önüne sermek ve ekoloji alanında yürüyen – eğer varsa – tartışmaların tekabül edeceği mecralara işaret etmektir.

Bugün Türkiye’de doğrudan bir Ekofaşist hareket olmasa da Ekofaşizme göz kırpan doğal bir temayülü herhangi bir hareketin içerisinde nüve olarak bulmak mümkündür. Ekoloji fikriyatının modernizmin kalkınma ideolojisine bir yanıt vermesi ve bir yanıt üretmesi temayülleri Sosyal Darwinizm ve post modern zamanların yeni dinleri vasıtasıyla yeni bir faşizmin işaretleri de oluyor. Bugün Avrupa’daki tüm faşist hareketlerin ekoloji ve sosyal politikalar, gay-lezbiyen hakları konusunda bazı açılardan sosyal demokrat partilerden bir farkları yok. Türkiye ile kıyaslanırsa belki bu açılardan daha bir özgürlükçü görülmeleri mümkündür. Fakat faşizmin ekolojiye bakış açılarını başka alanlarda üretmekteler. Bu, yabancı düşmanlığı ve yabancı kültürlere ve göçmenlere karşı düşmanlık olarak ortaya çıkıyor. Modernizmin bir ideolojisi olan hümanizm fikriyatı insan merkezciliği temele alırken doğanın tahribatı ve doğanın ele geçirilmesi meşru bir fikir olarak sorgulanması dahi düşünülmeyen bir durumdu. Bu güne geldiğinde Türkiye’nin ekolojiyi dert edinen siyasal partileri ve hareketleri, bu fikriyatı henüz sorgulamamalarına rağmen ekolojiyi programları içerisine almaktan da imtina etmemekteler. Kalkınma ideolojisi ile ekoloji nasıl bir uyumla ele alınmakta bilemiyoruz. Bir diğer taraftan da insan merkezci bakış açısına reaksiyon olarak ters taraftan türcülükle; insanı tamamen öteleyen ve insandan nefret eden küçük reaksiyonlar ve bakış açılarıyla (ekoloji tartışmaları alanında, günlük yaşamda) karşılaşmak bizim talihimiz olsa gerektir. Zannederim sırf bu yüzden, bizden uzak bir mekânda, sosyal ekolojinin önde gelen düşünürü Murrey Bookchin Re-enchanting Humanity: A Defense of the Human Spirit Against Antihumanism, Misanthropy, Mysticism and Primitivism (Yeniden-büyüleyen İnsanlık: Antihümanizm, Mistisizm, İnsandan Nefret Etme ve İlkelciliğe Karşı İnsan Ruhunu Savunmak) isimli kitabı hazırlamıştı.

Uzun ve tek bir makaleyi beşe bölerek ve kendi açımızdan tasnif ederek yayınlıyoruz. Birinci bölümde ekofaşizmin fikri olarak geldiği yere gönderme yapan çalışmalara daha çok vurgu yapılırken, Almanya ve uluslararası sol düşüncenin kabul etmekten imtina etmediği ve herkesin ekoloji konusunda önemli bir entelektüel olarak saygı duyduğu Rudolf Bahro’nun Völkisch Ruçuluğu ve Alman romantizminden aldığı köklere kadar gidiyordu. Bu bölümde Murrey Bookchin ile Bahro arasındaki kısa bir tartışmanın yansıması var ki bu Bahro’nun düşüncelerinin faşizme nasıl açık olduğunun da ifadesi oluyor.

Üçüncü bölümde derin ekoloji fikriyatının doğrudan Nazizm’den kök alan düşünürlerinden Herbert Gruhl’e temas ederek bir açıklama sunacağız. Sosyal Darwinizm’in fikri olarak fazlasıyla etkilediği ekofaşist düşüncelerin bugünkü tezahürlerini de – Saflık ‘ideolojisi’ diyebiliriz buna – ifşa ediyor.

Dört ve beşinci bölümlerde ise Almanya’da zamanında var olan Faşist ekoloji partileri ve hareketlerini konu alan bölümü yayınlayacağız.

İyi okumalar

Alişan Şahin


‘Karartılmış alanları’ kurtarmak

1980’lerin ortalarından itibaren Bahro’nun, insanlığın ve doğanın ‘kurtuluşu’ için faşizmin ruhani içeriğini kucakladığını ilan etmesi son derece açık olmuştur. The Logic of Salvation’da Bahro şunu sorar, “Gerçekten yeni bir 1933’ten daha fazla kınanacak hiçbir düşünce yok mu?” Var, Hitlerin devlet iktidarına yükselişi. “Ancak bu tam olarak bize ne kazandırır!” Ekoloji ve barış hareketi Alman Nazi hareketinden beri yapılmış ilk halk hareketidir. Bu Hitler’i günahlarından arındırmaya yardımcı olmalıdır [miterlösen].[1] Doğruyu söylemek gerekirse aslında, “Nazi hareketi, diğer şeylerin yanı sıra ekoloji hareketinin bir ön okuması oldu”[2] Almanlar, “Nazi hareketi içinde gömülü yatıyor olabilen olumlu şeyleri arayacak” ve onu ıslah edecek. Şöyle devam ediyor, “Çünkü eğer bunu yapmazsak, bizi geliştirecek olan köklerimizle bağımızı koparmış olacağız.”[3] Bugün Alman karakterine uygun “kahverengi bölümleri” birileri kurtarmalıdır.[4] İşin doğrusu, der Bahro, bugün, “Yeşil bir Adolf için Volk’un derinlerinden bir çağrı var.”[5]

Eleştirmenler Bahro’nun iddiasını kınadıklarında Bahro onları, ‘Hayır, Adolf Hitleri kast etmediği’ şeklinde yanıtlamıştır. Onun Adolf Hitler’i kastettiğini düşünen solcu eleştirmenleri solun, “Yeşil Adolf’un bildiğimiz Adolf’tan bütünüyle farklı biri olabileceğini muhakeme etmek yerine sadece buna korkuyla tepki verdiklerini”[6] gösterir. Fakat Kratz’ın işaret ettiği gibi Bahro’nun kendisi, ‘Yeşil Adolf ile neyi kastettiği konusunda kaçamak davranmaktadır: Belki de kişiselleştirilmiş Führer, belki bir ruhani seçkin ya da belki ruhani algılamalar yoluyla kendimizi gönüllü olarak emrine verdiğimiz, her birimizin içinde var olan içsel kendini bilme halimiz varsayılan bir ‘Yeşil Adolf’tur. Bu kaçamağın kendisi kaygılanılacak bir şeydir. Kratz, Bahro’nun gerçekten de kişiselleştirilmiş bir Führer’i kastettiğine inanır: Bahro bir şeyden dolayı ‘uyuyan imparator’ mitini[7] canlandırır. İmparator Barbarossa’nın Kyffhäuser Dağı’nda uyuduğu ve Führer olarak bir gün geleceği ve Almanya’yı korkunç sıkıntılardan[8] kurtaracağı gibi milliyetçi fikirler – Nazi Führer ilkelerinin temellerinden biridir de.

Bu Führer, Bahro için açık bir şekilde ruhani bir lider olacaktır. İş arkadaşı Jochen Kirchhoff’un bir kitabına yazdığı önsözde Nasyonal Sosyalizmin doğru manevi amaçlara sahip olduğunu tartışıyor: Maddi alanda ‘Alman özü’nü ortaya çıkarmaya çalışır. Bir kere ki o da oldukça şiddetliydi, uygulamada yanlışlıklar olmuştu. Fakat bu bile 1920’lerde olduğu gibi ortaya çıkmasından dolayı sonradan anlaşılabilirdi. Bu ezici materyalizm çağına karşı ilk gerçek manevi isyanı yapmak Nasyonal Sosyalizmin göreviydi. Bundan dolayı Nasyonal Sosyalizmin karşı olduğu Weimer döneminin maddeci düşüncesi, Nazilerin maddi “şiddetinin” – yani kitlesel katliamlarının – gerçek nedeniydi.[9]

“Nazilerin karşı olmasının çok doğru olduğu Weimer modernitesinin materyalistik düşüncesi bugün de ekolojik krize yol açan nedendir,” der Bahro.  Sadece bilincin ruhanileştirilmesinin, biyosferi tahrip eden materyalizmin üstesinden gelebileceğine inanır. Bundan dolayı bugün Almanların bir seçenekleri yoktur fakat “tüm potansiyelimizle hazır olmak” için Nazi hareketinden  “derin güçler”in manevi olarak yardımı alınmalıdır.[10]

Fakat bu tam anlamıyla ruhani bir çaba olmalıdır: Bahro için maddi alanda somut politik direnişin sorumluluğunu almak, negatif ruhaniliğin bir ifadesi, kendi kendine materyalist sekülarizmin bütünleştiren bir bileşenidir. Bugün materyal alanda politikayla ilişkilenenler gerçekten politik olarak Nazilere! benzer. Hakikat, Nazilerin 1920’li yıllarda mücadele etmek zorunda olmalarıydı fakat en azından doğru ruhani fikirlere sahiplerdi diyor Bahro. Fakat “isyan (emperyal durumumuzun şartları altında) faşistçedir. Bu şu demektir, bu hiçbir şeyi telafi etmez.”[11] Eleştirmen Niedenführ’ün işaret ettiği gibi Bahro’nun dinsel muafiyeti böylece ruhaniyeti ve politikayı hiç de sentezlemez; aksine politik eylemi basitçe bertaraf eder.[12]

Bu fikirleri reddeden eleştirmenler The Logic of Salvation’ı faşistçe ya da ‘faşistoid – potansiyel olarak faşist, olarak kınamışlardı. Bahro, “kahverengi hareketin altında yatan direnci aramak” için “ayak direyen” [13] “korkak bir anti-faşizm” olarak yanıtlar bu eleştirileri. Sol ruhaniyetin anlamını reddettiğinden dolayı asla völkisch-otoriter yapıların gerekliliğini göremez ve bundan dolayı ‘Alman özüne’ asla maddi biçim veremeyeceğine inanır. Bahro sonraki kitabı Rückkehr’de ayrıca ekler:

“Toplumsal ve kültürel olarak devrimci olmak isteyen Nazilerin güçlü bir kanadının olduğu öğretici olabilir. Bu kanat sağlamlaştırılmamıştı ve Hitler hareketi yeniden oluşturulmuş Alman kapitalizmine hizmet etmişti. Faşizmin bir tabu konusu olmasına asla izin veremeyiz.”

Belirtilmelidir ki Faşizmin Federal Almanya Cumhuriyeti’nde bir ‘tabu konu’ olması zordur – aksine bu çok fazla tartışılmıştır. Dürüstçe reddedilmesi gereken şey –ve sadece ‘tabu kırılıncaya kadar tabudur – Nazilere sempatidir. Bahro şöyle devam eder:

“1920’lerin sonundaki Nazilerle uyum saylayamayacağım ihtimalini göz ardı edemem. Ve böyle bir soruyu sormaya hazırlıklı olmamız oldukça önemlidir.  Daha sonra ne olurdu derseniz bunu bilemem. 1933’de Nazi hareketini bırakan insanlar vardı, Röhm olayında ışık gören insanlar vardı, bazıları direnişe katıldı, diğerleri idam edildi. Ancak ne yapıyor olabileceğimizi hayal etmemiz gerekmiyor. Böyle bir soruyu araştırmak için hazırdım ve hazırım. Eğer bir halk hareketini biçimlendirmeye ve ekolojik krizin üstesinden gelmeye hazırsak ve derinlerde nelerin geleceğinin gerçekten farkındaysak o halde pek çok şeyle ilgimiz olmak zorunda olacak bunun nedeni o zamanlar temeli kurulmuş ifadelerdir ve bu defa başka daha iyi bir ifade arayışı vardır. Bu devrim yerine sade bir isyan, nefret tepkileri, hepimizin içinde yatan her ne olursa olsun mutsuz mekanizmalara dair eğer hayli büyük bir bilinç varsa iyi gelebilir.[14]

Özellikle bugünün Nazileri, düzenli olarak Almanya’nın kasaba ve şehirlerinde yabancılara saldırırken ve faşist partiler secimde zaferler elde ederken, tabuları yıkmak için cesur bir soruşturma yapıyormuş gibi tavır takınmak insanların kendilerini Nazi -her dönemin en korkunç yazgısı- olarak tasavvur etmelerine izin vermekten başka hiçbir şeye yaramaz.

Bahro’nun kimi dostları onun ‘Yeşil Adolf’unun yeni bir Führer’e gönderme olduğundan kuvvetli bir şekilde kuşku duyduklarını ekler. Mesela Lernwerkstatt’ın öğretim üyelerinden biri olan, 1960’ların Alman öğrenci örgütü SDS’nin eski bir anarşizanı ‘vahşi adamı’ Rainer Langhans bugün şöyle yazar: “Almanya’da ruhaniyetin adına Hitler denir. Sadece ve sadece birazcık daha ileriyle giderseniz ötesine geçebilirsiniz. O zamana kadar yine de siz mirası ıslah etmelisiniz… Bu dışlayıcı anti-faşizm anlamında değil fakat Hitlerin yapmaya çalıştığını daha fazla geliştirmek anlamında.” Ve: “Güya ‘mantıksızlık salgını’ denen şeye karşı engeller inşa eden bu aptal Aydınlanma, bir faşist sendrom olarak gerçekten sadece gülünesidir.” Ve “Tabiri caizse daha iyi faşistler olmak zorundayız.”[15] Lernwerkstatt’ta Bahro’nun bir diğer öğretmen arkadaşlarından biri Jochen Kirchhoff’tur. “Nasyonal sosyalizm, maneviyatta dünyayı iyileştirme teşebbüsünü… Ve politik zemini berbat etmişti.”[16]

Alman Bölünmez Din Topluluğu’nun (German Unitary Religion Community) (DUR) völkisch-ırkçı mezhebinin bir önceki lideri olan Wolfgang Deppert, 1990’ların sonlarında da olsa Prenses Marie-Adelheld Reuss-zur-Lippe tarafından yazılmış bir makalenin dergilerinden birinde yayınlanma iznini onaylamıştı, Deppert, Bahro tarafından Humboldt’taki seminere konuşmacı olarak davet edilmişti. Marie-Adelheld, 1920’lerde gençliğinde ‘Kuzeyli Halka’yı (‘Nordic Ring’) kurmuş ve daha sonra ona, “Benim küçük kız kardeşim,” diyen Üçüncü Reich’ın [Nazi Rejimi] Tarım Bakanı olan Walther Darré’in yakın politik ve kişisel sırdaşı olmuştur. 1973’te aşağılıkça bulunan Die Auschwitz Lüge (The Auschwitz Lie)[17] kitapçığının kötü şöhretli yazarı Thies Christophersen’in yayıncılığını yapmış ve 1985’te Bauernschaft (Peasantry) dergisinin baş editörü olmuştu.  Deppert, Humboldt seminerinde felsefe ve bilim üzerine konuştu.

Fakat konferansta her ne olduysa 21 Kasım 1990’da Murray Bookchin’in görünmesi misafirler için pek iyi olmadı. Bahro, Bookchin’den şu tarz sorular üzerine konuşmasını istemişti: “Tahakkümden ya da ‘ekolojik’ diktatörlükten bağımsızlık, ekolojik tahribatın alternatifi midir?” Bunu Bookchin şöyle yanıtladı, “Bir ‘ekolojik’ diktatörlük ‘ekolojik’ olmazdı. O nihayetinde tüm gezegeni bitirirdi. O ekolojik meseleler adına bir yüceltme, hiper devletleşme, toplumsal kontrol, manipülasyon, insanlığın nesneleşmesi, öz bilincin ve insan özgürlüğünün inkârı olurdu. Bir ‘ekolojik’ diktatörlük kavramlarda çelişki, bir oksimorondur.”

Bookchin sunumunu bitirdiğinde aşağıdaki konuşmalar yapıldı:

Bahro: Bir çeşit ışığı insan doğasının olumlu tarafları üzerine tuttun – dayanışma filan – eğer bunlar doğruysa tekrar ve tekrar egoizmin ve rekabetin içine düşebileceğimiz olanak dışıdır. Siz insan doğasının ağırlıklı olarak olumlu olduğunu düşünüyorsunuz. Fakat ekseriya daha iyi olmaktan ziyade daha kötü sonuçlar vermiştir. Çok daha sıklıkla insan türünün yaratmış olduğu kurumlarda hiyerarşi ve tahakküm var olmuştur. Bunların insan doğasında bir temeli olduğu bir gerçektir.

Rasyonellik, Geist, insanlığın tam gelişmiş kapasitesi hakkında konuşmaya başladığında bu tarafla – “karanlık taraf” – minimum düzeyde yüz yüze geliyorsunuz. Çünkü bu bize tahakküm etmek için verilen kapasitemiz, rasyonelliğimizdir – Geist -. Temel olanla yüz yüze gelmek istemiyorsunuz…

Bookchin: İnsanlığın “karanlık tarafını” görmemezlikten gelmiyorum… Fakat eğer “karanlık taraf” her yerde varsa, o halde kendini en barbar şekilde kurumlardan ifade etmesinin “karanlık taraf”  için zorunluluğu nedir? Baskılar neden var olmak zorundaydı? Neden “karanlık taraf” güç yoluyla, hurafe yoluyla, korku yoluyla ve doğasının en barbar ideolojileri yoluyla kurumsallaşmak zorundadır? İnsanlık tarihinde bir “karanlık taraf” olmadığına dair bir soru yoktur… Fakat “karanlık taraf”a dair biyolojik nedenler bulmak oldukça zordur. Çünkü bu “karanlık taraf” daima hurafe ve propagandaya dayanan ve milyonları zapt etmek için insan aklına dair en kötü şeyleri geliştirebilen güce güvenen bir azınlığın kurumları sayesinde işlemiştir.

Bahro: Fakat bunun doğal temelleri yok mudur?

Bookchin: Bu toplumsal bir temelden ortaya çıkar… Eğer “karanlık taraf” doğalsa, bildiğimiz tüm büyük devrimlerde insanlar nasıl inanılmaz olan soylu bir ruhla patlamışlardı? Onlar güvenmek, ilgilenmek ve hatta efendilerinin dahi acılarını hissetmek istemişlerdi – Efendileri onları baskı altına aldığı zaman, kendi güvensizliği nedeniyle…  Savaşçı toplumlarda bir delikanlıyı bir savaşçıya dönüştürmek için ona acı çektirmek zorundasın. Onu perişan etmelisin. Savaşçılar topluluğunun bir parçası yapmak için onu acı çeken biri yapmalısın… İnsan doğasının “karanlık tarafını” görmüyorum fakat toplumsal doğasını görüyorum.[18]

Bookchin seminerini verdikten sonra Bahro Bookchin’e konuşması için onu bir daha davet etmeyeceğini söyledi.

Bir sonraki sayıda ele alacağımız başlıklar: Sosyal Darwinist ‘Ekoloji’: Herbert Gruhl – Özgürlüğün Toplumsal Bir Ekolojisi

Janet Biehl 

Çeviren: Alişan Şahin

Dipnotlar

[1] Bahro, Logik, p. 346f. See also Robert Jungk, “Sein Kampf: Kritik an Logik der Rettung,” intageszeitung (10 Oct. 1987).

[2] Bahro, Logik, p. 350.

[3] Bahro, Logik, p. 461.

[4] Bahro, Logik, p. 399.

[5] Conversation with Rudolf Bahro, “Die deutschen,”Streitschrift, p. 6, quoted in Kratz, ‘Bahros ‘Grüne Adolfs,” p. 8

[6] Conversation with Rudolf Bahro, “Die deutschen,”Streitschrift, p. 6, quoted in Kratz, ‘Bahros ‘Grüne Adolfs,” p. 8

[7] Bahro, Logik, p. 347

[8] ‘Uyuyan İmparator,’ üzerine bkz. Norman Cohn, The Pursuit of the Millennium: Revolutionary Millennarians and the Mystical Anarchists of the Middle Ages, rev. ed. (London and New York: Oxford University Press, 1970; original, 1961), chaps. 6-7

[9] Niedenführ tarafından özetlenmiş “New Age,” p. 149ff.

[10] Rudolf Bahro, önsöz Jochen Kirchhoff, Nietzsche, Hitler und die Deutschen: Die Perversion des Neuen Zeitalters (Berlin, 1990), quoted in Niedenführ, “New Age,” p. 150

[11] Bahro, foreword to Kirchhoff, Nietzsche, Hitler, quoted in Niedenführ, “New Age,” p. 150.

[12] Niedenführ, “New Age,” p. 150

[13] Bahro, Logik, p. 346

[14] Rudolf Bahro, Rückkehr: Die In-Welt Krise als Ursprung der Weltzerstörung (Frankfurt: Horizonte Verlag/Berlin: Altis Verlag, 1991), pp. 24-25

[15] Langhans’in alıntılarının hepsi Niedenführ’den, “New Age,” p. 146.

[16] Bahro, önsözden Kirchhoff, Nietzsche, Hitler, p. 26, cited in Niedenführ, “New Age,”p. 152

[17]Christophersen ve Holocaust inkârı üzerine, bkz. örneğin, Roger Eatwell, “The Holocaust Denial: A Study in Propaganda Technique,” in Neo-Fascism in Europe, Cheles, Ferguson, and Vaughan, eds

[18] Bu konuşmalar yazarın da bulunduğu bir ortamda Bookchin-Bahro tartışmalarının teyp kaydından çözülmüştür

Devam

Views: 93

Yeni ÇED Yönetmeliği: Bir Doğayı Katletme Yönetmeliği

0

Resmi gazetede bugün yayınlanan yeni ÇED yönetmeliği adeta doğa katliamı için hazırlanmış izin ve yetki belgesi gibi.

Yeni yönetmelikte artık aşağıdaki yapılaşmalar için ÇED raporu aranmayacak.

Views: 25

Hakikati Arayan Anarşizm ve Hakikatten Sapma: Reel Politiğin Rezaleti – Numan Bey

“Anarşizm bir muhalefet hareketi değildir. Anarşizm sistemin içerisinde yer alan ve sistemi sağaltmak için onun hatalarını tamir eden bir düşünce hiç değildir. Anarşizm başka bir dünyayı kurmaya, devlet tarafından elinden alınan erki geri alma mücadelesidir. Bu erk soyut bir erk değildir. Bu bireyin öz-inisiyatifine dayanan, eşitlik ve karşılıklı yardımlaşmaya dayanan, doğrudan demokratik bir yaşamın örgütlendiği, gönüllü ilişkilerin oluşturduğu bir ağdır. Bundan dolayı toplumsal sözleşme anarşizmin değil ancak burjuvazinin ve tahakkümün, leviathan’ın sloganıdır. Kabaca Devlet tahakküm, anarşizm özgürlük demektir.”

Views: 46

8. Anarşinin Antropolojisi – Güney Afrika’nın Sanları – Harold B. Barclay

Güney Afrika’nın çorak bölgelerinde genelde Buşman, akrabaları olan Hotantolar tarafından ise San diye adlandırılan halklar vardır. Bu halkların çoğu uzun süre önce avcı toplayıcı yaşam tarzlarını terk etmiş, komşu Negroid gruplarının ya da Avrupalı çiftçilerin uşağı olmuşlardır. Sayıları binlerle ifade edilen çok küçük bir kısmı, en azından birkaç yıl öncesine dek Botswana ve Namibya’nın çöllük alanlarına sığınarak geleneksel yaşam tarzlarını sürdürmekte ısrar etmişlerdir.

Views: 66

7. Anarşist Antropoloji – İnuitler – Harold B. Barclay

Kuzey Amerika Kutup Bölgesi’nin yerli halkı olan Inuitler, hem uzak kuzeyin zor yaşam koşullarına ayak uydurmuş olmalarıyla hem de eşitlikçi bir sosyal sisteme sahip olmakla tanınırlar. Hoebel bile onların “ilkel anarşizm”ini kabul eder (1954, 67).

Views: 54

Suriye Muhalefeti: Konuşmayı Kimler Yapıyor – Charlie Skelton

Mesele Suriye muhalefeti kaynakları olunca medya çok pasif kalıyor, bu kaynakların geçmişlerini ve politik bağlantılarını tetkik etmiyor. Bunlara daha yakından bakmanın zamanıdır.

Views: 32

Alman Aşırı Sağında Faşizmin Modernizasyonu ve “Ekoloji” – 1 – Janet Biehl

Bugün ekolojik krizin var olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Pek çok şekilde ve yerde, gezegenimizin biyosferi büyük bir hasara maruz kalıyor. Sistemik kirlilik, ozon deliği, küresel ısınma ve diğer felaketler yaşamın bağlı olduğu dokuya zarar verirken, çevrenin bir kısmı da zaten zehirli atıklar ve nükleer santral felaketleri yüzünden yaşanamaz hale geldi.

Mevcut toplumun yerine ileri sosyal ekolojik bir toplumu yerleştirmek hiç bu kadar aciliyet arz etmemişken, böyle bir hasarın rekabetçi uluslararası piyasa ekonomisi ve şirketler tarafından baskın bir şekilde şekillendirildiği de daha önce hiç bu kadar net olmamıştı.[1]

Ekonomik koşulların kötüleştiği ve eko sistemin alt üst edilmesi durumunun güçlü bir siyasi muhalefetle karşılaştığı bu zamanda, milliyetçi ve hatta faşist fikirler sadece Almanya Federal Cumhuriyeti’nde değil, tüm Avrupa’da giderek en üst seviyeye yükseliyor. Toplumsal gerilimlerin şiddetlenmesiyle, birbirleriyle bağlantısı sıkı olmayan grupların yabancılara karşı teşebbüs ettikleri şiddet eylemleriyle de her türlü neofaşist grup, seçimlerde temsilcilikler kazanıyor. Hem “dazlak” hem “entelektüel” her iki grup da açıkçası klasik faşizmin fikirlerini devam ettiren “Yeni” Sağın bir parçasıdır. Yazar Jutta Ditfurth, Faşizmin Modernizasyonu adlı eserinde, “Onlar Eski Sağ’ın milliyetçi, mistik ve insan sevmeyen konseptini yeniden modernize ediyor,” demektedir. Aynı zamanda onlar, “aşırı sağ ve neofaşist tabloyu” örgütlemek için ideolojik bir “dayanak” olarak [2] ekolojinin sağcı yorumunu kullanıyorlar.

Bugünün faşistleri kendi faşist atalarından alıp türettikleri farklı bir ideolojik mirasa sahip. Nitekim “ekoloji” ve doğal dünya için gizemli bir hayranlık Alman milliyetçiliği için oldukça yenidir. On dokuzuncu yüzyılın sonunda, pozitivizm karşıtı bir kültürel isyan Avrupa’nın çoğunluğuna yayıldı, George L. Mosse’nin belirttiği gibi Almanya’da doğa-mistisizmi ve ırksal milliyetçilikle demlendi. Bu başkaldırı, bilim yoluyla değil ancak doğaüstü yollarla karanlık güç olarak anlaşılabilen, doğanın kozmik yaşam gücüne imanla bağlıydı. Bu tür önermelere dayalı bir ideoloji Aryan geçmişinin zaferleriyle eritilip kaynaştırılmış ve dolayısıyla o geçmiş, tümüyle  “romantik” ve “mistik” bir yorum almıştır.[3]

1920’lerde doruğa ulaşan, gizli ve sözde bilimsel fikirlerin bir karışımı, romantik milliyetçilik, romantik ırkçılık ve mistik bir doğaya ibadet etme inancı içeren Alman Volk fikri etrafında birleşti. Nitekim Mosse’nin gözlemlediği gibi, Almanca bir kelime olan Volk, Alman düşünürler için on sekizinci yüzyılın sonlarında Alman romantizminin doğuşundan beri  “Halk” kelimesinden çok daha kapsamlı bir terimdir ve Volk bir grup tarafından doğaüstü “öz” olarak anlamlandırılmıştır. Bu “öz”, “doğal”, “evren” ya da “efsane” olarak adlandırılabilir fakat her durumda o insanın içindeki doğaya karışmış ve yaratıcılığında, duygularının derinliğinde, bireyselliğinde ve Volk’un diğer üyeleriyle bütünlüğünde görülür.[4]

1920’lerin Völkisch hareketi, modern materyalizmi, ürbanizmi, rasyonalizmi ve bilimi bu “öz”e[5] yabancı, yapay ve zarar verici saydı. Şiddetli toplumsal sarsıntı döneminde, Weimar demokrasisini Batılı demokrasi ve liberal fikirlerin ürünü olarak ve daha sonrasında ise Alman “öz”ünü yansıtmayan insanların kontrolünde olan kukla rejim olarak gördü. Pek çokları dünyada Yahudilere dair komplo teorisinin ardında hepsinin de sistematik olarak geleneksel Alman değerlerine zarar verdiği söylenen materyalistik tüketim, ruhsuz sanayileşme, homojen bir ticari kültür ve aşırı modern teknolojinin de dâhil olduğu modernizmin hoşnutsuzluklarının yattığını iddia etti. Sadece gerçek vatanseverler – aşırı sağcı düşünce – Almanları bu harabeden kurtarabilirdi.

Bu hareket gerçek bir Alman alternatifini – doğasında milliyetçi olduğu kadar ırkçı da olan – ileri sürmeye çalıştı. Paul Lagarde ve Julius Langbehn’in popüler yazıları Almanların dünyayı yönetebileceği soylu bir toplumsal düzen taraftarıydı. Bu, insanlarda canlılık ve “otantiklik” hissini yükseltecek olan doğal peyzaja yakın insanlara bir doğa-romantizmini hatırlattı. 1920’lerde Almanya’da bol miktarda bulunan gizemli ve batıni ruhçu inançlar da bilimden ziyade önsezi yoluyla kavranan “Aryan” kanında cisimleşmiş yeni kozmik inançlar bakımından gelişmişti. Bu dönemde Almanya Teozofi, dünyayı insanın ruhsal doğasıyla açıklayan Antroposofi ve Ariosofi (mistik bir Aryanizm) gibi mistik inanç sistemleriyle kaynamaktaydı ve “ekolojik” milliyetçiliğe gizemli bir hava vermek için kullanılabilecekleri şekilde Alman milliyetçiliğinin bileşenleriyle doluydu.

Ancak farkında olmayarak, Völkisch hareketinin romantik milliyetçileri, teknolojik, modern ve keskin milliyetçi ve soykırımcı totaliter devleti inşa etse bile, ironik bir biçimde anti-modern hassasiyetleri kullanan Nasyonal Sosyalist ideoloji için önemli bir kaynak oldu. Demagojik olarak gerçek anlamda bir yabancılaşmaya başvuran Naziler, toplu katliam yapsalar da “doğa’ya daha yakın” olan mistik ve romantik bir milliyetçilikte “otantiklik” vadederek beyin yıkama fantezilerini sahneye koydular. O zaman kadar herhangi bir Alman toplumunda görülmüş olandan endüstriyel olarak daha modern ve daha rasyonalize olmuş bir toplumu inşa etmiş olsalar da daha basit, daha sağlıklı ve daha “doğal” bir yaşam biçimine dönme gereksinimine vurgu yaparak toprağa organik olarak bağlı olan “Kuzey Avrupalı” köylülüğü deneyimi ve fikrini geliştirdiler.

Nazi öncesi Almanya’da völkisch hareketini anımsatan temalar sözde “Yeni” Sağ’a uygulanabilir. Kendini adeta modern toplum için “ekolojik” alternatif olarak da sunuyor. “Yeni” Sağın bugünkü bakış açısında, çevrenin tahrip edilmesi ve milliyetlerin baskı altında tutulması “Semitik” tek tanrıcılıkta ve evrenselcilikte ortak bir kökene sahiptir. Hristiyanlığın daha sonraki biçimlerinde ve liberalizm ve Marksizm’in daha sonraki biçimlerinde, bu ikilikçi ve homojenize edilmiş evrenselciliğin ekolojik krizin ve ulusal kimliğin bastırılmasını getirdiği iddia ediliyor. Nasıl ki Hristiyan misyonerler dünyaya dağıldığında özgün kültürlerin yok edilmesinde etkili oldu, Yahudi-Hıristiyan evrenselciliği de modernitede etnik ve ulusal kültürleri ortadan kaldırıyor.  Ayrıca, bu modern evrenselcilik dizginlenemez teknolojiyle sadece doğanın yıkımını değil ruhun imhasını da sağlayarak suç işlemektedir deniyor. Denmektedir ki doğanın tahribi fiziki olduğu kadar manevi anlamda da yaşamı tehdit etmektedir. İnsanlar bozulmamış doğayı inkâr ettiklerinden dolayı kendi ‘otantikliklerini’ bulmaları engellenmiştir.

İkilemci ve evrenselci “Semitik” miras daha fazla göze batacak şekilde, tüm kültürlerin ve ırkların “melez” kültürlerinin – eşitlikçi demokrasi- ruhsuz ve hissiz bir toplum olarak karışmış olduğu ABD’de “Yeni” Sağ olarak ortaya çıkmıştır. Amerikan kültür emperyalizmi dünyadaki diğer kültürlerin soykırımına sebep oluyor ve onun teknolojik emperyalizmi küresel çevreyi tahrip ediyor. “Ulusal kimlik” ve ekolojik kurtuluş için faşist arayış “Batı uygarlığına” karşı – yani, “Avrupa medeniyetine” karşı Amerika Birleşik Devletleri – “etno çoğulculuk” fikrinin gelişmesiyle tüm kültürlerin kendileri ve çevreleri üzerinde egemenliğini sağlamayı amaçlamaktadır. Avrupa, modernize olmuş bir mono kültür yerine tüm halkların özerkliğe sahip olduğu “memleketlerin Avrupası” haline gelmelidir. Yeni Sağ ideoloji Türklerin Türkiye’de, Senegallilerin Senegal’de yaşaması gibi, Almanların da Almanya’sı olmalıdır fikrini savunmaktadır.

Ekoloji kolayca milliyetçilik anlamına gelen “etnik çoğulculuğu-ethnopluralism” haklı çıkarmak için çarpıtılabilir. Kişinin bölgesinin o kişinin “memleketi” olması – ya da Heimat -kavramları, bir bölgenin gelenekleri, dili “ata” topraklarıyla bir bağlantı olarak alındığında milliyetçi bir bölgecilik olarak çarpıtılabilir. (Heimat kelimesi geçmişe doğru dönmek, kent karşıtı bir modda, bilindik bir cemaat ve yakın doğa anlamına da gelir. Naziler bu kavramı kullandıklarından dolayı on yıllarca beğenilen bir kavram olarak bakılmadı fakat 1970’lerde kapitalist endüstrileşmeden on yıllar sonra entelektüeller onu yeniden keşfettiler). Dışarıdaki davetsiz misafirlere karşı kendilerini göstermeye çalışan insanlar için, biyolojik olarak içine yerleşmiş oldukları ‘ekolojikleştirilmiş’ Heimat sadece emperyalizme karşı değil göçmenliğe, yabancılara ve “aşırı nüfus” problemlerine karşı da kullanışlı bir araç olabilir. Üçüncü Dünya göçmenlerine karşı olmak için üzerinde durulan haklılık nedenleri “aşırı nüfus fazlalığı”na karşı ekolojik tezlere dikkat çekerek, çeşitlilikle maskeleniyor. Bugün Heimat’ı hatırlayan sadece faşistler değildir. Mesela Doğa’yı ve Çevre’yi Koruma Ligi’nin saygıdeğer başkanı çevreci Hubert Weinzierl, Eylül 1989’da Heimat denmeye değer olacak bir tarzda uygarlığımızın manzarasını yeniden biçimlendiren, gelişmeyi sağlayacak bir çevrenin inşa edilmesine dair herhangi bir umut ya da herhangi bir anlamın olup olmayacağına ve insanlığın esas kaygısının aşırı nüfus akımının azalmasının başarılması olduğuna işaret ediyordu.[6]

Gizemli bir ekoloji, gizemli bir milliyetçilik için bir haklılık gerekçesi olabilir. Bugün ekolojiyle ilişki içerisinde New Age ortamında aşırı sağ gerçekten de güncellenmeye ihtiyacı olan modernize edilmiş otoriter milliyetçi gizemli bileşenini bulabilir. İki Dünya Savaşı arasında Almanya’da olduğu gibi New Age’ın anti rasyonel tarikatları – ilkelci, batıni – Federal Almanya Cumhuriyeti ve Anglo-Amerikan dünyasında çoğaldı. Bu tür anti-rasyonalizm ve mistisizm “Yeni Sağ” tarafından destekleniyor. Anarşist yayıncı Wolfgang Haug şöyle gözlemler:  “Yeni Sağ aslında, rasyonel şüphelerin yıkılmış ve yok edilmiş kabul edilmesi ve yeni “doğal” normların meydana getirilmesi için yeniden tanımlanan tüm sosyal normların üzerinde olmayı istemektedir.”[7]

Rudolf Bahro: Völkisch Ruhçuluğu

bahro

Eğer faşistler kendi ırkçı ve milliyetçi maksatlarını güncellemek için ekolojik temaları kullanıyorlarsa, diğer düşünürler 1920’lerin völkisch Alman ruhçuluğuyla küçük bir benzerlik bile göstermeyen New Age çizgisi yanında ekolojik bir ruhçuluk geliştiriyorlar. Aslında, “Alternatif sahnede okunuyor olan doğaya-yakın-olan ruhçuluğa dair yanının büyük bir bölümüne  gerici, völkisch ya da en azından Nasyonal Sosyalist içerik sızmıştır,” diyor yazar Ditfurth. “Neo-faşist ve aşırı-sağ durumları sadece çeşitli politik ve hatta ekolojik grupta değil, aynı zamanda neopagan, batıni ve gizemli çevrelerde de buluruz.”[8] Bu bağlantıda belki de en önde gelen kişilik Rudolf Bahro’dur. Pek çok Alman “yeni toplumsal hareket” çevresi önceleri Bahro’yu “İnsan yüzlü sosyalizm”e katkı yapan bir sosyal teorisyeni olarak kabul ediyor ve bağımsız solun parçası olarak anmaya devam ediyordu; solcu periyodik yayınlar onunla eleştiri içermeyen röportajlar yayınladılar. Anglo-Amerikan dünyada da pek çok radikal ekolojist Bahro’yu halen bir şekilde “solcuları temsil eden” olarak düşünüyor. Fakat Bahro kendini hiç de solcu olarak tanımlamaz. Aslında o solun[9] ve “vatansız yoldaşların” şiddetli bir eleştirmenidir.[10] Anti-faşist araştırmacı Roger Niedenführ’in iddia ettiği gibi gerçekten de 1980’lerin ortalarına kadar Bahro açıkça Nazi hareketinin “olumlu” tarafını geri çağırmak için bir çağrı olarak “Nasyonal Sosyalizminin Rehabilite edilmesi” etkisine sahip olan bir “ruhçu faşizmin” gelişmesine katkı sağlamıştır. Bahro sadece mistik Almancı ruhçuluğu 1920’lerin völkisch ideolojisi gibi uygulayan biri değildir, o Almanları kendi “folk-derinliği” ve ekolojik kurtuluşu içinden çıkaracak bir “Yeşil Adolf”a ihtiyaç olduğunu da görür.

Bahro esas olarak eski Doğu Almanya’da parti üyesi ve muhalif bir Marksist’ken 1970’lerde yazmış olduğu The Alternative in Eastern Europe’un yazarı olarak iyi tanınıyordu. 1977’de iktidar eden Komünist yönetim onu hapse gönderdi, 1979’da sınır dışı edildi. O zaman Batı Almanya olan ülkeye geldiğinde “kırmızı ve yeşil beraber iyi gider”[11] fikrini olumlayarak, yeni oluşmakta olan Alman Yeşilleri’ne katılmış olur. 1980’lerin başlarındaki barış hareketinde o karadan karaya atılan füzelerin geliştirilmesi aleyhinde ulusalcı tezler ifade ederek pek çok kişiyi alarma geçirdi.[12] Politik kavramlarla daha az ve dinsel kavramlarla daha çok konuşmaya başladı politikadan ve iktidar sorusundan kültürel seviyeye, peygamberimsi seviyeye kaymış olmaya vurgu yaparak, “Amacımız, Tanrı’nın yeniden yapılandırmak olmalıdır” diye konuşuyordu.[13] Yeşillerin (genel olarak parlamentodaki iktidarı denemek için çaba sarf eden bir hareket olmuştu) realo kanadının “köktenci” bir eleştirmeni oldu ve sonunda 1985’de partiyi terk etti. Hamburg’da konuşmasının bir kısmında Yeşiller ve Nazi hareketi arasında yapısal benzerlikler olduğunu, Yeşiller’in bundan yararlanmadığını ve yararlanması gerektiğini söylemişti. Ardından kendi “fundamentalist” alternatifini verdi: “İstediğimiz diğer cumhuriyetler Tanrı ve Tanrıçaların merkez olduğu yaşam-cemaatlerinin bir birliği olacak.”[14]

Daha sonraları Bahro giderek New Age batıni muhitlere kaydı. Onun en büyük kaygısı “derin yapıları” araştırması gereken “ekolojik kriz”in aynen kalmasıdır ki şimdi ekolojinin “sağ ve sol’la yapacağı hiçbir şeyi olmadığını” düşünüyor.[15] Bugün Bahro Federal Almanya’da New Age düşüncelerinin en önemli sözcüsü ve teorisyenidir. “En önemli şey,” diye abuk sabuk konuşurlar. [Halk] yoldan “geri” döner ve kendilerini yaşamın Tao’su ve insanlık düzeni arasındaki uyumda Büyük Denkliğe göre hizaya sokarlar. “Dünyanın kralları ve kraliçelerine” dair “batıni” politik temaların başlıca sorusu esasında erkeklerin ve kadınların birbirleriyle ruhsal ve geniş kapsamlı olarak karşılıklı ilişkiye nasıl girdiği ve idrak ettiğidir. Her kim ki kendini dünya hükümetiyle işbirliğine getirmezse, sonunu getirecektir.[16]

Bahro, 1989’da Trier yakınlarında eğitim merkezi ve komün kombinasyonlu, amacı politikayı ve ruhsallığı sentezlemek olan “yeni bir kişisel ve sosyal düzene gelmek” olarak açıkladığı Lernwerkstatt’ın (bir “bir dünya için ekolojik akademi”) kurucularından biridir. Orada Alman kimliği yanında derin ekoloji, eko feminizm, Zen Budizm, bütünselci beslenme, Sufizm ve benzeri çeşitli New Age temaları üzerine dersler, kültürel etkinlikler ve hafta sonu atölyeleri sunar.[17] 1987’deki kitabı Logik der Rettung ile de pek çok eski hayranını şok ederek aşikâr olan otoriter teolojik kavramları kucaklamasıyla dikkat çekmiştir.[18]

Bahro aynı zamanda derslerinin genellikle aşırı derecede dolu olduğu seminerler verdiği Berlin Humboldt Üniversitesi’nde de profesördür. Humboldt’ta “sosyal ekoloji” bölümünde kürsüsü vardır ve kendi “bilimi”ne kendi ismini verir. Fakat Bahro’nun çalışması Murray Bookchin tarafından geliştirilen ve tasarlanan sosyal ekolojiyle karıştırılmamalıdır. Her iki teorisyen de sınıf çelişkilerinin tek toplumsal çelişki olmadığı konusunda aynı fikirde olsalar da Bookchin sınıf çıkarlarının önemine vurgu yaparken esas olanın hiyerarşi olduğunu görür. Bunun tam aksine Bahro ruhsal olarak bir halkın “en derin tabakalarında” olan “kabilevi bilincin” “sınıf bilincinden daha derin” kökü olduğuna işaret eder. “Ulusal soru somut bir gerçektir,” der Bahro ki “Sınıf sorusundan çok daha derine oturur.”[19]

Dahası Bookchin’in tutarlı enternasyonalist sosyal ekolojisi aklı ve natüralizmi olumlarken ve ekomistisizmi ve ekoteolojiyi durmadan eleştirirken, Bahro’nun sosyal ekolojisi ağırlıklı olarak ruhçudur. Aslında 1990’ın sonralarında Bahro’nun daveti üzerine Humboldt’ta verilen seminerde, Bookchin konuşurken Bahro, kendi “sosyal ekoloji”sinin gerçekten derin ekoloji ile Bookchin’in sosyal ekolojisinin sentez edilmesi teşebbüsü olduğunu Bookchin’e söyler.[20] Bahro’nun bakış açısına göre, politika bugün ruhsallık temeline oturmalıdır çünkü “manevi kaynaklara inilmeksizin” politika “bu ismin değerini taşımayacaktır.”[21] Politika ve maneviyatı birbirinin tamamen zıddı olarak görenler sadece kökten yanlış değillerdir, aynı zamanda küresel ekolojik problemlerimiz onları birbirinden ayıran içsel ruhsal “hastalıklar”ımızın maddi bir yansımasıdır da. Bu, insanlara manevi düşünceleri aşılayarak ekolojik krizleri durduracak ve insanları yeni politik düzene hazırlayacak dini bir bilinç politikasıdır.[22]

Bahro’nun ruhçu bakış açısının farklı bir etno-kültürel boyutu vardır. O insanlarla zaman içerisinde tahrip olamayan, bozulmaz olan özgün ruhsal “özlere” sahiplermiş gibi konuşur.[23] Özellikle “Alman özü”nü (deutsche Wesenheit)  dikkate alır ve maddi düzlemde bunun birçok görünümü vardır.[24] Ekolojik krize yaklaşımda Alman ‘özü’ özellikle mistik geleneği başlatan, “Biz Almanlar okumalıyız,”[25] diyen Meister Eckhart’ın yolunda ruhçuluğun birleşmesini talep eder. Bahro aydınlanma ve sosyalizmle bu “Alman mirasına”[26] tezat oluşturmaya taraftardır.

Anti-faşist araştırmacı Peter Kratz’ın işaret ettiği gibi, onun mistik Almancılığının, völkisch hareketinin[27] mistik Almancılığına çok benzemesinin Bahro’yu telaşlandırmadığı anlaşılıyor.  Bahro’nun kendisi aslında bilinçli olarak volkisch hareketle – Volk’un[28] uyanmasını istiyorum der, kendisi- ve genel olarak Aydınlanmaya karşı 1920’nin Muhafazakâr Devrimi ile bağdaşmaktadır.[29] Aslında Bahro başka şeylerin yanında “bu volkisch harekette bulunmadıklarından”[30] dolayı Yeşilleri eleştirir. Kratz bunun Bahro’nun yaklaşımına “völkisch hareketin yaratıcısını memnun edebildiği kadar az Bahro’yu memnun etse dahi, völkisch hareketin sahip olmuş olduğu politik felaket için benzer potansiyeli”[31] verdiği uyarısını yapar.

“Alman özü” gibi özler ruhsal düzlemde kalamaz; somut gerçeklikte görünür olmalıdır -yani politika, tarih ve toplumda– (ve Bookchin’in anarşist liberter belediyeciliğine büsbütün ters olan) Bahro’nun prospektüsünde, “Bu kurtlar arasında tabandan gelen bir halk demokrasisi yaratacağız dediği ki bu bir safsatadır”[32] bu manifestolar demokratik kurumların şeklini almayacaktır. Bahro “fasulye-sayan demokrasisi” sürecini eleştirir ve karar alma süreçlerinde ruhsal bir fikir birliğini tercih eder.[33] Bir Eko-komünal gösterim projesi için (Onun arkadaşlarına ve Humboldt’ta ziyaretçi öğretim görevlilerine ve Saxonya Başbakanı Kurt Biedenkopf’a teşekkürler) Saxonya eyaletinden devlet desteği almasına rağmen, Bahro devleti de reddeder, “Toplumu yöneten yasalardır,” diye iddia eder, “Hiçbir şekilde devlete ya da daha az meşru olsa dahi diğer herhangi bir güce dayanılamaz.”[34]

volk

Onu çekici bir şekilde anti-otoriter gösterebilen bu devlet karşıtı sava rağmen pek çok ‘Yeni’ Sağcı gibi Bahro da açıkça inanmaktadır ki ekolojik kriz sadece otoriter araçlar vasıtasıyla çözülebilir. Maneviyata dayanan ve hiyerarşik olarak elitist “kurtuluş hükümetine” (Rettungsregierung) ya da “yüksek seviyede yeni bir politik otorite” [35]: “Ekolojik değişimin prensi”[36] tarafından yürütülen bir “tanrı-devlet” (Gottesstaat) için çağrı yapmaktadır. Açıkçası kolektif bir varlık olan “Prens” Tanrı’ya karşı sorumlu olan bir oligarşi, ruhsal bir eliti oluşturacaktır. “İlahi olanın bir sesi”[37] olarak bu guru elit Bahro’nun arzu ettiği gibi “mevcut toplumu” “doğaya göre düzenlemek”[38] maksadıyla dönüştürmek için Tanrı’nın ve doğanın yasalarını dikte edecektir. Bugünkü problemlerimizi halletmek için “bir miktar ‘eko diktatörlüğe’ ihtiyaç olduğundan” dolayı insanlar bu prensin gelişinden “korkmamalıdırlar”.[39] Bunun yanında bu prensin kadın mı yoksa erkek mi olacağı kesinlikle önemsiz bir problemdir diye bizi temin ederek, “Bu bir yapı problemidir. Bu Yeşil hareketteki bir Alman anıdır.”[40] “Ruhsal bir belirleme olmaksızın, yeni bir kurtarıcı kurumsallaşma olmayacağı” için bugün genel nüfus içerisinde geniş bir ruhsal bilinç geliştirmek önemlidir – yani “prens” değildir.[41] Bu muhtemelen “tüm kötü deneyimlere rağmen… İnsanlarımızın en güçlü politik-psikolojik yargıları” “Almanları karizmatik liderliğe diğer insanlardan daha uyumlu” yaptığından teselli edicidir.[42]

Çev: Alişan Şahin – Gülçin Dalgıç

Edit: Zeynep Turgut

Dipnotlar:


[1] Sosyal Ekoloji Üzerine bkz. Murray Bookchin’in pek çok makalesi, özellikle Remaking Society (Boston: South End Press, 1989) and Urbanization Without Cities (Montreal: Black Rose Books, 1992).

[2] Hutta Ditfurth, Feuer in die Herzen: Plädoyer für eine Ökologische Linke Opposition (Hamburg: Carlsen Verlag, 1992), üçüncü bölüm. Özellikle 158, 172 sayfalar. Ditfurth solcu Alman Yeşillerinin önde gelen eski sözcülerindendir. Yeşiller şimdi radikalliklerini kaybetti. Şimdi Frankfurt’taki Ekolojik Sol’un (Ökologische Linke) örgütlenmeleriyle uğraşmaktadır.

[3] George L. Mosse, “The Mystical Origins of National Socialism,” Journal of the History of Ideas, vol. 22, no. 1 (Jan. 1961), p. 81. Buna da bkz. Jeffrey A. Goldstein, “On Racism and Anti-Semitism in Occultism and Nazism,” Yad Vashem Studies13, Livia Rothkirchen, ed. (Jerusalem: Yad Vashem, 1979),  53-72 sayfalar.

[4] George L. Mosse, The Crisis of German Ideology: Intellectual Origins of the Third Reich (New York: Grosset and Dunlap, Universal Library, 1964), p. 4.

[5] Völkisch hareket üzerine, bkz. Mosse, Crisis; Fritz Stern, The Politics of Cultural Despair: A Study in the Rise of the Germanic Ideology (Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1961) ve Walter Z. Laqueur, Young Germany: A History of the German Youth Movement (New York: Basic Books, 1962)

[6] Ditfurth’de alıntılanmıştır, Feuer, s. 170.

[7] Wolfgang Haug, “‘Pogromen beginnen im Kopf,'” Schwarzer Faden: Vierteljahreschrift für Lust und Freiheit [Grafenau]; İngilizceye “‘Pogroms Begin in the Mind'” in Green Perspectives, no. 26 (May 1992) olarak çevirilmiştir.

[8] Neue Anthropologie 3-4 (1988), p. 91, cited in Wölk, “Neue Trends,” p. 131.

[9] Ditfurth, Feuer, p. 190.

[10] Rudolf Bahro’ile sohbete bkz., “Die deutschen Linken und die nationale Frage oder unsere Öinteressen am Golf,”Streitschrift 3 (Nov. 1990), s. 4-7, Ditfurth’tan alıntı, Feuer, s. 210.

[11] Rudolf Bahro ile sohbet, Streitschrift, quoted in Roger Niedenführ, “New Age: Die spirituelle Rehabilitierung der Nationalsozialisten durch Rudolf Bahro, Rainer Langhans und J. Kirchoff,”  In bester Gesellschaft: Antifa-Recherche zwischen Konservatismus und Neo-faschismus, Raimund Hethey and Peter Kratz, eds. (Göttingen: Verlag die Werkstatt, 1991), s. 141-54, at 149.

[12] Niedenführ, “New Age,” pp. 141-54, esp. 147-50.

[13] Hülsberg’den alıntı, German Greens, p. 93.

[14] Bahro ve André Gorz arasındaki değiş tokuşa bkz. in Telos, no. 51 (Spring 1982). Bkz. Rudolf Bahro’s From Red to Green: Interviews with New Left Review, çev. Gus Fagan and Richard Hurst (London: Verso, 1984), özellikle bölüm üçe, Bahro der ki, “pratikte ekolojik olarak merkez kaç bir Almanya görmek istiyorsak, ilk önce bir Alman bölgesine ihtiyacımız var.”  (s. 237).

[15] Bahro, Red to Green, pp. 220-21.

[16] Rudolf Bahro, “Hinein oder hinaus? Wozu steigen wir auf? Rede auf der Bundesdelegiertenkonferenz der Grünen” (Hamburg), Kommune 1 (1985), pp. 40-43.

[17] Rudolf Bahro ile sohbettten, “Die deutschen,”Streitschrift, quoted in Ditfurth, Feuer, p. 210.

[18] Rudolf Bahro, Connection (July-Aug. 1989), quoted in Ditfurth, Feuer, pp. 207-08.

[19] Lernwerkstatt, Rundbrief 13 (c. 1990); the Lernwerkstatt’s 1991 program.

[20] Rudolf Bahro, Logik der Rettung: Wer kann die Apokalypse aufhalten? — Ein Versuch über die Grundlagen ökologischer Politik (Stuttgart and Vienna, 1987). I will refer to this book herein as The Logic of Salvation.

[21] Rudolf Bahro ile sohbetten, “Die deutschen,”Streitschrift, quoted in Ditfurth, Feuer, p. 210.

[22] Yazar bu tartışmada bulunmuştur.

[23] Rudolf Bahro, “Rette sich, wer kann,” an interview with Rudolf Bahro, Connection, vol. 5, no. 8 (1989), pp. 18-19, cited in Niedenführ, “New Age,” p. 148.

[24] “Die Logik der Selbstausrottung,” an interview with Rudolf Bahro, Magazin 2000, vol. 22, nos. 81-82 (1989), p. 64, cited in Niedenführ, “New Age,” p. 148.

[25] Niedenführ, “New Age,” pp. 147-48.

[26] Rudolf Bahro, “Lösung des Schattens und ökologische Kulturentwurf,” Connection, vol. 6, no. 2 (1990), p. 65, cited in Niedenführ, “New Age,” pp. 147-48.

[27] Bahro, Logik, p. 153.

[28] Bahro, Logik, p. 335; vurgular orijinalindeki gibidir.

[29] Peter Kratz, “Bahros ‘Grune Adolfs’: Die ‘Neue Rechte’ an der Berliner Humboldt-Universität,” reprinted in A-Kurier [Berlin] 41 (1993), pp. 6-15.

[30] Bahro, Logik, p. 391.

[31] Dietmar Pieper’den alıntı, “Schickimicki unter Wolfen,” Der Spiegel 26 (22 June 1992), pp. 62-63. Bkz. Bahro, Logik, pp. 344, 481.v 70. Rudolf Bahro, “Über kommunitäre Subsistenzwirtschaft und ihre Startbedingungen in die neuen Bundesländer,” working paper, p. 10, cited in Kratz, “Bahros ‘Grüne Adolfs,'” p. 9.

[32] Bahro, Logik, p. 363.

[33] “Salvation government” in Bahro, Logik; “god-state” in Pieper, “Schickimicki.”

[34] Bahro, Logik, p. 325.

[35] Bahro, Logik, p. 491ff.

[36] Bahro, Logik, p. 59

[37] Ditfurth’den alıntı, Feuer, p. 206.

[38] Rudolf Bahro ile sohbetten, “Die deutschen,”Streitschrift, quoted in Kratz, “Bahros ‘Grüne Adolfs,'” p. 8.

[39] Bahro, Logik, p. 64.

[40] Bahro, Logik, pp. 344-45.

[41] Bahro, Logik, p. 346f. Bkz. Robert Jungk, “Sein Kampf: Kritik an Logik der Rettung,” in tageszeitung (10 Oct. 1987).

[42] Anti-EG Gruppe Köln’den alıntı , “Mit ‘LebensschützerInnen’ und RassistInnen gegen EG und Kolonialismus? Anmerkungen zur ÖDP und anderen ‘BundnispartnerInnen’ in der Kampagne ’92,”ÖkoLinX: Zeitschrift der ökologischen Linken 6 (July-Aug.-Sept. 1992), pp. 11 and 19, İngilizceye “Should We Work in Coalition with ‘Right-to-Lifers’ and Racists?”  olarak çevrilmiştir. Green Perspectives, no. 27 (Aug. 1992), pp. 2-6.

Views: 177

6. Anarşist Antropoloji – Avcı ve Toplayıcılar Arasında Anarşi – Harold B. Barclay

“Vahşi kabilelerin yaşamından çıkarılacak dersler arasında, bir toplumun, düzeni polis olmadan nasıl koruyabileceği de vardır.” (Tylor, II, 134)

Views: 82

Bir “iş” olarak seks üzerine – Silvia Federici 1975

Seks, çalışma yaşamının disiplininden muaf olduğumuz alandır. Rutinin gerekli bir tamamlayıcısı, iş günlerinin düzenleyicisidir. “Çılgına dönmek”, “kendinden geçmek” için bir ehliyettir, bu sayede pazartesileri işimize çok daha tazelenmiş olarak dönebiliriz.

Bir “iş” olarak seks üzerine…

Seks, çalışma yaşamının disiplininden muaf olduğumuz alandır. Rutinin gerekli bir tamamlayıcısı, iş günlerinin düzenleyicisidir. “Çılgına dönmek”, “kendinden geçmek” için bir ehliyettir, bu sayede pazartesileri işimize çok daha tazelenmiş olarak dönebiliriz.

‘Cumartesi’, ‘kendiliğinden’liğin istilasıdır, yaşamımızın kapitalist disiplin altındaki rasyonelliğinin içindeki irrasyonelliktir. Çalışmanın karşılığının bu olduğu farz edilir ve ideolojik olarak işten ‘başka’ bir şey olarak pazarlanır. Arzularımızı sürekli baskılamaya, ertelemeye, rafa kaldırmaya, kendimizden bile gizlemeye zorlandığımız bir sosyal ilişkiler evreninde samimi/cinsel ilişkiler kurma ihtimaline sahip olduğumuzun, gerçekten kendimiz gibi davranabildiğimizin varsayıldığı bir özgürlük alanıdır.

Vaat edilen bu iken, elimize geçen aslında beklentilerimizin çok gerisindedir. Sadece kıyafetlerimizi çıkartarak doğaya dönemediğimiz gibi, sadece sevişme vakti geldiği için ‘kendimiz’ oluveremeyiz. Aşkın/sevişmenin zamanlaması, koşullar ve bunun için gereken enerji bizim kontrolümüz dışında olduğu sürece kendiliğindenlik imkânsızlaşmaktadır. Bir haftalık çalışmanın ardından bedenlerimizin ve duygularımızın uyuşması, onları bir makine gibi açıveremediğimiz gibi, aynı zamanda ‘kendinden geçme’ halinde açığa çıkan yatakta yeniden doğmaya hazır gizli benliğimizden ziyade çoğunlukla bastırılmış şiddet ve düş kırıklığı olmaktadır.

Her şey bir yana, bu kendiliğindenliğin sahte olduğunun her zaman farkındayızdır. Yatakta ne kadar çığlık attığımızın, inlediğimizin, kaç tane erotik egzersiz yaptığımızın bir önemi yoktur. Bunun bir parantez olduğunu ve ertesi gün ikimizin de yeniden medeni kıyafetlerimizi giyeceğini, işe gitmek üzere hazırlanırken beraber kahve içeceğimizi biliriz. Günün ya da haftanın geri kalanı aksi şekilde ilerleyip biz bunun bir parantez olduğunun daha da farkına vardıkça, sosyal olarak belirlenmiş bu sevişme vaktinde “vahşiler”e dönüşmemiz ve her şeyi unutmamız bizim için daha da zorlaşır. Hissettiğimiz tedirginliğe engel olamayız. Sevişeceğimizi bilerek soyunduğumuz an deneyimlediğimiz utanç, ertesi sabah sınırları yeniden belirlemekle meşgul olduğumuz sıradaki utanç ve en nihayetinde günün geri kalanında olduğumuzdan tamamen farklıymışız gibi davranmanın utancı hep aynıdır.

Bu dönüşüm özellikle kadınlar için acı vericidir; erkeklerse bu konuda uzmanlaşmış gibidirler. Bunun sebebi büyük ihtimalle onların şimdiye kadar işlerinde daha katı bir sistematik ayrıştırmaya maruz kalmış olmalarıdır. Kadınlar, tutkunun sergilendiği gecelerin ertesinde erkeğin bambaşka bir dünyaya uyanabilmesinin, kendisinin onunla herhangi bir fiziksel temas ardından bile toparlanmasının zor olduğu zamanlarda dahi erkeğin böylesine mesafeli kalışının nasıl mümkün olabildiğini hep merak etmişlerdir. Her durumda cinsel ilişkilerin şizofrenik karakteri en çok kadınlara zarar verir. Bunun sebebi sadece günün sonunu omuzlarımızda daha çok iş ve tasayla getirmemiz değil, aynı zamanda cinselliği erkek için tatmin edici kılmaktan sorumlu olmamızdır. Kadınlar bu yüzden cinselliğe erkeklerden daha az heveslidir. Seks bizim için bir iş, bir görevdir. Memnun etme görevi cinselliğimizin içine öyle işlenmiştir ki, haz almanın erkeği heyecanlandırmaktan, ona haz vermekten geçtiği öğretilmiştir bize.

Bizden beklenen bir rahatlatma olduğu için, kaçınılmaz biçimde erkeklerin bastırılmış şiddetini boşaltan bir nesneye dönüşüveririz. Hem yataklarımızda hem sokaklarda tecavüze uğrarız çünkü tam anlamıyla cinsel tatmini sağlamakla mükellef hale getirilmiş, her ters giden şeyin emniyet supabı olmuşuzdur ve biz bu role uyum sağlamadığımızda, özellikle de karşı çıktığımızda erkekler öfkelerini bize yöneltme hakkına her zaman sahip olmuşlardır.

Cinselliğimizi sakatlayan pek çok şeyden biri onu bölümlere ayırıyor oluşumuzdur. Emek gücünün yeniden üretiminin cinselliğimiz üzerinde baskın olmasıyla heteroseksüellik onaylanabilir tek cinsel davranış kalıbı olarak kabul edilegelmiştir. Gerçekteyse her özgün iletişim biçimi bir cinsel içeriğe sahiptir; çünkü bedenimiz ve duygularımız bölünmezdir ve biz her daim, her düzeyde iletişim kurarız. Kadınlarla cinsel temas yasaklanmıştır çünkü burjuva ahlakında üreme temelli olmayan hiçbir ilişki doğal değildir, tuhaftır, sapıklıktır. Hayatımızın daha ilk evrelerinde âşık olabileceğimiz insanlarla sadece konuşmakla yetinmemiz gerekenler, bedenlerimizi açabileceklerimizle sadece ‘ruhlarımızı’ açabileceklerimiz, dostlarımız ve âşıklarımız arasındaki ayrımı öğrenmemizi gerektirdiğinden, bu, bize şizofrenik bir durumun dayatılması anlamına geldi. Sonuç, kadın arkadaşlarımıza bedensiz ruhlar, erkek âşıklarımıza ise ruhsuz bedenler olmamız. Ve bu bölünme, bedenlerimizde ve hislerimizde neyi kabul edip etmediğimiz açısından, bizi yalnızca diğer kadınlardan değil kendimizden de ayırıyor, açıkça göstermek için var olan ‘temiz’ kısımlar ve yalnızca gerdek gecesi, üretim noktasında gösterilebilecek ‘kirli,’ ‘gizli’ kısımlar.

Üretim açısından da aynı kaygı cinselliğin, özellikle de kadında, yaşamlarımızın belirli dönemlerine sıkıştırılmasını istedi. Cinsellik, yaşlı kadınların yanı sıra çocuklarda ve genç kadınlarda bastırıldı. Dolayısıyla, cinsel olarak aktif durumda olmamıza izin verilen yıllar, çalışma yükünü en fazla taşıdığımız yıllar oldu, böylelikle, cinsel deneyimlerimizden haz almak maharet haline geldi.

Fakat seksten haz alamamamızın ana sebebi, kadınlar için seksin iş olması; haz vermek her kadından beklenen bir şey. Cinsel özgürlüğün de faydası yok. ‘Sadakatsizlik’ yaptığımızda veya bakire olmadığımız ortaya çıktığında taşlanarak öldürülmemek şüphesiz önemli bir şey. Ancak cinsel özgürlük daha fazla iş yükü demek. Geçmişte sadece çocuk yetiştirmemiz bekleniyordu. Artık ücretli bir işimizin olması, yine de evi temizlememiz ve çocuk sahibi olmamız, çifte işgününün sonunda ise, yatağa atlayıp cinsel açıdan çekici olmamız bekleniyor. Ayrıca bundan zevk de almalıyız (ki bu pek çok işte beklenen bir şey değildir) çünkü bezgin bir performans erkekliğe hakaret sayılır. Son yıllarda bedenlerimizin hangi kısımlarının (vajina mı yoksa klitoris mi) cinsel açıdan daha üretken olduğuna dair bunca araştırma tam da bu yüzden yapılıyor. Fakat ister özgürleştirilmiş isterse bastırılmış şekilde olsun, cinselliğimiz yine de kontrol altında. Yasa, tıp ve erkeğe olan ekonomik bağımlılığımız bunu garanti altına alıyor, kurallar gevşemiş olsa da, cinsel hayatlarımızda içimizden geldiği gibi davranmak halen imkânsız. Ailedeki cinsel baskılama bu kontrolün bir işlevi. Bu açıdan babalar, abiler, kocalar, pezevenkler, bunların tümü devlet ajanı olarak işlev görüyorlar. Seks işçiliğimizin süpervizörlüğünü yapıyorlar ve kurulu, toplumsal olarak onaylanmış üretim normlarına göre cinsel hizmet sağlamamızı temin ediyorlar.

Ekonomik bağımlılık, cinselliğimiz üzerindeki denetimin temel aracı. Seks işçiliğinin kadınlar için halen ana mesleklerden biri olmasının ve her cinsel deneyimin fuhuş olarak mimlenmesinin sebebi bu. Bu şartlar altında, bizim için ne sekste herhangi bir kendiliğindenlik olabilir ne de cinsel haz gelip geçici bir şeyin ötesine geçebilir.

İşin içinde bir alışveriş olduğundan ve erkeklere haz verme görevi yüzünden, kadınlar açısından cinselliğe daima anksiyete eşlik eder ve eviçi emeğin en çok kendinden nefret etmeye neden olan kısmı budur. Ayrıca, kadın bedeninin metalaştırılması da şekli veya formuna bakmadan bedenlerimizden memnun olmamızı imkânsız kılar. Çok az kadın erkeklerin karşısında isteyerek soyunur çünkü erkek olsun kadın olsun, kentlerimizdeki her duvarda ve her dergide ve TV ekranında yüzümüze vurulan ve herkesin gayet bilincinde olduğu yüksek güzellik standartlarına göre değerlendirileceklerini bilirler.

Görünümümüzün yargılanacağını ve bir şekilde kendimizi pazarlıyor olduğumuzu bilmek, kendimize olan güvenimizi ve bedenlerimizle barışıklığımızı mahveder. Bu nedenle ister sıska ister dolgun, ister uzun ister kısa burunlu, uzun veya kısa boylu olalım, hepimiz bedenimizden nefret ederiz. Nefret ederiz çünkü ona karşılaştığımız erkeklerin gözlerinden, dışarıdan ve aklımızda yer etmiş beden pazarından doğru bakmaya alışmışızdır. Nefret ederiz çünkü onu pazarlanması gereken bir şey, bizden neredeyse bağımsız hale gelmiş ve daima tezgahta olan bir şey olarak düşünmeye alışmışızdır. Nefret ederiz çünkü ne çok şey ona bağlı, biliriz. Ona bağlı olarak iyi veya kötü bir işimiz olabilir (evlilikte veya evin dışındaki işte), belirli bir toplumsal güç, bu toplumda bizi bekleyen yalnızlıktan kaçabileceğimiz dostluklar elde edebiliriz. Ve bedenimiz bize yüz çevirebilir, kilo alabilir, kırışabilir, hızlı yaşlanabilir, insanların artık farkımıza varmamasına, cinsel ilişki hakkımızı kaybetmemize, dokunulma veya sarılma şansımızı kaybetmemize neden olabilir.

Kısacası, rol yapmakla çok meşgulüz, memnun etmekle çok meşgulüz, başarısızlıktan, sevişmekten haz almaktan ödümüz kopuyor. Her cinsel ilişki bize ne değer verileceğini belirliyor. Bir erkeğin yatakta iyi olduğumuzu söylemesi, biz zevk almış mıyız almamış mıyız önemi olmadan, daima büyük bir memnuniyettir; sahip olduğumuz güce dair gururumuz okşanır, sonrasında bulaşığı gene kendimiz yıkayacağımızı bilsek bile.

İşin içindeki alışverişi unutmamıza asla izin verilmez çünkü bir erkekle olan aşk ilişkimizdeki değer ilişkisini asla aşamayız. Her cinsel deneyimimize hükmeden soru ‘Ne kadar?’dır. Pek çok cinsel deneyimimiz hesaplarla geçer. Yatakta iç çeker, inler, ağlarız, soluk soluğa kalır, hoplar zıplarız ama bu arada zihnimiz sürekli ‘ne kadar’ sorusu ile meşguldür: Kendimizi kaybetmeden veya düşürmeden kendimizden ne kadarını verebiliriz, karşılığında ne alacağız? İlk randevumuzda soru, karşımızdakinin ne kadar alacağına izin verebileceğimizdir: elini eteğimizden sokabilir mi, bluzumuzu açabilir mi, parmaklarını iç çamaşırımızın içine sokabilir mi? Hangi noktada ona dur demeliyiz, ne kadar şiddetli reddetmeliyiz? ‘Kolay’ olduğumuzu düşünmeden önce ondan hoşlandığımızı ne kadar söyleyebiliriz? Fiyatı yüksek tut, kural budur, en azından bize öğretilen birinci kural. Yataktaysak hesaplamalar daha da karmaşıklaşır, çünkü hamile kalma olasılığımızı da hesap etmek zorundayızdır, dolayısıyla, inlemeler, nefes nefese kalmalar ve diğer tutku gösterileri arasında, regl günlerimizi saymak zorundayızdır. Cinsel eylemde orgazm yokken tatmin olmuş görünmek ekstra bir iştir ve zordur. Çünkü rol yaparken ne kadar ileri gidebileceğinizi asla bilemezsiniz ve yeterince iyi rol yapamamış olma korkusuyla her zaman fazla rol yapmış olursunuz. En sonunda, hiçbir şey olmadığını kabul edebilmek, epeyce mücadele ve kolektif toplumsal gücümüzde bir sıçrama gerektirir.

Çeviri: Güleren Eren -Serap Güneş

http://www.commoner.org.uk/wp-content/uploads/2012/02/05-federici.pdf

Çevirenlerin (Güleren-Serap) notu: 1975 ABD’si koşullarında yazılan bu metin, 2 dalga feminizmin cinsel özgürlük tartışmasından cumartesileri kapitalizmin çemberinden kurtulabilen işçi kadınlara dek, yazıldığı dönem bağlamında okunması gereken yanlar içeriyor.

Views: 95

Amerika’nın Müslüman Dünyaya Karşı Kutsal Savaşı – Prof. Michel Chossudovsky

ABD askeri doktrininin evriminde kati geçişe ulaştık. 9/11 sonrasında başlatılmış El Kaide karşıtı “Terörizmle Küresel Mücadele”, Müslüman Dünyaya karşı yönlendirilmiş bir “din savaşına”, “kutsal bir savaşa” evriliyor.

Views: 44

5. Anarşist Antropoloji ve Bazı Gözlemler – Harold B. Barclay

Önümüzdeki bölümlerde tartışılacak olan toplumları seçerken, coğrafi açıdan ve kültür tipi olarak geniş bir yelpazeyi kapsamak için  çaba gösterdim.  Aynı zamanda,  anarşide  düzen  sorununa farklı ve ayrı çözümler sunan bir örnekleme oluşturabilmek için de uğraştım. Bir başka deyişle, farklı türdeki yaptırımların ve liderlik tarzlarının örneklerini tanımlamaya önem verdim. Anarşik yapıları açıkça çelişik olan bazı örneklere de yer verdim. Bunlar marjinal anarşiyi ya da marjinal “devletçiliği” temsil eden örnekler olabilirler.

Views: 26

4. Anarşizm ve Sosyal Yaptırımlar – Harold B. Barclay

Ne anarşi ne de özünde anarşist kuram örgütlenmeye, siyasete ya da siyasi örgütlenmeye karşıdır. Bunların bazı biçimlerine, özellikle şimdi üzerinde duracağımız terimler olan hukuka, yönetime ve devlete karşıdırlar.

Views: 49

1. Şiddetin Hristiyan Anarşist Eleştirisi: Öbür Yanağını Çevirmekten, Devletin Reddine… – Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos

Yıllar olur ki bu topraklarda şiddetin yaratıcılığına ve yenibir dünyanın kurulmasına yapacağı katkılardan hareketle güzelliğine övgülerde bulunulur. “Radikal” toplumsal hareketlerin, grupların, illegal örgütlerin ve örgütlenmelerin esasen kayıt koyar gibi yaptıkları şiddetin kullanılmasına dair mazeretlerinde onu var etme nedenlerine meşruiyet kazandırıldığı aşikardır. “Radikal”liğin kıstası yaygın olarak sisteme karşı silahlı ya da şiddet kullanılarak etkide bulunma olarak anlaşılmaktadır. Radikalliğin meşakatli bir direniş ortaya koymak ve sistemi manevi ve maddi olarak yok edip yeni bir dünya kurmak olarak anlayanlar için elbette bu problemli bir kavrayıştır. Devlet’in şiddet tekelini eline alıp bunun meşruiyetini yaygın bir kabul haline getirmesinden öte Kültür olarak silah ve şiddet günlük yaşamın her alanında; sokakta, evde, iş’te ve en önemlisi bireylerin dış ve iç dünyalarında kabul gören bir fenomendir.

Anarşistler düşünsel olarak şiddetin meşruiyetini sorguluyor olmakla beraber (tarihlerinde bundan azade olmadıklarını da biliyor olmakla beraber) anarşist düşüncenin/eylemlerinin tarihi’nin bir bakıma şiddetsizlik tarihi, şiddetsiz bir direniş tarihi olduğunu da bilmelidirler. Büyük bir talihsizlik olarak anarşizm yeni bir dünyanın kurulması mücadeleleri içerisinde yaygın olarak terörizm ve şiddetle özdeşleşmiş bir akım olarak – kimi anarşist gruplar ve bireyler dahi böyle düşünmektedir – bilinmektedir. İşte bu algılamaya karşı olarak, aşağıdaki çeviri metin anarşizmin bir çeşidi olan ve oldukça yaygın bir hareket olan Hrıstiyan anarşistlerin düşünsel olarak şiddete nasıl baktıklarını ve hangi argümanlarla bu kısır döngüye müdahale etmek gerektiğini tartışmaktadır.

Bu metin aynı zamanda Tolstoy’dan Ellul’a bilinen ve Türkiye’de bilinmeyen Hrıstiyan Anarşistlerin şiddete dair düşüncelerinin karşılaştırmalı bir özeti olarak da okunabilir ve halen devam etmekte olan şiddet tartışmalarına şiddetsizlik savunucularının bir sesi olarak devreye girerse işlevini yerine getirmiş olur.

Alişan Şahin

Şiddetin Hristiyan Anarşist Eleştirisi: Öbür Yanağını Çevirmekten, Devletin Reddine…

Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos

Özet

Hz.İsa’nın “Dağdaki vaaz”sını bir çok hristiyan, Hristiyan mürit ve Hrıstiyan cemaate Hz. İsa’nın mesajlarının canlı bir özeti olarak görünür. Tolstoy, Jacques Ellul, Michael Eliot, Dave Andrews ve diğer başkaları için Hz. İsa’nın şiddet üzerine en yakıcı cümlelerini içermektedir – O’nun çağrısı kötüye direnme, öbür yanağını dön cümlesidir. Bu cümle ve onların tartıştıkları Devletin şiddeti kullanmasında olan teorik ve pratik olan tartışmalı tekelinin kınanması için somut bir uygulama olabilir. Bu makale bu radikal politik tesvirlere bir bakış sunmaktadır. Bu, o’nun söylediklerindeki politik manayı illüstre edip altını çizerek ve Hz. İsa’nın dediklerinin karşılıksız bir pasiflik değil, maksatlı bir reaksiyon olduğunu  göstererek başlar. Bu hristiyan anarşistlerin insanlığın uzun yıllardan beri yakalanmış olduğu şiddet sarmalını görerek, detaylı bir düşünümle ayrıntılandırdıklarını ve temellendirdiklerini – Hz. İsa’nın taraftarlarına çağrısı misilleme yasasının üstüne çıkmaktır –  ve onlar Hz. İsa’nın bundan dolayı neden radikal bir metod önererek bunun üstesinden gelmeyi hedeflediğini  açıklar. Makale Modern Devletin reddinin neden bir mantıksal uygulama olarak ele alındığının belirginleştirilmesi ile son buluyor. Kısacası, bu makale hristiyanlığın özünde Anarşizmin (şiddetsizlik) bir formunun uygulanımını hristiyan anarşistler açısından gösterilmesini amaçlamaktadır.

Sunuş

Hz. İsa’nın “Dağdaki Vaaz”ı anarşist olsun, olmasın bir çok hristiyan tarafından o’nun mesajlarının canlı bir özeti olarak görülür. Augustine bunu “hristiyan yaşamın mükemmel bir standardı”, Hans Küng “hristiyan etiğin çekirdeği”1 olarak açıklar. Hristiyan anarşistler bunla hemfikirdirler2. Dave Andrews, “Dağdaki Vaaz”ı, “Hz.İsa’nın ilkelerinin bir özeti”3 olarak görür. Leo Tolstoy için de Dağdaki Vaaz “bir öğretinin en uygun özeti”dir: “Hiç bir yerde Hz. İsa böyle temiz ve saflıkla konuşmaz; Hiç bir yerde de bu denli ahlaklı, temiz ve anlaşılabilir kurallar doğrudan her insanın gönlüne tatbik edilerek bildirilmez; Hiç bir yerde de basit insanların çeşitli olan kalabalığına böyle hitap etmez”4.

Aynı zamanda, Archie Penner’in vurguladığı gibi, Dağdaki Vaaz, özellikle Hz. İsa’nın aşk ve direnmeme üzerine konuştuğu bölümlerde, “Yeni Ahid’deki en keskin yorumsal mücadele alanıdır”5. İşte bundan dolayıdır ki bir çok hristiyan anarşist kimi zaman oldukça uzun bir şekilde de olsa, Hz. İsa’nın vaazda dediklerin yorumlarlar. Bu makalenin maksadı bu dağınık yorumları bir yorumda, Dağdaki Vaaz’ın tefsirini hristiyan anarşist bir kapsam altında toplamaktır.

Alimler sıklıkla Matta incil’indeki uzun olanıyla Luka incilindeki daha kısa olanın paralelliğine vurgu yaparlar6. Bu iki vaazın aynı olayı anlatıp anlatmadığına dair tartışma gene de bu makalenin görüş alanının dışına düşmektedir. İçerikleri bayağı benzerdir. Matta’nın uzun versiyonu Luka’nın içerdiklerini kapsar ve bu kapsamadır ki hristiyan anarşistleri alakadar etmiştir, bu makale hristiyan anarşist düşünürleri Dağdaki Vaaz’a oldukça derin bir şekilde yoğunlaşmalarına neden olmuştur.

Geleneksel Hristiyan kökenden gelmiş okurlara bu hristiyan anarşist yorumların çoğunlukla bu paragrafların klasik tefsirinden daha farklı geleceği aşikardır. Hristiyan anarşistler gene de bu aykırılığı, en iyisiyle, masum yanlış okumaya ve en kötüsüyle,  kurumsallaşmış yorumcuların kasti düzenbazlıklarına atfederler. Bundan dolayı hristiyan anarşistler bu geleneksel yorumları bilinçli bir şekilde by pass eder ve kendi tefsirlerinde sadece kutsal kitabı temel alarak yapmaya çalışırlar7. Örneğin Tolstoy kendisini Hz. İsa’nın öğretisinde “yeni bazı şeyleri için bazı anlamlar araştırma gibi garip bir durumda” bulduğunu açıkça itiraf eder. Bu makale metnin saf bir hristiyan anarşist okumasını sunma maksadıyla geleneği gözardı ederek hristiyan anarşistleri izler8.

Bu makalede hristiyan anarşist düşünce, hristiyan anarşist tezleri anlatan tüm tezler hakikaten en olgunlaşmış ve boyutlu olanların dahil edilmesi ile anlatılmıştır. Bu tarz yazılardan en ünlüsü hiç şüphesiz Leo Tolstoy’unkilerdir. Akademik literatürde anarşizme dair hristiyan anarşizm örneği sıklıkla ondan alıntılarla yapılanlardır. Bunlardan en tutkulusu olan Jacques Ellul oldukca ünlüdür ve insanlar tarafından genellikle Vernard Eller ve Dave Andrews de iyi bilinirler. İyi bilinenlerden bazıları Katolik İşçi Hareketinde(özellikle Amerika’da popülerdir) faaliyet gösteren insanlardır ki  bu şahsiyetler Dorothy Day, Peter Maurin, ve Ammon Hennecy’dir. Katılımcılarının sınırların ötesine geçen katkılarıyla, belkide hristiyan anarşist olmayan ya da hristiyan anarşizmin fanatik savunuru olmayan (mesela hayatlarının kısa bir döneminde anarşist makaleler yazan),  daha doğrusu pasifist olarak kategorize etmenin daha doğru olacağı ya da daha çok katı anarşist olmaktan öte hristiyan yıkıcılar olan fakat yazıları ile hristiyan anarşistlere övgüler sıralayan insanların katkıda bulunduğu, 1980’lerin sonlarında İngiltere’de yayınlanan  A Pinch of Salt (Bir Tutam Tuz) kısa yazılarla birlikte hristiyan anarşist literatürü oldukça zenginleşmiştir. Burada yeralan yazarların bir kısmı Peter Chelčický, Nicholas Berdyaev, William Lloyd Garrison, Hugh Pentecost, Adin Ballou, Ched Myers, Michael Elliott, William T. Cavanaugh, Jonathan Bartley gibi kişilerdir9. Sonuç olarak, hristiyan anarşizm içinde James Redford ve James Kevşn Crieg gibi anarko-kapitalist olanlarıda vardır. Bu makale bu düşünür ve yazarlara dair değildir fakat bu makalenin konusuna dair uygun olan, onların savundukları fikirlerin özünü esas alacaktır10.

Klasik bir Hristiyan anarşist düşünür olan Tolstoy için  Dağdaki Vaaz çok özel bir yere sahiptir. Tolstoy yıllarca derin varoluşsal krizlerle boğuştu. Dağdaki Vaaz’ın bazı özel ayetlerini düşünmekte iken “Hz. İsa’nın öğretilerinin net bir muhakemesine” ulaştı ve “daha önceleri karmaşık olan bir çok şey netlik kazandı”11. Bu kavrayış o’nun varoluşsal acılarına bir açıklama getiriyordu. Bu  Hz. İsa’nın öğretisinin özünü ona açık kıldı ve hristiyanlığın bu kavranışından temel alarak Devlet ve Kilise’ye şiddetli saldırılar yapmaya başladı12. Hristiyanlığın anahtarı olarak gördüğü bu ayetler Hz. İsa’nın taraftarlarına kötüye direnmeyip, onun yerine öbür yanağını dönmelerini salık verdiği ayetlerdir.  Diğer Hristiyan anarşistler bu ayetlere Tolstoy kadar fazla dikkat çekmezler fakat Dağdaki Vaaz’da gördükleri tamamen Hz. İsa’nın öğretisinin yaşayan vurgusu ve oradaki sevgi ve bağışlayıcılıktır. Bir çokları Dağdaki Vaaz’ın bir tasarı, bir manifesto ve otantik bir cemaat için olduğu konusunda hemfikirdir. Ve bunların herbiri kötüye direnme paragrafını hristiyanlığın mutlak özü olarak görmese bile, hristiyan anarşistlerin çoğunluğu Tolstoy’un bu paragrafın tefsirinden hareketle geliştirdiği insan toplumlarının analizini benimserler.. Bunun üstüne, onları anarşist bir sonuca vardıran, devlete karşıt olarak, Hz. İsa’nın merhamet ve aşk üzerine olan radikal öğretisini kavranması olarak devletin eleştirilmesi, bir çok Hırıstiyan anarşist için başlangıç noktası değildir13.

Bundan dolayı Dağdaki Vaaz’da  irdelenecek en önemli paragraf Hz. İsa’nın taraftarlarına direnmemeye dair çağrı yaptığı paragraftır. Hz. İsa’nın taraftarlarına söylediği bu yönerge Matta incil’inin beşinci bölümünün otuzsekizden kırkiki numaraya olan  ayetlerdir .

38. Göze göz, dişe diş denildiğini duydunuz.

39.Ama ben size diyorum ki, kötüye karşı direnmeyin14. Sağ yanağınıza bir tokat atana öbürünü de çevirin.

40.Size karşı davacı olup mintanınızı almak isteyene abanızı da verin.

41.Sizi bin adım yol yürümeye zorlayanla iki bin adım yürüyün.

42.Sizden bir şey dileyene verin, sizden ödünç isteyenden yüz çevirmeyin15.,

Bu makalenin bölümleri Hristiyan anarşistlerin (ve seçilmiş pasifistlerin) yorumlarının esas kümelerini bu ayetlerle bağlantılı olarak detaylandırmaktadır. Hz. İsa’nın direnmemeye dair üç örneğine yakın plandan bakarsak bunların neden politik olarak anlamlı olduğunu göstermekte olduğunu da görürüz. İkinci bölüm Hz. İsa’nın istemlerinin yanıtsız pasiflik değil fakat çok amaçlı reaksiyon olduğu görüşünü sunmaktadır. Üçüncü bölüm Hz. İsa’nın taraftarlarına misilleme kanununun üzerine çıkmalarına çağrısını göstermekte  ve bundan dolayı Hristiyan anarşistlerin şiddet sarmalına dair düşüncelerini tartışarak dördüncü bölüme zemin hazırlamaktadır. Ve beşinci bölüm Hz. İsa’nın onun üstesinden gelmek için önerdiği metodun neden Hristiyan anarşistlerce benimsendiğini açıklamaktadır. Altıncı ve son bölüm bundan evvelki tefsirlerin neden Hristiyan anarşistleri kendi anarşizmlerine, Devlet’in eleştirisine getirdiğini netleştiriyor. Diğer paragrafların Hristiyan anarşist yorumları ( Romans 13 ve “sezarın hakkı sezar’a” da dahil olmak üzere), daha derin tahlil ve daha fazla  Hristiyan anarşist tartışma temaları için, bkz. Hristiyan Anarşizm: İncil üzerine Politik bir Yorum(Christian Anarchism: A Political Commentary on the Gospel.)16

Hz. İsa’nın Üç İlüstrasyonu

Michael Elliott ve Walter Wink Hz. İsa’nın görüşlerini göstermek için O’nun üç kısa illüstrasyonunu tek tek yorumlarlar. Bunların bu bağlamlara yabancı kalanların tesvirleriyle kaybedilen birincil olan politik yan anlamları vardır.

İlk ilüstrasyonda Wink “ neden sağ yanak?” diye sormakla başlar. Ardından açıklar: “ Sol el temiz olmayan eller için kullanılır” ki saldırgan sağ elini kullanmış olmalıdır. Fakat bu durumda “ birinin sağ yanağa, sağ elle vurmasının tek yolu vardır. Bu da elin tersi ile vurmuş olmasıdır”17. Bu bağlamda “ doğrudan bir hakaret”, bir aşağılamadır. Elliot farklı bir açıdan da olsa benzer sonuca varır18. Şöyle yazar: “ özellikle başka birilerinin önünde, birinin yüzüne tokat atma, özellikle ortadoğu’da o zamanlarda – bugün de olduğu gibi – kurban için onurunu kaybetmek anlamına gelir”19. Hz. İsa, Wink ve Elliott’un gördüğü gibi, takipçilerinin bir aşağılama durumunda,  fark edecekleri, birinin şeref ve onurunu kurtarmak için zorlayıcı ve aşağılanmaya bir yanıt olarak uygun bir çağrı – özellikle toplum içerisinde –  tasvir etmekteydi20.

Hz. İsa’nın önerdiği yanıt her halükarda bölge insanının beklentilerinin tersinedir. Elliott’a göre Hz. İsa’nın söylediği “ misilleme yapma. Düşmanının davranmanı beklediği şekilde bir tavır gösterme. Sana saldıranın beklemediği bir şekilde bir tavır, tam aksine bir davranış göster”21. Bundan hareketle yüzünün öbür tarafını dönmekle “şiddet sarmalı beklenmedik şekilde engellenmiş olur22”. Elliott’a göre “bu durum başlattığı sürecin kontrolünde olmadığını anlayan saldırganı şaşırtır”23. O hakikaten de silahsızlandırılmıştır. Benzer şekilde Wink, öbür yanağını çevirmek “baskıcı’nın gücünü çalar”der. Bu ise saldırganı “kurban’ın “eşit bir insan”24  olduğunu düşünmeye zorlar. Elliot ve Wink’in her ikisi de bu ilk önermede  Hz. İsa’nın şaşırtıcı yanıtının saldırganı güçsüzleştirdiğini ve kurban’a farklı bir gözle bakmaya zorladığını kabul etmektedirler.

Elliott ve Wink, Hz. İsa tarafından önerilen diğer iki yanıtta da benzer bir yaklaşım içindedirler. İkincisinde, davacı olup mintanınızı almak isteyene abanızı da verin yanıtı, elinizde var olanın fazlasını vermeye dikkat çeker. Sonuçta kurban çıplak kalacaktır. Fakat Elliott bu bağlamda çıplaklığın rahatsızlık verici olduğunu ve cemaatin bu çıplaklığı uygulayan kişiyi gerçek suçludan daha fazla suçlayacağını tartışır25. Aynı şekilde Wink, bu çıplaklığın toplumsal ve yasal sisteme karşı “şaşırtıcı bir protesto” olarak kaydedileceğini; “tüm sistemin” bundan dolayı “alenen maskesini düşüreceğini”, bu maskenin düşmesinin “ belkide hayatında ilk defa alacaklıya anlayabileceği ve eyleminin nelere neden olduğunu ve tövbe için bir şans sunduğunu” 26tartışır. Ve tekraren, Hz. İsa’nın bu önerisi, bu durumda adaletsiz yasal sisteme karşı “baskı altında olanın güçlendirilmesi için  stratejik ve pratik” öğüttür27.

Üçüncü önermeye gelirsek, Elliott ve Wink’in her ikiside Hz. İsa’nın kurumsal askeri uygulamalara bir gönderme yaptığında aynı fikirdedirler. Burada asker bir sivili, o’nun paketini bir mil taşımaya zorlar28. Bir kere daha Hz. İsa’nın önerisi askerin “dengesini kaybetmeye”, “yanıtının öngörülebilirliğinin” mahrumiyetine terk eder29. Elliot bunun “genellikle yapılması istenilenin iki katını yapmak “ kurbanın kendisinin belirlediği boyutlarda bir yol kat ederek bir güç talebi” ile “ otoriteyi yıkmanın bir yolu” olduğunu tartışır30. Ve tekraren; Hz. İsa’nın direnmeye dair önermesi, o’nun çağının toplumunun bir eleştirisi ve sezgisel karşı yanıtla kurbanın güçlendirilmesine çalışma olarak tatbik edilmelidir.

Elliott bu üç önermenin Hz. İsa’nın takipçilerine karşı düşmanlarının çoğunlukla kullandıkları “üç stratejiyi” kapsadığını tartışır. Bunlar herbirinin “şiddetin bir formu ile doğrudan ilişkili” olan “fiziksel şiddet, yasal sistemin manipülasyonu ve güya-askeri seçenek”tir31. Elliot’a göre, bundan hareketle,  Hz. İsa’nın örneklerinin doğrudan politik anlamı vardır. Bunlar politik bağlam içerisinde üç çeşit tipik şiddeti gösterirler ve ona karşi üç beklenmedik yıkıcı fakat şiddetsiz yanıtı da…

Hedefli bir Tepki

Bundan öte, önemli bir nokta, hristiyan anarşistler (ve pasifistler) Hz. İsa’nın direnmeme önerisinin tamamen eylemsiz ve kötüyü kabullenmekte rahatsız olamadıkları anlamına gelmediğini tam tersine Hz. İsa’nın üç net örnekte gösterdiği bir yanıt – çok özel ve stratejik bir yanıt – verdiğini özellikle vurgulamakta hassastırlar. Burada hristiyan anarşistler arasındaki tartışmalarda ne çeşit direnişlerin yasaklandığı ve ne çeşit eylemlere izin verildiği gibi sorulara verilecek cevaplar bakış açılarına göre değişiklik gösterir: belli bir çeşit kötülüğe karşı direniş ile mi,  kötülüğe karşı kötülük ile mi ya da tüm direniş biçimleri ile mi? Bu çok önemli farklılıklar başka yerlerde detaylıca tartışılmıştır32. Burada üzerine dikkat çekeceğimiz sey  Hz. İsa’nın bir hedef ve belirli bir tarzda yanıt yoluyla direnmemeyi önermiş olduğudur.

Örneğin, hristiyan anarşist olmayan fakat bir pasifistten daha fazla biri olan Wink yunancadan hakiki bir çevirinin bir çok hristiyanın korkakca kabul ettikleri “pasif ve silik kalite” önermediğini, fakat Hz. İsa’nın konuşmalarının “tartışmasız simdiye kadar beyan edilmiş en devrimci politik ifadeler” olduğunu söyler33. O, “mahkeme çevirmenleri”nin “şiddetsiz direnişi uysallık”a dönüştürdüklerini ve  “diren” kelimesinin “hakiki çeviri”sinin “şiddetli isyan, silahlı başkaldırı ve sert kavga” olduğunu söyler. Bundan dolayı Wink’e göre, Hz. İsa demekteydi ki: “kötü’ye (ya da, sana kötülük yapana) dönüp aynıyla yanıt verme. Darbe’ye darbe ile yanıt verme. Şiddet’e şiddetle misilleme etme”. Wink devamen, “Hz. İsa Romaya karşı bir savaşçı/direnişçi den daha az muhalefet etmiş biri değildir. Aralarındaki farklılık sadece o kötülüğe maruz kalan bir kişinin bu (kötülüğe ç.n.) karşı nasıl bir yöntem kullanması gerektiğine dairdir.” Kötü’ye karşı üç mümkün yanıt biçimi vardır: pasif “kaçış”, şiddetli “savaş”  ya da “militan şiddetsizlik”34. Wink’e göre, yunanca fiilin doğru çevirisi Hz. İsa’nın ilk iki opsiyonu değil de üçüncüyü göstermektedir. O eylemsizliği değil fakat çok radikal tipte bir tepkiyi vaaz etmektedir35.

Durumu belkide en iyi hrıstiyan anarşizmle pasifizm arasında birleşme noktası olarak açıklanacak Adin Ballou, Wink ile benzer düşüncededir. Hz. İsa’nın örneklemeleri temelinde, Hz. İsa’nın yasakladığı kesin direniş tipi “yaralamaların doğabileceği yolla kişisel yaralanmaların olacağı direniş”tir36. Bundan dolayı o, direniş kelimesini “geniş bir anlamda” değil  fakat “Hz. İsa’nın yasakladığı anlamda kesin olarak” anlamak gerektiğine inanır. Bu sonuçta “kötüye mevcut tüm yollarla direnilmelidir fakat asla kötü ile karşılık vererek değil”37. Wink ve Ballou’nun ikisinde de, bundan dolayı, Hz. İsa’nın önerileri zorunlu politik direniş olmayan  fakat şiddeti ve kötülüğe kötülük ile yanıt vermeyi yasaklamak olarak yorumladıkları göze çarpar.

Ama tüm bu kadar şeyden sonra klasik hristiyan anarşizmin geleneksel örneği Tolstoy bazı zamanlar onlarla aynı fikirde değil görünür. Onun incil versiyonunda Hz. İsa “ Kötüye karşı, kötülükle savaşma ve sadece kesinlikle hukukta bir öküze karşı bir öküz, bir köleye karşı bir köle, bir yaşama karşı bir yaşam fakat kesinlikle kötüye direnme” der.38 O direniş kelimesini mümkün olan en geniş manada yorumluyor gibi görünür. Bu yolla okunduğunda, Hz. İsa’nın önerdiği yanıt hiç bir direniş biçimini kabul etmez. Ama Tolstoy başka bir yerde,Hz. İsa’nın “Siz kötüyü kötü ile yıkmak istiyorsunuz fakat bu mantıksızdır. Belki de size kötülük yapan bir kötü yoktur.” dediğini söyler.39 Bu sefer, Tolstoy bir kötü tarafından bozulmamış bir direniş formu, olduğunu söylemek istemektedir gibi görünür. Kendisi Hz. İsa’nın öğretisini yorumlamada bütünüyle tutarlı görünmüyor. Bazen Hz. İsa’nın emirlerini, tüm direniş formlarını yasaklamak olarak yorumlar; bazen de sadece şiddetli direnişi yasaklamak olarak. Bu önemli konular başka yerlerde de tartışılmıştır.40

Burada dikkat edilesi nokta, bu ayetlerde ne çeşit bir tepkiye izin olduğuna dair pasifistler ve hrıstiyan anarşistler arasında bir uzlaşma olmamasına rağmen, Tolstoy’da dahil onların hepsinin, hristiyan yanıtın çok gerçek ve çok radikal tepki olduğu konusunda ısrarlı olduklarıdır. Bartley’in sözleriyle “şiddetsizlik, eylemsizlik anlamına gelmez. Fakat gerçek anlamı yaptığımız eylemlerde şiddet uygulayan olmamaktır”41. Bundan dolayı, Elliott memnundur, Hz. İsa’nın sunduğu gerçek strateji direnmemeye ve taleplerin elde edilebilmesi için yapılacalardan daha fazlasını yapmaya bağlıdır42.  Bu, hakiki, hedefli, taktiksel bir tepki ve bir eylem biçimidir.

Lex Talionis’in (Misilleme yasası) Ötesinde

Bu ayetlerde Hz. İsa bir çeşit radikal tepkiyi belirtmekte ve açıklamaktadır.  Bu radikal yanıt, ki Hz. İsa’nın başlangıç cümlelerinde birleştirilmiştir (denildiğini duydunuz […]Ama ben size diyorum ki…), onun politik bağlama dair bazı şeyleri onaylamamasına uygulanır. Bazı şeyler hrıstiyan anarşistler için  hristiyan olmayan toplumların adalet mekanizmalarında miras alınan şiddet sarmalıyla özellikle eski ahit’te kabul edilmekte olan misilleme yasası lex (ya da jus) talionis’le alakalıdır.

Ilk önce, herşeye rağmen, Les Talionis’in sınırsız şiddet için bir sertifika olmadığını not etmek gerekmektedir. Penner, Hz. İsa’nın gönderme yaptığı Eski Ahid’de “prensiplerin açıklanması anlamına gelmekte olan bu ifade kelimesi kelimesine medeni ve ceza hukukunun bazı alanlarına dayanmakta olduğunu” ve bundan dolayı karşılıklılık temeline oturan “idare hukukunu” amaçladığını açıklar43. Penner, “yanlışı düzeltmek için mümkün olduğunca misilleme düşüncesi”nin maksadı “suç ve günahı control altına almak ve yahudiler arasında medeni düzeni inşa etmek” olduğunu açık kılar ve bundan dolayı “yasak, bugün sıklıkla kullanıldığı anlamda özel ve kinle intikam alma pratiğine izin vermek değildir”44. Lex Talionis’in ardındaki fikir “adalete temayül ve cezalandırmaları bir temele bağlı olarak sınırlama”, ve misillemeyi meşrulaştırmadır45. Eşit derecede önemli olan, gene de, bu misillemenin “doğru” ve “ adil” seviyesi, alternatif bir çözüme ulaşmak için bir dayanak olarak iki tarafça kabullenebilirliğidir: “Adil” ve “Hak”lı bir telafi seviyesi… Lex Talionis bundan dolayı ya cezalandırıcı (saldırganı cezalandıran) ya da onarıcı ( saldırganca ödenecek bir tazminat) temelinde adalet sağlar46. Penner’in işaret ettiği bu prensipler sadece Hz. İsa zamanında değil, bugün bile “medeni ve ceza hukuğu”nun temeli olarak kullanılmaktadır47.

Yukarıdaki ayetlerde, gene de, Hz. İsa taraftarlarına haksızlığa uğranıldığında “yasal ya da zor yoluyla öc alma ve telafi için çalışmamalarına” çağrı vardır48. “sınırlandırılmış misilleme olmamasının, Dünya’yı acımasız öfke sarmalına yakaladığını” tartışır Andrews; Tanrı insanoğluna aşırlığa karşı olunmasını emretmiştir;sadece bir göze, bir göz. Daha fazlası değil. Fakat Hz. İsa burada bu temayülü daha ileri taşır: “ Bize “göze göz emrini takip ederek” sınırsız şiddetten, sınırlı şiddete geçmemiz için çağrı yapılmıştı, ve şidddetten şiddetsizliğe geçmemiz için “öbür yanağını dön” emri ile çağrı yapıldı”49.

Ammon Hennacy, Jonathan Bartley ve H. Yoder aynı fikirdedir. Hennacy’e göre “İncil’in ilk zamanlarında, söylenceye göre, biri başka birinin gözünü çıkardığında, bir kerede linç edilirse şanslı sayılırdı. Yahudiler bunun şiddetini azaltmaya çalışıyorlardı” ve Hz. İsa’nın buradaki önerisi ise “biraz daha ileri gitmektir”50. Barley’e göre Hz.İsa (Lex Talionis)in yeterli olmadığını açık kılmış” ve yerine “merhamet ve bir çoklarının görebileceği gibi barışın yükselen ruhunun yaratılmasını teşvik etmiştir” 51. Bundan dolayı, Yoder’e göre “eski sözleşmede olan intikamı sınırlama (…) şu anda suçlunun kurtarılması için kaygılanma yoluyla özel bir seviyede sevgiyi talep eder olmuştur”52.

Her iki yorum benzer temayüllerle bilgilendirilmiş olup kötüye karşı direnmeme karşılıklılık yasasından daha sert olmaktan daha ileri gider. Gerçekten de, Hz. İsa için, bu yasanın temel hedefi yeniden vurgulanırsa “yıkma” yasasından ziyade, “tatmin etme”yi gerçekleştirmeyi hedefleyen duygulardan biridir. (bu temaya daha detaylı olarak başka yerlerde temas edilmiştir)53. Hz. İsa taraftarlarına Eski Ahid’in Lex Talionis’inin ötesine geçmelerini işaret ediyor, orijinal temayüllerinden daha da ileri noktaya itiyor. Hristiyan Anarşistlere göre Hz. İsa’nın bunu yapmasının nedeni, misilleme yasasının kontrol dışı bir döngüselliğe  (genellikle bu eğilimdedir) yönelebileceği ve intikamın acımasız şiddet sarmalına döneceği endişesidir.

Çeviri: Alişan Şahin

———————————

Dipnotlar

1-Aurelius Augustine, The Sermon on the Mount Expounded, and the Harmony of the Evangelist, ed. Marcus Dods, Çev. William Findlay ve S. D. F. Salmond (Edinburgh: T. and T. Clark, 1873), 1; Hans Küng, Christianity: Its Essence and History, Çev. John Bowden (London:  SCM, 1995), 52.

2-Hristiyan anarşizm ve Hristiyan anarşistler için giriş babında bkz. Christoyannopoulos, Christian Anarchism; Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos, “Christian Anarchism: A Revolutionary Reading of the Bible,”  New Perspectives on Anarchism’de, editörler. Nathan Jun ve Shane Wahl (Lanham: Rowman & Littlefield, 2009).

3-Dave Andrews, Not Religion, but Love: Practicing a Radical Spirituality of Compassion (Cleveland: Pilgrim, 2001), 65; Dave Andrews, A Spiritual Framework for Ethical Reflection, http://www.daveandrews.com.au/publications.html’de bulunabilir (accessed 3 December  2006), 3.

4-Leo Tolstoy, What I Believe , Çev. Fyvie Mayo? (London: C. W. Daniel, [1902]), 13.

5-Archie Penner, The New Testament, the Christian, and the State (Hagerstown: James Lowry/Deutsche Buchhandlung, 2000), 38.

6-Matthew 5:1-7:29; Luke 6:20-49.

7-Tolstoy, What I Believe, 66 ( 50’ye de bkz).

8-Christoyannopoulos, Christian Anarchism, bölüm. 3.

9-John H. Yoder’de bu makaleden alıntı yapar.  Menonite bir pasifist olmasına rağmen Argümanlarının anarşist sonuçlara neden olduğu söylenir fakat kendini bundan ayrı tutmaya çalışır. Yazıları hristiyan anarşist eleştirileri kesinlikle yandan destek olarak daha da güçlendirir. Benzer nedenler Walter Wink’e de uygulanabilir.

10-Hristiyan anarşist yazılara dair daha detaylı girizgah için bkz. Christoyannopoulos, Christian Anarchism, introduction.

11-Tolstoy, What I Believe, 18.

12-Tolstoy’un varoluşsal krizi için otobiyografik bilgiler için bkz. Leo Tolstoy, “A Confession,” in A Confession and Other Religious Writings, Çev. Jane Kentish (London: Penguin, 1987). O’nun Hz. İsa’nın öğretilerini anlamasının sonuçları için bkz. Özellikle Tolstoy, What I Believe.

13-Geoffrey Ostergaard, Resisting the Nation State: The Pacifist and Anarchist Tradition (Peace Pledge Union), http://www.ppu.org.uk/e_publications/dd-trad1.html ( 8 August 2007), bölüm 12’de bulabilirsiniz.

14-Orijinal metindeki kelime πονηρώ’dir. Gramer olarak “onun ki kötüdür” ya da “kötü” ya da “kötülük yapan” çevirilebilir. Bu ifadenin çevirisi, gene de, genel olarak  bazı özel varlık olan “kötü olan” dan ziyade “kötü”’ye işaret eder. Incil’in versiyonlarının büyük bir bölümü, bundan dolayı, genel manada “kötü” olarak çevrilmiştir. Hristiyan anarşistler ( yada Hristiyan pasifistler) kendi çevirilerinde bir versiuondan öbürüne kararsız kalmışlardır. Her iki vurgulamanın Hristiyan anarşist düşüncenin formüle edilmesinde bazı sonuçları olmasına rağmen Hristiyan anarşistler yine de daima onu genel mana da “kötü” olarak yorumlamışlardır.

15-Matthew 5:38-42 (King James Versiyon’unun italikleri kaldırılmıştır)

16-Christoyannopoulos, Christian Anarchism. Özellikle, On Romans 13 and “render unto Caesar”da,  fakat Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos, “Responding to the State: Christian Anarchists on Romans 13, Rendering to Caesar, and Civil Disobedience,”dad a bulunabilir. Şu kitabın içerisinde : Religious Anarchism: New Perspectives, ed. Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2009)

17-Walter Wink, Jesus’ Third Way (Philadelphia: New Society, 1987), 15.

18-Wink, Jesus’ Third Way, 15.

19-Michael C. Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture (London: SCM, 1990), 176.

20-Archie Penner benzer noktaya işaret eder: Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 44

21-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 176

22-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 176

23-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 176

24-Wink, Jesus’ Third Way, 16

25-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 176-177.

26-Wink, Jesus’ Third Way, 18-19. Tekraren, Penner hukuk alanında bu  örneğin hakim olduğu konusunda aynı fikirdedir.

Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 44.

27-Wink, Jesus’ Third Way, 19.

28-Burada, Penner bu ilüstrasyonu iki’ye ayırır ve bunu ayet 41 “ hükümete zorunlu hizmet alanı” ve ayet 42 “kişisel mülkiyet alanı” olarak önerir.  Önceki iki örnekki gibi HZ. İsa’ya işaret ederek direnişin “hayata geçirilmemesini” önerir. Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 44-45.

29-Wink, Jesus’ Third Way, 21

30-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 177

31-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 177

32-Christoyannopoulos, “Responding to the State.”; Christoyannopoulos, Christian Anarchism, böl. 4.

33-Wink, Jesus’ Third Way, 12.

34-Bir önceki alıntıdan itibaren yapılan tüm alıntılar Wink’den yapılmıştır. Wink, Jesus’ Third Way, 13.

35-Bunun için, bkz. also Glen H. Stassen, Living the Sermon on the Mount: A Practical Hope for Grace and Deliverance (San Francisco: Josey-Bass, 2006), özellikle böl. 4; Glen H. Stassen, The Fourteen Triads of the Sermon on the Mount (Fuller), http://documents.fuller.edu/sot/faculty/stassen/cp_content/homepage/homepage.htm , Glen H. Stassen ve David P. Gushee, Kingdom Ethics: Following Jesus in the Contemporary Context (Madison: Intervarsity, 2003), özellikle böl. 6.

36-Adin Ballou, Christian Non-Resistance (Adin Ballou’nun arkadaşları),  http://www.adinballou.org/cnr.shtml , böl. 1, par. 48.

37-Adin Ballou, “A Catechism of Non-Resistance,” The Kingdom of God and Peace Essays, by Leo Tolstoy, Çev. Aylmer Maude (New Delhi: Rupa, 2001), 14.

38-Leo Tolstoy, “The Gospel in Brief,” A Confession and the Gospel in Brief, Çev. Aylmer Maude (London: Oxford University Press, 1933), 165 (vurgular eklenmiştir).

39-Tolstoy, What I Believe, 87 (vurgular eklenmiştir).

40-Alexandre J. M. E. Christoyannopoulos, “Turning the Other Cheek to Terrorism: Reflections on the Contemporary Significance of Leo Tolstoy’s Exegesis of the Sermon on the Mount,” Politics and Religion 1/1 (2008); Christoyannopoulos, Christian Anarchism, böl. 4.

41-Jonathan Bartley, Faith and Politics after Christendom: The Church as a Movement for Anarchy (Milton Keynes: Paternoster, 2006), 174-175 (Bartley’in vurgusu).

42-Elliott, Freedom, Justice and Christian Counter-Culture, 175, 178.

43-Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 41.

44-Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 42.

45-Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 42.

46-Hakikaten de Stephen W. Carson’a göre,Musevi hukuğun amacı – misilleme değil – yeniden kurmaktır. Stephen W. Carson, Biblical  Anarchism, http://www.lewrockwell.com/orig/carson2.html de bakmal mümkündür, özellikle par. 5.

47-Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 38.

48-Penner, The New Testament, the Christian, and the State, 42.

49-Bu paragraflardaki Andrews’ın her iki alıntısı alıntıları Dave Adems’dan alınmıştır, Subversive Spirituality, Ecclesial and Civil Disobedience: A Survey of Biblical Politics as Incarnated in Jesus and Interpreted by Paul, http://anz.jesusradicals.com/subspirit.pdf 1.

50-Ammon Hennacy, The Book of Ammon, ed. Jim Missey and Joan Thomas, Second ed. (Baltimore: Fortkamp, 1994), 491.

51-Bartley, Faith and Politics after Christendom, 191

52-John Howard Yoder, “The Political Axioms of the Sermon on the Mount,” in The Original Revolution: Essays on Christian Pacifism (Scottdale: Herald, 1998), 49.

53-Christoyannopoulos, Christian Anarchism, böl. 1 ve sonuç bölümü.

Views: 125

2. Anarşi ve Anarşizm Üzerine – Harold B. Barclay

İlk işimiz, farklı terimlerin  çeşitliliği bağlamında  anarşinin anlamını netliğe kavuşturmak olmalıdır. İşe anarşi ve anarşizm üzerine  düşünmekle  başlayalım. Bunlar birbirinden  ayırt edilmelidir,  aynen   “ilkel   komünizm”  ile  Marksist   komünizmin birbirinden   ayrılması  gerektiği  gibi.

Views: 46

1. Anarşinin Antropolojisi – Harold B. Barclay

G i r i ş

Anarşi çok sıklıkla kaosla eş tutulur  ya da sağa sola bomba atan gözü dönmüş  manyakların ürünü,  kaçık işi bir tasarı olarak görülür. Çoğu kişi tarafından ciddiye alınmayan bir düşünce olduğuna şüphe yok. Son yıllarda anarşist teorinin  değeri biraz daha biliniyor, daha çok insan ciddi tartışmalarda  anarşizmden söz etmeye değer buluyorsa da, büyük oranda göz ardı edilmeye devam ediliyor. Anarşinin mümkün olduğuna dair antropolojinin gösterdiği olgular genelde gözden kaçırılıyor.

Views: 33

Brezilya’nın Karanlık Yüzü

Bu yazı Dünya Kupası devam ettiği sıralarda yayınlanmış ve bir etkisi olur, spor ve futbol ve şaşaanın neleri gizlediğine; kimlerin acıları üzerine bina edildiğine dair bir ifadelendirme olur zannıyla çevrilip Yeşil Direniş dergisinden yayınlanmıştır.

İyi okumalar

Views: 63

Madencilik ve Savaş – James Crombie

“Savaş, makineleşme, madencilik ve finans birbirlerini destekleyen alanlardır. Madencilik savaşa yatırım yapmak için parayı sağlayan ana endüstridir ve savaşta toplanan para ve öz sermaye stoklarının değerli metalik içeriklerini yükseltir, diğer taraftan askeri endüstrileşmeyi daha da ilerletir ve her iki süreç yoluyla sermayedarları zenginleştirir.”

Views: 26

Hakkari’de Aşiret Çatışması mı, Siyasi Hesaplaşma mı? – Rawin Sterk

Bilindiği gibi PKK silahlı mücadeleye başladığı günlerde ilk eylemlerinden biri olarak ve ilk hedef olarak aşiret yapısını seçmiştir. Urfa’da Bucak aşireti liderine düzenlenen suikast, (ki başarısız olmuştur) aynı zamanda PKK’nin gelecek yıllarda uygulamaya sokacağı taktiksel mesele konusunda da ip uçları vermiştir. Ardından Batman’daki Ramanlı aşiretine karşı girişilen durumdur. Aşiretlere karşı girişilen bu tabloda PKK birçok başka kürd aşiretini de arkasına almış, aynı zamanda birçok noktada aşiretlerin hesabını yine aşiretlere gördürmüştür.

Views: 149

Melami Şeyhi Sarban Ahmed ve Melamilik

ÖZET

Sarban Ahmed 16. yüzyıl şair Melami şeyhlerindendir. Şeyhi, İsmail Maşukî’nin tarikat inançları yüzünden öldürülmüş olması, Sarban Ahmed’in devlet otoritesi tarafından takip ediliyor olması, tarikatın yer altına çekilerek faaliyetlerini yavaşlatması sonucunu doğurmuştur. Sarban Ahmed, müritlerinin tarikat inançlarını devam ettirmek için şiirlerini kullanmıştır. Divan şiiri nazım biçimiyle yazdığı şiirlerinde melamet temasını işlemiştir.

Bu çalışmada, Divan şiirinin anlam sınırları çerçevesinde Sarban Ahmed şiirlerindeki Melamilik anlayışını tespit etmeye çalıştık.

Bekir KAYABAŞI, Yrd. Doç. Dr. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Fakültesi

Giriş

Dinî inançlarımız dün, bugün olduğundan daha ziyade hem toplumsal hem de bireysel hayatımızı şekillendiriyordu. Anadolu’nun İslamlaşmasındaki dervişlerin etkileri düşünüldüğünde dini inançlarımızın ne denli derin köklere sahip olduğunu algılamak mümkün olsa gerek.1 Anadolu’nun yurt edinme süreci oldukça uzun ve ıstıraplı bir yoldur. Neredeyse 16. yüzyılın ortalarında tüm Anadolu’da devlet otoritesi kendini hissettirebilmiş ve kısa bir süre sonra iç isyanlarla yeniden bozulmuştur.2 Bu otorite dışı ortam, küçük derebeylerinin türemesinde ve güvensiz bir yaşam ortamı halkın dünyevi olandan ziyade, uhrevi olana daha bir kuvvetle meyletmesi sonucunu doğurmuştur. Sosyal düzenin yokluğunu gören, devamlı karışıklıklardan bıkıp ezilmiş olan halk, kendilerine bu dünyada nasip olmayan saadeti, hiç olmazsa öbür dünyada temin için her türden dini otoritenin etrafında muazzam kümelenmeler oluşturmuşlardır.3 Bunun sonucu olarak Anadolu’da her tarafta pıtrak gibi tekkeler, zaviyeler bitmeye başlamıştır.

İskâna açılan yeni fethedilmiş toprakların karma karışık durumu, şehirleşmenin tam sağlanamaması, merkezi dini bir otoritenin yokluğu, taht kavgaları ve Türkmen inançları ve yaşam biçimi heteredoks inanç akımları açısından verimli bir ortam olarak değerlendirilmiştir.4  Melamilik  bu uygun  ortamda  etkin  olan inanç akımlarından birisidir.

Melamilik:

Bir tasavvuf terimi; III. (IX.) yüzyılda. Horasan bölgesinde ortaya çıkıp daha sonra bütün İslâm dünyasında yaygınlık kazanan bir tasavvuf anlayışıdır. Sözlükte “kınamak, kötülemek, ayıplamak” gibi anlamlara gelen melamet kelimesinin tasavvuf literatüründe bir terim, bir makam ve bir tasavvuf anlayışının adı olarak yaygın bir kullanım alanı bulunmaktadır. IX. yüzyılda Merv, Herat, Belh ve Nîşâbur şehirlerini içine alan, Horasan’da ortaya çıkıp özellikle Nîşâbur’da yaygınlık kazanan ve etkisini günümüzde de sürdüren bu tasavvuf anlayışını  benimseyenlere  ehl-i  melamet,  Melami,  Melameti;  bu akıma da Melametiyye, Melamiyye (Melametilik) denilmiştir. İlk dönem kaynaklarında dil bilgisi kurallarına aykırı olarak genellikle Melameti ve Melametiyye kelimelerinin kullanıldığı, Osmanlı devrinde ise Bayramiyye tarikatı mensuplarından bir gruba Melami, tarikatlarına da Melamiyye adı verildiği görülmektedir.5

Melamilik, genel olarak üç ayrı devrede ele alınır.6 Birinci devre Melamiliği bir bakıma ilk züht hareketi içerisinde doğmuş bir tavır, bir davranış biçimiyken sonraki yüz yıllarda züht hareketi bir manifesto niteliğini kazanmıştır. Hamdun Kassar’la başlayan muhalif duruş kurumlaşan, kendi özgün hiyerarşisini oluşturan ve yüzeysel bir gösteriş halini alan tasavvuf hareketine ciddi eleştiriler getirmiştir. Horasan Melamiliği olarak da anılan bu dönemde Melamiler, mutasavvıflar tarafından iyi karşılansalar da bir süre sonra Melamet düşüncesindeki esneklik nedeniyle hızla yayılan Melami dalgasının tesiri ile Melamiliğin sulandırıldığını iddia etmeye başlamışlardır. Bu iddialara paralel olarak, Melamilerin yer yer zındıklık ve mülhitlik ithamları ile karşı karşıya kaldıklarını görülmektedir.7 Melamilerin bu tür suçlamalarla karşı karşıya kalmasının iki temel nedeni vardır. Birincisi yerleşik, Sünni akideyle uyum içinde bulunan tasavvuf hareketlerine muhalefet etmesi ve diğeri de Melamiliğin diğer tarikatlardan farklı olan “kutb” anlayışıdır.8 Nitekim Osmanlı mülki idaresi bu pervasız tavırlarından dolayı binlerce müridi olmasına aldırış etmeden İsmail-i Masukî ve on iki müridini At Meydanında idam etmekten çekinmemiştir. Bu acıklı durum geride kalan Melamilerin çok ciddi bir takip altında olmaları sonucunu doğurmuş ve Melamilik inanç sisteminde derin izleri olan Hurufilik ve Şiiliğin etkisiyle Melamiler takiyye yaparak şehirlere yerleşmiş,  halkın arasında yaşamaya başlamışlardır. 9

İstanbul’da kellesi vurulan İsmail-i Maşukî’nin halifesi olan Sarban Ahmed de Trakya ya geçerek Hayrabolu’ya yerleşmiş ve sıradan bir hayat sürmesine rağmen uzun süre takip edilmiş sıkıntılı bir hayat sürmüştür.10  Şair olan Sarban Ahmed, iki farklı kimlikte şiirler yazmıştır. Kaygusuz mahlası ile yazdığı şiirleri tam bir Melami- i Şuttariye inanışı sergilerken; klasik tarzda tertiplediği ve “Ahmed” mahlasını kullandığı şiirlerinde ise klasik edebiyatımızın bütün teknik üslup özelliklerini başarıyla kullanmıştır. Biz bu çalışmamızda Sarban Ahemed’in klasik edebiyat nazım biçimlerinde ortaya koyduğu şiirlerindeki melamet izlerini göstermeye çalışacağız.

Sarban Ahmed:

Doğum tarihi bilinmeyen şairin, ölüm tarihinde de ihtilaflar söz konusudur. Biyografi yazarlarının ekseriyeti miladi 1545 yılında vefat ettiğini bildirmektedirler. 11 Sarban Ahmed, kaynaklarda İstanbul At Meydanında on iki müridi ile idam edilen İsmail-i Maşukî’nin halifesi olarak zikredilmektedir.12 Melamilerde diğer tarikatlar gibi şeyhlik makamı mevcut değildir. “Kutb” Melamilik hiyerarşisinin en üst makamıdır. Adı geçen makam diğer tarikatlarda bir sıfat olarak kullanılmakla birlikte Melamiler bu makama diğer tarikatlardan çok daha derin anlamlar yüklemişlerdir.13 Bu bağlamda Sarban Ahmed, İsmail-i Maşûkî’nin öldürüldüğü 1529 yılından, öldüğü ana kadar Melamilerin “kutb”u olarak anılmıştır.

Bayramiliğin diğer kolu olan Şemsiye tarikatı İstanbul’ da çok güçlü olduğu ve Osmanlı yönetimine nüfuz ettiği için Melamiler İstanbul’da tutunamamışlardır. Melamilik ikinci döneminde Osmanlı topraklarında diğer tarikatların içerisinde gizlenen Melami önderlerince yaşatılmıştır. Özünde gizlilik ve sır bulunan bu inanç sistemi için bu tür bir takiyye olağan karşılanmalıdır. Buna benzer nedenlerden dolayı Sarban Ahmed, kendinden sonra gelecek kutuplara bir nevi örnek olmak maksadıyla belki de sıradan bir şeyh hayatı yaşamamıştır.

Sarban Ahmed Divanında Melamet:

Sarban Ahmed, divanında kaside, gazel, mesnevi gibi klasik nazım biçimlerini kullansa da inceleyebildiğimiz kadarı ile şiirlerinin tamamı İlahi aşkla alakalıdır. Klasik şiirin alt yapısına, benzetme, vezin ve diğer kurallara uymasına karşın tekke edebiyatının en sadık şairlerindendir diyebiliriz.

Günümüze ulaşan ve bizim ulaşabildiğimiz kaynaklardan Melamiliğin  düşünce  ve  inanç  sistemi  hakkında  bir  hayli  bilgi edinmemize karşın özünde gizemli, saklı bir tarikatın tam anlamıyla anlaşılması mümkün görünmemektedir.      Muhabbet, sohbet, marifet üçlemesi ile özetlenen Melamiliğinin inanç umdelerinden muhabbeti, aşk ve Melamet olarak görülmektedir Sarban Ahmed’de.

Aşk ve Melamet:

Aşk, sözlükte şiddetli sevgi olarak tanımlanmaktadır. Mutasavvıflar Kuran’da bulunmayan bu kelimeyi önceleri kullanmaktan kaçınmışlardır. Ama zamanla aşk sık kullanılan, hatta Allah’a giden yollar arasında en isabetli yol olarak görülmektedir.14

Sarban Ahmed’in aşk anlayışının İbn Arabi’nin âşık, aşk tanımlarına benzediği görülmektedir. İbn Arabi İlahi Aşk adlı eserinde aşıkların sıfatlarını şöyle sıralar:

Aşık kendini telef etmelidir.

Aşık gamını ve kederini gizlemelidir.

Seven benim sevdiğim de ben.

Aşık kendi nefsinden bütünüyle çıkıp, kurtulmalıdır.

Aşık kendi ölümü için diyet istememelidir.

Aşığın isimleri meçhul olmalı.15

bugün meydān-ı ‘aşķ içre şu kim merd-i melāmetdür

ta’allukdan ħalāś oldı yeri anun selāmetdür

 (49/1)

Beyitten de anlaşılacağı üzere aşk meydanında bütün irtibatlardan kurtulmuş bir melamet eri ancak selamete erebilir. Utanma duygusu yenilmeden aşkta muvaffak olmak mümkün değildir. Utanan gerçek âşık olamaz. Utanmak bir nefse sahip olmanın işaretidir. Âşık nefsinden kurtulmalıdır. Nitekim aşağıdaki beyitte benzer bir durumu şöyle anlatıyor.

gördün kūy-ı melāmetde bu ben divāneyi

ġonce-lebler gül gibi ey dil tebessüm itdiler

(60/2)

Aşığa gülünmesi elbette aşığın hiç istemeyeceği bir durumdur. Âşık ciddiye alınmasını, belki oradan kovulmasını tercih eder. Aşk acısı küçümsenmiş olur. Ama bu küçümsemeyi kaldırabilen âşık gerçek aşkı yakalayabilir. Aşkın hakikatini kavrayan kınanmaktan utanmaz.

yār  eşiğinde şu kim seng-i melāteden ķaçar

yoķ durur başında devlet kim selāmetden ķaçar

(71/6)

Yukarıdaki beyitten de anlaşılacağı üzere melamet aşka ulaşmanın esas yoludur. Zor bir yoldur. Yârin eşiğindeki melamet taşı en büyük devlettir. Sevgilinin eşiğinde beklediği için aşkı için kınanan bir âşık bu kınamayı hiçe saymazsa nasıl sevgisini ispat etmiş kabul edilebilir. Oysa bu melamet taşı selamete ermenin yoludur. Sarban Ahmed:

melāmet olmayan aşķuň yolında

ne denlü āh iderse serd olurmış

(103/6)

Eğer bir aşkta melamet yoksa ne kadar ah ederse etsin soğuk olur diyerek, gerçek bir aşk ateşinin gönlün içindeki varlığının Melametten anlaşılabileceğini vurguluyor. Eğer melamet yoksa bir aşk yolunda edilen ah, yürekteki aşk ateşinden kaynaklanmaz. O sebeple yakıcı değildir. Tam tersine soğuktur. Bazılarına göre melâmet bir kolaylık bir kaçış olarak algılanabilir.

iĥtiyār eden melāmet ħırķasını dostlar

sanmaňuz ‘ālemde derd ü miĥnetden ķaçar

(71/4)

Yukarıdaki beyitte görüleceği üzere melameti seçen kolaylık olsun diye, zorluklardan kaçmak amacına yönelik olarak melâmet ihtiyar etmez. Melamet hırkası bir gösteriş, bir simge, bir itibar aracı değildir. O yeri geldiğinde bir kefendir. Gösterişli tarikat giysilerinin melamet inancında yeri yoktur. Melamet hırkası dert ve zorluk demektir. Çünkü melameti ihtiyar etmek oldukça güçtür. Çünkü insanların en çok korktukları şey kınanmaktır.

başum seng-i melāmet yaŝdanupdur

olupdurpįsterüm ħāk-ı mezellet

(11/10)

fenā ţoraġın bister idüp

melāmet sengini sen eyle bālin

(180/8)

Yukarıdaki beyitlerden de anlaşılacağı gibi melamet demek toprağın yatak, taşın yastık olması anlamına gelir. Melamet yolunun zorluğu bir tarafa; tehlikeli bir yoldur. “Seng-i melamet” (melamet taşı) ibaresi oldukça dikkat çekicidir. Her hangi bir topluluğa yeni bir inanç öneren her yenilikçi, her din önderi yerleşik inanç taraftarlarınca en   azından   taşlanarak   cezalandırılmışlardır   tarih   boyunca.   Hz. Muhammed bile Taif’e tebliğe gittiğinde çocuklar ve köleler tarafından taşlanmıştır.16 Bu bağlamda taşlanmak kutsal bir geçmişe sahip eylem olarak karşımıza çıkmaktadır. Gerçek bir Melaminin melamet taşından korkmaması gerekir. Kınanma bütün peygamberlere yöneltilen ilk saldırıdır.

ţop eylemişsün başumı zülfüňde görelden

meydān-ı melāmetdeki çevgānumı buldum

(156/5)

manŝūr olan bend-i melāmetle severler

taĥķįķ-i beķā dārına andan iledürler

(63/3)

Ancak melamet ipiyle bağlandığında severler Mansur olanı ve sonra ebedi var oluş anlamına gelen sehpasına götürüler. Aslında Mansur gibi dini önderleri yalnızca biyolojik olarak öldürmekle yetinmezler, manevi mirasını da yok etmek isterler. Öldürme gerekçeleri ve propagandaları halkın nazarında öldürülen kişinin kıymetsizleştirme sürecidir.17 Ama bu süreç Hallac-ı Mansur’da pek işe yaramamıştır.

Mansur bütün tarikat ve inanç sistemleri için bir önderdir. Her tarikat aslında Mansur’un sırrına kendilerinin sahip olduğunu anlatır. Müritler de birer Mansur olmalıdır. Zamanı geldiğinde inançları için ölümü göze almalılardır. Anadolu’daki tarikatlar arasında belki de Mansur’un sonuna benzer bir son ancak Melamiler için söz konusu olmuştur denilebilir.

Melamet yolu zor bir yoldur. O yolda makam ve mevki bulunmaz. Bu yolu tercih eden bütün dünyevi ve uhrevi makamları gözden çıkartmalıdır.

Yusūf-ı mıŝr-ı melāmetsin ġurūr-ı ĥüsn ile

baķmasın āyįne-i cānā baķan ħod-bįn olur

(85/4)

“Hod-bįn” kelimesinde tevriye vardır. Can aynasına bakan sevgili elbette orada kendini görür. Hallaç’ın aşk anlayışına yakın bir aşktan söz etmek mümkündür. Afifi, Hallaç’ın aşk anlayışından söz ederken şu tespiti yapar: Hallac, aşkını “ Allah Ademi kendi sureti üzerine yarattı” ibaresi üzerine bina etmiştir. İnsan dış görünüşü itibariyle hem beşeri hem de ilahi bir terkipten ibarettir, der.

Afifi, Hallac’ın şu dizelerini delil olarak gösterir:

….

Aşık olan da benim; aşık olduğum da

Tek bir bedene hulul etmiş iki ruhuz biz

Beni gördüğünde O’nu görmüş olursun

Beni görmüş olursun, O’nu da gördüğünde de

İbni Arabi, “yaratılışımı Adem’in suretinde ortaya çıkardın” der18 O halde ilk insan Adem ile yaratılan, Mısır’da da güzellik timsali Yusuf olur. Ama bu güzellik gurur veremez. Çünkü görünen her şey O’dur. “Ayine-i cāna” bakan O’nu görür. Burada Sarban Ahmed, bir uyarıda bulunuyor elbette. Aynada gördüğün sen değilsin o sebeple gurur duyamazsın.

melāmet ħırķasın zāhid anuňçün iħtiyār  itmez

değil bir kişiye lāyıķ bu bir ‘ālį ‘alāmetdür

Yukarıda anlatılan zorluklardan dolayı Melametten uzak durur zahitler. Ayrıca Melamet hırkasının bir işaret olduğunu vurgulamak istiyor. Melamet hırkası zorluğun, mihnetin alametidir bu sebeple zahit seçemez böyle bir hırkayı diyerek, genel Melamilik yaklaşımı gereği zühdü, klasik tarikat anlayışını küçümsüyor.

Sır:

Sır, ihlâsın oluşması için neredeyse tek yoldur. Bir Melami için elde edilmesi gereken tek hedef ihlâstır. Şihabuddin Sühreverdî bu durumu şöyle izah ediyor: “Melâmetinin halini gözlemlemesi iki şekilde olur; birincisi, sıdk ve ihlâsın gerçek yönüyle elde edilmesinden; diğeri de, bir nevi gayretle başkasından halini tam olarak gizlemesindendir. Çünkü sevgilisiyle yalnız, baş başa kalan bir kimse başkasının kendisini gözlemesini çirkin görür.19 Her ne kadar Sühreverdî kitabın genelinde Sufileri Melamilerden üstün de görse Melamilerin “sır” konusundaki hassasiyetlerini anlamamız açısından önemli tespitler yapmaktadır.

Sühreverdî, aynı eserde zikri dört kısma ayırır: Dille zikir, kalple zikir, sırla zikir ve ruhla zikir. Melamilerin ruhla zikir mertebesinde olduklarını vurgulayarak onların dille zikretmelerine gerek yok diye ifade etmektedir.20 Sır, Melamilikte çok önemli bir ayırt edici özellik olarak karşımıza çıkar. Ebu Osman El-Hire’ye göre “gizlilik” prensibi çok önemlidir. Kişinin makbul olan fiil ve halleri, Allah’ın nazarından sakladıklarıdır.21 Sarban Ahmed, şiirlerinde “sır” kelimesini çok sık kullanmıştır. Sır kelimesini kullandığı neredeyse bütün mısralarında melâmeti bir hava sezmek mümkündür.

mažhar-ı sırrı ħüdā şāh-ı selāmu ‘aleyk

kāşif-i ķul innemā şāh-ı selāmu ‘aleyk

(40b/Kaside II)

ķabe-ķavseyn eyledi ebrularuň sırrın ‘ayān

ol zamānda arada cebrāil olmışdur ĥicāb

(47a/kaside III)

rumūz-ı ‘alleme’esmā beyān-ı sırr-ı insāndur

kim anı fehm iden ‘ārif ĥaįķat ehl-i ‘irfāndur

(6a/24)

Kur’an’daki Hazret-i Adem (a.s)’e “isimlerin tümünü öğrettik”22 ayeti hemen hemen her tasavvufi akım tarafından görüşlerine dayanak olarak kullanılmaktadır. Her türlü akıl yürütmeye açık olan bu ayetin birincil anlamı dışındaki anlamları özellikle batini itikatların düşünce sistematiğini oluşturan hareket noktalarından biri olduğunu görülmektedir.23 Sarban Ahmed, bu beytinde adı geçen ayetin sırrını anlayan bir arifin ancak hakiki arif olabileceğeni vurgulamaktadır. Melamiliğin diğer tarikatlerin erişemediği sırlara vakıf olduğu imasını bu beyitte de görmek mümkündür.

muśĥaf-ı ĥüsnüňde yazmış dest-i ķudret ey śanem

ol kitāb içinde gördüm sırr-ı ķur’ān gizlüdür

(9a/39)

Hazret-i Adem (a.s)’a öğretilen isimlerin gerçek mahiyetinin insanın sırrını anlamak olduğunu ifade eden Sarban Ahmed, Hurufįliğin de tesiriyle insan yüzündeki gizli anlamdan bahsederek Kur’an’ın sırrının yüzde mevcut olduğunu söylemektedir. İnsan ve yüzü batini inanç sistemlerinde sık işlenen konulardır.24 Sarban Ahmed   de   “   Allah   insanı    rahman    suretinde    yarattı” ayetinin konu edildiği beyitleri bulmak mümkündür.

ey ŧālib olan ‘āşıķ seyr itmege cānānı

diķķatle temāşā ķıl her gördigüň insānı

āyįne-i insānı bil śūret-i raĥmānįdür

bu āyįneye gel baķ gör anda o sulŧānı

(39b 185 )

Yukarıdaki  beyitlerde  de  görüleceği  üzere  insan  yüzüne bakıldığında  yaratıcıyı  müşahade  etmek  mümkündür.  Hurufį-Batınį inanç sisteminin ana ekseni olan yüz, bütün sırların gizli olduğu bir mekan  olarak  mushaf-ı  hüsn gibi  tabirlerle  de  adlandırlmaktadır. Hurufiliğin çok kullandığı            terminolojiye   Sarban Ahmed’te rastlıyoruz.            Nesimî’nin tesiri bir çok        şiirinde açıkça görülmektedir. Sarban Ahmed’in Nesimî’nin gazellerini tanzir etmesi de üzerindeki Nesimî tesirin açık bir göstergesidir.•

Yüz, istiva, hat gibi Hurufįlikte hususi anlamları olan sözcükleri kullanım tarzı Sarban Ahmed’in bu konuda dikkate değer bir malumat sahibi olduğunu göstermektedir.

he hilāl ebrūlaruňdan ķabe ķavseyn oldı fāşk

kim ĥabįbüň istivāsıdur ‘ale’l-‘arşı istivā

(50a/189)

Sır saklanması:

Sır, taşıyabilen için sırdır. Hiçbir şekilde açık edilmemesi gerekir. Aşağıdaki   beyitte sır işine mahrem olanın içi sırlarla dolu olur demesi sırrı faş etmemekle alakalıdır. Eğer sır saklanırsa sine esrarla dolar. Bu sır o kadar iyi saklanmalıdır ki, sırrı açık edecek göz yaşlarına bile dikkat edilmelidir;

sırr işine maĥrem olımaz her kişi Aĥmed

maĥrem olanūn sįnesi esrār ŧolıdur

(8b/38)

derūnuň sırrını dilde ne denlü śaķlasam durmaz

göreyin ķan olup yaşum çıķar gözden ‘ayān eyler

(12b/58)

Ağlamak ilk devre      Melamileri için hiç de hoş karşılanmayan bir durumdu. Süllemi’den “Ağlamayı kerih görmelerin, ağlamanın hali açığa        vurmasının      dışında            başka  bir sebebi de ağlamanın insanın içini rahatlaması ve zevk    vermesidir. Sadece     bu lezzet bile ağlamanın değerini       izale     için kafidir” cümlesini nakleder Ali Bolat.25 Birinci kuşak Melamilerinin ağlamayla   alakalı   bu   düşüncelerinin   aksine   Sarban   Ahmed’te gördüğümüz ağlamanın aşkı ifade ettiği, kalpteki sırların ağırlığından kaynaklandığı gibi bakış                      açısı değişikliği Melamiliğin klasik tarikatlara yaklaşmakta olduğunun

işaretidir. Nitekim aşağıdaki beyitte evliyanın sırrının elinde olması hususu da diğer tarikatlerle bir yaklaşma olarak algılanabilir.

sen anı şöyle śanursın sencileyin bir ādemdür

evliyānın sırrı var gizlü ‘ayān elindedür

( 18/a4)

Sırrı bilmeyen aşıklar:

Sarban Ahmed, ilahi aşka sahip olan kimselerin aşklarını inkar etmez ama aşık olmanın sırra hakim olmakla aynı  şey olmadığını vurgular. Melamiler aşk yolunun herkese açık olduğunu kabul ederler. Ama aşkın sırrını anlama konusunda melamilerden başka bir zümreye itibar etmezler. Aşağıdaki iki beyitte Sarban Ahmed aşık olup sema eden fakat aşkın sırrından habersiz olanları “avare” ve “ser-keşte” olarak isimlendiriyor.

cism u cānuň sırrını fehm itmeyen āvāreler

gerçi ‘āşıkdur velį cānānı bilmez ķandedür

(18b/89)

sırrı cānı bilmeyüp seyr eyleyen ser-keşteler

devr ider devrān ile devrānı bilmez ķandedür

(18b/89)

Melamiler, sema’a karşı değillerdir. Ama riyaya açılan kapı olarak bakarlar. Aşkın gizli kalması esastır. Ebu Osman Hiri sema sırasında vecde gelen birisine şöyle söylemiştir: “ Eğer bunda samimiysen gizlenmesi gerekeni açığa vurdun; eğer samimi değilsen o zaman şirke düştün”.26 “devr ider devran ile devranı bilmez” dizesinde devranın sırrını bilmenin önemli olduğunu ve asıl yapılması gerekenin bu sırrı saklamak olduğunu vurguladığını görürüz.

Sırra ulaşmak:

Buradan sonra bir Melami şeyhi olarak, Ahmed Sarban sırra nasıl erişilmesi gerektiği konusunda yine tarikatın sırrını açıklamadan kimi kapalı önerilerde de bulunuyor. Bu önerilerin tamamının yerine getirilmesi oldukça zor görünmektedir. Bir yol göstericinin çözebileceği şifrelenmiş bir yol haritasını andırmaktadır. Ama sırra erişmek isteyenin yapaması gerekenlerle ilgili kimi ipuçları bulunmaktadır. Sarban Ahmed üç başlık altında toplanabilecek önerilerde bulunur:

Terk:

Birliğin sırrı için her şeyden vazgeçmek esastır. Bu konuda Sarban Ahmed hedefe ulaşmak için her şeyi bırakmak elzemdir der.

sırr-ı tevħįde irişmek dileriseň aĥmed

lāf u lāķı ķoyalum aġ u ķaradan geçelüm

(29a/145)

Mürşid :

Sarban Ahmed bir yardım olmadan sırra erişilemeyeceğini sık sık vurgular. Artık ikinci kuşak Melamiliğin klasik tarikat havasına büründüğünü buradan anlamak da mümkündür. İkinci mısrada “sırrını ver anlayana” talebi yaratıcıya da yöenlik olabilir. Ama birinci mısradaki “pir” kelimesinin bir mürşidi işaret ettiği açıktır. Nitekim müritlerine yazdığı mektuplarda şeyh yerine “ata” kelimesini kullanmaktadır Sarban Ahmed.27 Bu nedenle pir kelimesini mürşid olarak algılayabiliriz.

pįrüm yoldaş eyle baňa dinüň dindaş eyle baňa

sırruň sırdaş eyle baňa derdini vir aňlayana

(38b/15)

Düşünülmesi Gereken Konular:

Gerçekden cahil olmamak gerek. Ademin sırrını ki buradaki Adem hem Hz. Adem’dir ve kastedilen “eşyanın isimlerin öğretilmesi” ayetindeki sırdır ve hem de insan anlamındadır ki “ suret-i rahman”da yaratıldığı için bir çok sırra sahiptir. Bir önceki bölümde vurguladığımız gibi Hallaç-ı Mansur’un aşk anlayışının temelini oluşturan Adem’in suret-i Rahman üzerine yaratılması temasını burada da görmek mümkündür.

cāhil-i śūret olanlar bilmediler ādemi

‘ārif-i sırr olduň ise pertev-i śubĥāna baķ

‘ārifāne bir nažar ķıl kim bu sırrdan geçesin

cezbe-i ĥaķ irerise raĥm iden raĥmāna baķ

(23a/8)

Ne olursa olsun bu sırra erişmek, elde etmek oldukça zordur. Bu ilm-i gaybın sırrıdır. Can ve cüdānın noktasıdır ki bunu anlamak imkansızdır. İlmin noktada toplanması ile alakalı şerh kitaplarında anlatılan ve Hurufi/Bâtini yorumların temel dayanaklarından olan ilmin noktadan ibaret olması meselesine bir işaret vardır. Bu kadar derin bir sırrı anlamak imkansızdır. Zaten ilm-i gayb, ilm-i ledün diye tabir edilen ilimler kitaplar dolusu malumatlar olarak görülmemesi gereken oldukça kısa ve ilhamla bilinebilen ilimlerdir.

‘ilm-i ġaybuň sırrıdur cānā vü cüdānuň noķŧası

‘ācizüz ol nükteyi fehm eylemekde ķāśıruz

(20b/98)

Bir noktada toplanıp, bir sır olan sırrın belirtisi de belirsizliğidir. Bu durumdaki bir sırrın izahı nasıl mümkün olabilir. Burada tasavvufun temel ilkelerinden olan gerçek bilginin “kal” değil “hal” ile elde edilmesi meselesine işaret etmektedir. Sezgisel bir şekilde ancak yaşanarak anlaşılacak fakat asla kelimelere dökülemeyecek bir sır söz konusudur. Kimi Bâtıni menkıbelerde evrenin sırrı Kur’an’da, Kur’an’ın sırrı Fatiha’da; Fatihanın sırrı besmelede ; besmelenin sırrı “b” harfinde ve “b” harfinin sırrı altındaki noktada olduğunu Hz. Ali’den rivayet ederler.28 Zaten Melamiler ilmi konularda fazla konuşmayı da sevmezler. İlm, bilen ve bilinen arasında kalmalıdır derler. İlim kulun gönlüne, Allah tarafından emanet edilmiştir. Onu belirtmek ve yaymak emanete hiyanettir. Onun için ilim hal gibidir.29

saňa bu sırrın aĥvālin beyān itsem beyān olmaz

nişānı bį-nişān olan nihān olur ‘ayān olmaz

(18b/7)

Gerçek bilme bir bakıma bilinenle yek vücut olmadır. İleride değinileceği gibi Melami inanç sistematiğinde Vahdeti Vücudun önemli bir yeri vardır. Tevhidin sırrını anlamış derviş hak sırrı içerisinde kaybolmuştur. Birliğe bel bağlar ve asla ondan ayrılmaz.

ĥaķani gerçek dervįşüň sırrı sübĥandan ayrılmaz

birlige bel baġlıyacaķ bir dem ĥaķ andan ayrılmaz

(20b /18)

Ama sırrın anlatılmasının, açıklanmasının mahsurları da vardır. Bu sırrın açıklanması demek Mansur olmak demektir. Melamiler açıklanan sırlar sebebiyle bir şeyh ve on iki müritlerini kaybetmişlerdir. Oğlanlar Şeyhi İsamail-i Maşukî henüz çok genç olmasının verdiği gözü karalıkla İstanbul’daki vaazlarında halkın anlamakta zorlanacağı Melamiliğin sırlarını anlatmış ve oluşan dedi kodu zinciri ölümüne sebep olmuştur. Bu nedenle hakikatin sırrını açıklamak Mansur’un akibetine uğramak olur. Bu akibet özlense de sırrın saklı kalması Melamilik için daha cazip bir durum olarak görülmüştür.

āşkāra itmek isterseň ene’i-ĥaķ sırrını

aĥmedā manśūr olup sen gel ĥaķiķat dāra baķ

(24b/119)

Melamilikte sır tarikatın özünü oluşturmaktadır. Melamiler, vakıf olduklarını iddia ettikleri sırlar sebebiyle diğer tarikatlerden farklı olduklarını düşünürler.

Riya:

Gösteriş, iki yüzlülük, sahtekarlık; hak rızası  için yapılmayan ihlassız işler ve samimiyetsiz ibadetler olarak tanımlanmaktadır. Birinci devre Melamilerinin çıkışlarının en büyük dayanağı riyayı zemmetmeleridir. Hamdun Kassar’dan başlayarak bütün Melameti önde gelenleri için kaçınılması gereken gerçek düşman riyadır. Yaptığın işlerde içine sinen bir durum varsa o riyanın izi ve ihlasın yokluğu olarak algılanamaktadır.30 Ali Bolat, Süllemi’den “Zahirin ibadetlerle süslenmesi şirk, batının hallerle süslenmesini irtidat saymak” Cümlesini aktarır ve devamında “ Melametiliğin üzerinde durduğu en temel prensibin “riya” ile mücadele olduğunu aktarır.Yine İbn Nüceyd’den naklen “Kişi, bütün fiillerini riya ve bütün hallerini de iddia olduğunu bilmeden, Melametilerin hallerinden her hangi birisine ulaşamaz” ibaresini Melametilerin riya konusundaki hassasiyetlerini izah ederken kullanır.31

Suhreverdî de Melametilerin hallerinden bahsederken onların Allahla aralarındaki irtibattan kimsenin  haberi  olmamasına çok dikkat ettiklerini belirtir.32

Pāk ol jenk-i riyadan ķurtıl ey ŧālib bugün

tā ola āyįne-i tab’uň senüň mu’ciz-nümā

(56/189)

Yukarıdaki beyitte Sarban: Eğer riya kalbe girerse tasavvufun gayesi olan tecelli gerçekleşemez diyor. Sarban taliplere sesleniyor yaratılışının ayinesindeki pas hükmünde olan riyadan kurtulmazsan mucizeler gösteren ayinenenin farkına varamazsın diyerek, riya konusunda önemli bir uyarı yapıyor. Bu öğüt niteliğindeki beyit dışında Sarban, genellikle riya konusunda sufileri ve zahitleri uyarır. Bu da Melamiliğin kuruluş manifestosuna uygun bir davranış biçimi olarak kabul edilebilir.

Sufiler ve Zahidler:

Sarban riyadan bahsettiği diğer beyitlerinde muhatapları “sufiler ve zahitlerdir” Sufileri uyarı mahiyetinde hakikate davet ederken zahitlere karşı biraz daha serttir. Melametiliğin zahidlik karşıtı tutumu zühdü hakir görmek ve daha ilerisi olarak tabir edilebilir. Aslında zühd hareketi tasavvufun ilk işaretçilerindendir. Zühd, Arapça z,h,d filinin mastarı olup, lügatte birşeye meyletmek rağbet etmek, yüz çevirmek; ilgisiz davaranmak ve terk etmek manalarına gelir. Kısaca zühd, isteksizlik, terk etme, rağbetsizlik, kötü kabul edilen şeylerden yüz çevirmek, dünyaya buğzetmek, masivayı terk etmek anlamına gelir.33 Tanımdan da anlaşılacağı gibi bir uzlet, toplumdan bir kaçış havası zühdün içerisinde mevcuttur. Toplumu terk etmek, kendi başıma ibadet edeceğim kendimi Allah’a adadım anlamı taşıdığı için ihlasla bağdaştırılamaz. Nitekim Yusuf Hüseyin (Melami) “dünyayı en çok seven dünyayı en çok kötüleyendir” demektedir.34 Bu bağlamda sufi ve zahit çözümü yanlış yerde aramaktadırlar.

śūfį riyā vü rıżķla tesbįĥden śaķın

‘aķluň var ise ivme ol dām u dānedür

(6b/ 27)

Sarban Ahmed, burada sufiyi rızk için riya ile ibadet etmek, Allah’ı zikretmek konusunda uyarıyor. Aklın varsa o yola tevessül etme. O tuzağın içerisindeki yemdir diyor. Melamilerin diğer tarikata mensup olanları uyarmaları bağlamında benzer uyarılara sık rastlamaktayız. Sarban Ahmed, mektuplarında diğer tasavvuf yollarına olan üstünlüklerini sık sık vurguladığını görmekteyiz.

‘aşķ eŝer itmese saňa śūfį ta’accüb itmezüm

rızķ-ı riyāda yüregüň mermer ü seng ü ĥaredür

(8a/36)

Aşk, aşıkla maşuk arasındaki çok yoğun ve dışarıdakilere kapalı bir alakadır. Suhereverdi Melametilerin İlahi aşklarını açıklarken kullandığı benzetmede olduğu gibi bir aşık sevgilisi ile olan diyalogunun başkaları tarafından bilinmesini istemez.35 Riyadan sufinin yüreği o kadar katılaşmıştır ki, aşkın tesir etmemesine şaşmamak lazım der Sarban Ahmed. Aslında bu bir paradokstur. Aşkın sırrının anlaşılması için kalbin uyanık, şeffaf olması gerekir. Ama riya onu karartır. Dilde ne kadar aşk olsa da riyanın kararttığı kalbe aşkın tesir etmesi mümkün değildir. Sufilerden söz ederken riya ve rızkı birlikte kullanması tarikatin bir geçim kaynağı olarak görülmesini de içerir.

ĥırķa vü tāc ile śūfį bize gel śanma riyā

idemezsin bu ŧarįķ ile śırāt üzre ‘ubūr

(15b/77)

Sarban Ahmed hırka ve tacıyla sufiyi kendi tasavvuf anlayışına davet ediyor. Bu kadar yükle sırat köprüsünü geçemezsin diyor. Bu beyitte Anadolu Melamileri’nin piri olan Bıçakcı Ömer’in Akşemseddin‘in tarikatın hırka ve tacını istemesi üzerine gösterdiği keramete36 bir gönderme de dikkate alnınabilir bir anlam derinliğidir.

Sarban Ahmed, zahidlere daha ağır ifadeler kullanmaktadır. Burada gerçekte belki vaki olmasa da zahid sufi ayrımı yapılmış ve zahidler da ağır bir uslupla eleştirilmiş izlenimi edinmek mümkündür.

śalāĥ u zühd ü taķvānuň riyāsında śaķuňmazsan

çürütdüň ‘ömrüňi zāhid soňu elbet nedāmetdür

(11a/49)

Zahide takva ve salah hususunda riyadan sakınmazsan ömrünü çürüttüğün açıktır ve bu gidişin sonu pişmanlıktır derken, sufileri uyardığı tondan biraz daha sert bir seslenişe yöneldiğini fark ediyoruz.

Yine ibadette riyayı gözetmeyen ve muhtemel ki Melamilerin ibadet tarzlarını eleştiren zahide Sarban Ahmed şöyle seslenir:

yüri ŧa’n eyleme zāhid riyā ile namāzuň ķıl

derūnį ‘āşıķuň āhı namāzıdur niyāzıdur

(8b/37)

Bu beyitte zahide seslenir ve içten âşık olanı ayıplama sen git riya ile namazını kıl, deruni aşıkın ah etmesi namaz ve niyazdır demektedir. Melamilerin kimi zaman ibadetlere göstermiş oldukları uzaklık zahitler tarafından yanlış yorumlanmıştır.

Melemilerin “ terk” 37  düsturunu kabul eden dervişleri ihlas hissetmedikleri ibadetlerden uzak durmuşlardır. Kalenderiler gibi bazı gruplar ise bu tavrı bir alışkanlık, bir yaşam biçimi şekline sokmuştur.

Sarban Ahmed’in zahide yönelttiği bir diğer eleştri ise Allah’ın isimleri arasındaki tercihidir. Mutasvvıflar Allahın isim ve sıfatlarını Celal ve Cemal olarak ikiye ayırır ve iki türlü zuhur ve tecelliden bahsederler. Allah’ın kahr ve gazabına delalet eden isim ve sıfatlarını

celâl, lutuf ve rızasına delalet eden isim ve sıfatlarını da cemâl tabiriyle ifade ederler.38 Zahidin sürekli celal isminden söz etmesini eleştirir Sarban ve Allah’ın cemal adının da var olduğunu hatırlatır. Sürekli cezalandırmadan ve korkudan söz eden zahidi riya içinde mateme boğulmuş olarak tasvir etmektedir. Her tarikat pirinin Allah’ın bir ismini dayanak noktası yapıp, tarikat felsefesini o isme bina etmesi bir gelenek gibidir tarikat tarihinde. Esma-yı hüsna yani Allah’ın güzel isimlerinin sırlarına vakıf olmak ve o sırrın gölegesinde kurtuluşa erme isteği tarikatları bu isimlerin şemsiyesi altında gerçeğe ulaşmaya çabalayan farklı yollar olarak organize olmaları sonucunu doğurmuştur. Melamilik, felsefe olarak bir isme tabi değildir ama hep belirli isimlere sığınan inanç kalıplarını eleştirmekte olduğunu aşağıdaki beyitte görmekteyiz.

celālin źikr idüp ĥaķķuň cemālin hergiz aňmazsın

riyā vü zerkle zāhìd cihānda ġarķ-ı mātemsin

(37b/183)

Melamet, riyanın terki, gerçek ihlasın yakalanması ve aşkın sırrına ermek olarak tanımlanabilir. Riyadan kurtulma bu inanç sisteminin en temel hareket noktasıdır. Melamiler, riya söz konusu olmasın diye her türlü inanç ritüelini ertelemiş kimi zaman da terk etmişlerdir.

Halk:

Mutasavvıfların halktan kopuk münzevi hayatları, tavır ve giyimleri giderek tasavvufu bir zümre inanışı haline getirmiş ve ilk dönem sufilerinin müstesna kişilikleri ve adları etrafında oluşan menkıbeler geniş bir hayran kitlesi tarafından taklit edilmeleri sonucunu doğurmuştur. Melamiliğin tam da bu esnada ortaya çıktığını ve halkın alakasının tasavvufun hedeflerine zarar verdiğini belirttiğini önceki bölümlerde zikrettmiştik. Melamilik inanışında halkın alakası gidilen yoldaki büyük bir varta , yoldan çıkmaya sebep olacak bir durum olarak algılanır. O halde Melamilikte halk ne anlama gelir? Halk, iyiyi kötüden ayıran bir mihenk taşıdır. Halkın alakasını esas alanın kaybettiği mihnetli tasavvuf yolunda; halk sufi için bir imtihan sorusundan başka bir şey değildir.

dünye vü ‘uķbā murādın terk ider ‘ārif olan

ĥalķa ra’nālıķ śatar keşf ü kerāmat isteyen

(37a/181)

Yukarıdaki beyitten de anlaşılacağı üzere, gerçek arif olabilmek için her iki dünyadaki isteklerden vaz geçmek gereklidir. Eğer sufi keramet, keşf gibi hünerler arzu ediyorsa bu halkı önemsediğini, halka  güzel  görünmek istediğinin  bir  işaretidir  ki;  bu  da  büyük  bir

vartadır. Melamiler, sıradan mesleklere sahip, görünüşte halktan farklı bir tavır ve davranışları olmayan kimselerdir. İkinci devre Melamilerinin önderi Bıçakcı Ömer’dir. Her Melami şeyhinin sıradan bir mesleği vardır. Bu itiyat Şehit Ali Paşa’ya kadar devam etmiştir denilebilir.39 Çoğunlukla ekmekçilik, çobanlık gibi mesleklerle uğraşan Melamiler içsel zenginliği esas almışlardır. Nitekim Sarban Ahmed de adından anlaşılacağı üzere deve çobanıdır.

źelįl ü ħor olanlar ħalķ içinde

olur ma’nįde ol maķbūl-ı ĥażret

(3b/ )

İnsanların görünüşüne aldanmamak gerekir. Halk içerisinde sıradan, hor görülen kimseler gerçekte ilahi mazhariyete sahip şahıslar olabilirler. Melami menkıbelerinde buna benzer birçok hikâye nakledilmektedir.

Halk içerisinde ayıplanacak durumda olmak her zaman bir Melami’nin arzu edeceği şeydir.

zem eyleyüben Ǿaybımızı ĥalķa yayanı

maĥşerde emįn ide ħüdā şūr ile şerden

(36b/179)

Arkamızdan konuşarak aybımızı halka yayan mahşerde her türlü kötülükten uzak olsun diyen Sarban Ahmed, Melamiler’in ayıplarının yayılmasını, halk nazarında kötü, ayıplı görünmeyi ne kadar arzu ettiklerini ifade etmektedir. “Levm” kınama, ayıplama anlamına gelen ve Melamet kelimesinin türediği köktür. Melamiliğin ana ekseni halkın kınaması, ayıplaması, halk nazarında bir itibara sahip olmamaktır. Gerçek arif kendini gizleyendir. Bütün tarikatlere meydan okuyan bir uslupla ehl-i irfanın gizli olduğunu ifade etmektedir. Melamilerin sonraki yüzyıllarda bir tarikat organizasyonu olarak var olmamalarının altında yatan sebeplerden birisi de ehl-i irfanın gizli olması gerektiği inanışı olsa gerektir.

kūşe-i faķr u fenāda ehl-i ĥaķ śaķlar özin

işte bul herşeyden anı ehl-i ‘irfān gizlüdür

(9a/39)

Vahdeti vücut:

Melamiler, özellikle ilk devre melemileri vahdetivücut fikrinin yoğun savunucularıdır. İbn Arabi’nin de onlardan övgüyle bahsetmesi varlık ve vucut konularındaki uyumdan olsa gerektir. Zamanla İbn Arabi çizgisinden Hurufįliğe doğru kayan melamiliğin evreni algılayış biçimi ana hatları ile heteredoks mezheplerin “Varlığı Ontolojisi” konusundaki görüşlerle parallelik arzettiği söylenebilir. Sarban Ahmed’de de İbn Arabi’de olduğu gibi bir “vahdet-i vûcud” “vahdet-i şuhûd” ayrımı görmekteyiz. Birçok yazarın iddia ettiği “kutb” nazariyesinin etkisini Sarban Ahmed’in şiirlerinde açıkca göremedik. “Vahdet-i vücûd”u algılamak mümkün olsa da şiirlerde bir “hulûl”, bir “ulûhiyet sezmek mümkün görünmemektedir.

Buna karşın Nesimî’nin izleri şüphesiz çok canlı ve derin bir şekilde divanda görülmektedir. Bu bağlamada hurufiliği anımsatan kimi beyitlere raslamak da mümkündür. Yine tecelli ve cemal, yüz gibi kelimelerin kullanılış biçimi bir hurūfilik etkisini güçlendiren kanıtlardandır.

sūretüňdür muśĥaf-ı ĥaķdan nişān

sūre-i nūr u düħānı sendedür

sūretüň levĥasındadur esmā-ı gül

āyet-i sebǾa-l-meŝāni sendedür

(7b/29)

Yukarıdaki  beyitler  gibi  bir  çok  beyit  ve  dizede  Sarban Ahmed Nesimi’tarzı bir yüz, Kur’an ilgisini görmekteyiz.

Sūre-i seb’a mesānįdür cemālin ey güneş

Suret-i ma’nā yüzün seb’a mesānį gösterür

(42) 40

Yüzüne ehl-i nazar sūret-i rahmān dediler

Okuyanlar bu kelāmullāhı Kur’ān dediler

(86)41

Nesimi’nin neredeyse her gazelinde rastladığımız yüz- mushaf alakasını göstermek için aldığımız beyitlerden de anlaşılacağı üzere Sarban Ahmed’in şiirleri üzerinde Hurįfiliiğin etkisi görülmektedir. Yüz, tecelli, cemal, hüsn kelimelerinin sık kullanılması ve beyitlerde yüz ve Kur’an arasında kurulan alakalar Nesimi vari bir söyleyişin yansımaları olabilir.

‘ālem-i taĥķįke baķsaň birdür ayruķ nesne yoķ

Birbirinüň śındırur śūretde bu aĥvāle baķ

(24a/115)

Bu beyitte İbni Arabi’nin “vahdet-i vücūt” anlayışını görmek mümkündür. İbn Arabi varlık aleminin tümden tek bir hakikat olduğunu; onda ikiliğin ya da çokluğun olmadığını savunur.

Ancak O’na göre Allah ile yaratıklar tek hakikatin iki ismi ve iki yönüdür; bir oldukları noktasından bakıldığında onu Hakk/Allah, “çok” oldukları noktasından bakıldığında onu halk/yaratıklar (kesret alemi) diye isimlendirmektedir.42 Sarban Ahmed’in “cihāna ŧoptolusın nice diyem” (28a/138) dizesinde ifadesini bulduğunu düşündüğümüz İbn Arabi tarzı bir “vahdet-i vücud” anlayışı divanında sık sık karşımıza çıkmaktadır.

Yukarıdaki beyitteki evrendeki her şey aynıdır farklı bir şey yok cümlesi vahdetivucud’un “ vücud” kavramını izahı için çok sık kullandığı bir anlatım biçimidir. İbn Arabi’den sonra kabul görmüştür.43 “Birbirini ŝındırur” cümleciği kesreti ifade etmektedir. Görünüşteki karışıklık esmā-ı ilāhi”nin tecellisinden kaynaklanmaktadır. İbni Arabi bu durumu : “Kesretten ibarettir teccelli eden isimler yönüyle” diye tanımlar.44

“Vahdet-i vücud” la birlikte Sarban Ahmed’te bir “ vahdet-i şuhûd” anlayışını da görmek mümkündür. Afifi İbn Arabi’nin “vahdet-i şuhūd” görüşünü şöyle açılar: “ Hak celle ve ala’nın bizzat kendini göreceği bir tablo suretinde ilahi kemalatın açığa vurulması”olduğunu söyler ve devam eder. “Hak Teala Hazretleri sayısız esma-i hüsnasının dış aleme yansıyacak olan hakikatlerini görmek isteyince -siz isterseniz vücud ile muttasıf olması hasebiyle Hak tealanın her ayrıntıyı içeren bir alemde bizzat kendini görmek ve kendi sırrını kendi zatına izhar etmek deyin- insanı yarattı”.45 İnsan tam bir ayine olarak görevini hakkıyla yaptı. Sarban Ahmed aşağıdaki iki beyitte vurguladığı gibi : Aynada bakıp gördüğün nur senin kendindir ve o görüntüyü senden başka bir şey sanma diyor. Devamında ise: Özün de özü o olduğuna göre “gören nūr-ı ħudādur źāt-ı ĥaķķı”  senin gözlerin değil diyor.

baķup gözgüde gördügüň nūruňdur

o faślı ġayr śanma kendüzüňdür

gören nūr-ı ħudādur źāt-ı ĥaķķı

anı śanma ki sen iki gözüňdür

(9b/41)

Nitekim bu konuyla alakalı İbn Arabi İlahi Aşk kitabında şu dizeleri  kaydetmiştir.

O’nu dışında bir şey yoktur, herşey O’dur

Öyleyse göz bir başka varlığı ancak yok görür

Öyleyse Allah ancak kendini görür

……

Sen bu kıymetli hazineyi müşahede ettn, mutlu

Bak aynaya, orda beni görürsün ancak beni46

İbn Arabi’nin varlık telakkisiyle Melamiliğin evreni kavrayışı arasında büyük bir yakınlık görünmektedir. Giriş kısmında da ifade edildiği gibi İbn Arabi de Melamileri en üst düzey salikler arasında zikretmektedir. Tasavvuf anlayışlarında ehl-i sünnet tarikatlerden bir hayli farklı bir anlayışa sahip oldukları açıktır. Dinlere ve diğer inanışlara bakışlarında da büyük bir fark gözlemek mümkündür. Sarban Ahmed’in aşağıdaki beyitinde Allah’a inananların farklı dinlerde yer almasının o kadar önemli olmadığını vurguladığını görürüz.

her dįnüň aĥvāli çoķ her yaňa baķduňsa ĥaķ

arada hįç ġayrı yoķ lā-ilahe illā’l-lah

(9b/41)

Afifi, İbn Arabi’nin Halep alimleri tarafından çok eleştirilen Tercümanü’l-eşvak adlı eserinden şu alıntıları yapar:

“Allah hakkında çok farklı inançları vardır insanların bense inandım, onların bütün inandıklarına”47

İbn Arabi’nin dinlere ve inançlara bakışındaki genişlik ve teklik algısını Sarban Ahmed’te de görmekteyiz. Ayrıca İbn Arabi’de sık gördüğümüz “hümanist” bir yaklaşımı yer yer Sarban’da da görmek mümkündür.

bu cihān içre bu ķadar hįç bir bį-gāne baķ

cümle ādem ata ĥavvā olupdur ana baķ

(24b/118)

İbn Arabi İlahi Aşk adlı eserindeki bir dizede şöyle demektedir:

“ Yaratılışımı Ademin suretinde ortaya çıkardın”48

Hz. Adem (s.a) ‘in var olması ile başlayan insanlık serüvenine bir başka açıdan yaklaşır ve tüm insanların genlerinin o an yaratılması  gibi  aslında  biz  o  zaman  var  olmuştuk.  Ve  “birdik”zamanla çoğaldık ama bu çoğalma görünüşte bir çoğalmadır aslımız yine O’dur demektedir. Bu bakış açısını Sarban Ahmed’in yukarıdaki beyitiyle özdeşleştirmek mümkün olsa gerek.

Yine  sarban  Ahmed  aşağıdaki  dizelerinde  küfürle  imanı klasik ehl-i sünnet anlayışının çok dışında bir anlayışla yorumluyor.

‘ālem-i vaĥdete gel Ǿāşıķıseň ġayrı ķoġıl

kāfirüň küfri olup mümįne imān olalum

(29b/146)

Bu yaklaşımı da İbn Arabi ile örtüşmektedir. Nitekim İbn Arabi bir şiirinde şöyle demektedir:

“Kalbim her sureti kabul eder hale geldi

Ceylanlara mera, rahiplere mabed oldu”

“Tüm putlara barınak, tavaf edenlere Kabe oldu

Tevrata levha, kuran’a Mushaf oldu”49

Melamiliğin “vahdeti vucut telakkisindeki farklılığın hemen hemen her kaynakta vurgulandığını görmek mümkündür.50 İbn Arabi tarzındaki bu telakki yer yer Hurufiliğin etkisiyle Nesimî tarzı söyleyişlerde kendini göstermektedir. Bir makalenin sınırları içersinde gösterilemeyecek kadar fazla miktarda dizede Sarban Ahmed belki de Şeyhi’nin genç yaşta idam edilmesinin verdiği ıstırapla Hallaç-ı Mansur ve Nesimî tarzında bir İlahi aşkı terennüm etmektedir.

SONUÇ:

Ebette bu gizlilikte Sarban Ahmed dönemindeki Melamiliğin çekingen tutumunu da anlamak mümkün olabilir. Osmanlı mülki idaresinin takibi, Sarban Ahmed’i klasik tarikat şeyhleri gibi müridlerinin her istediği zaman görebilecekleri bir ortamın oluşmasını engellemiştir. Tarikatlerin bahar yağmuru sonrası yeşeren doğa gibi her yerde rengarenk açtığı ve hırçın bir rekabetle halkın alakasını çekmeye çalıştığı dönemde eşit olmayan şartlarda mücadele eden Sarban Ahmed’in müritlerinin maneviyatını yüksek tutacak tek silahı belki de şiirleriydi. O sebeple şiirlerinde müritlerinin imanını canlı tutacak bir çoşkuyu görürüz. Nesimi kadar olmasa da kimi lirik dizelerinde önemli bir şair olduğunu gösterir bize Sarban Ahmed. Divanında açık ehl-i sünnet çizgisi ağır basmakla beraber buram buram melamet koktuğunu da hissetmemek mümkün değildir.

Melami şairler içerisinde önemli bir yere sahip olan Sarban Ahmed, yoğun takibat altında tarikatini canlı tutmayı başarmış şiirleri ile mektuplarıyla melamiliğin gizemli dünyasının günümüze ulaşmasını sağlamıştır. Çağatayca şiirler de yazan Sarban, kendisinden birkaç kuşak sonra gelecek entelektüel Melami kutuplarının da bir nevi öncüsü hükmündedir.

her kim bize ŧa’n eylerise cins-i beşerden

ĥaķ śaķlasuň ‘ālemde anı ħavf u ħaŧardan

her kim ki bizüm ‘aybımuzı söyler olursa

yā rab pür it aġzını anun şehd ü şekerden

(36b/179)

İtaatsiz’den not: Her ne kadar 1. dönem Melamiliğinin halini seciyemize uygun bulsak da, Melameti düşüncesi ve halinin önemine binaen yayınlamayı ve okumanızı sağlamayı istediğimizden bu makale http://www.turkishstudies.net’ten alınmıştır.

Dipnotlar:

  • Sarban Ahmed Divanındaki:  6b/2,  6b/27,  7b/31,  7b/32,18b/89  gazelleri Nesimî’nin gazellerine nazire olarak söylenmiştir.

1 Ömer Lütfi Barkan, İstila Devirlerinde Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeleri, Tasavvuf Kitabı, hzl. Cemil Çiftçi, Kitabevi 2003, s.149 ; Necdet Yılmaz, Osmanlı Toplumunda Tasavvuf Sufiler Devlet ve Ulema OSAV 2001, s. 23.

2 Yusuf Halaçoğlu, Anadolu’nun Osmanlı Hâkimiyetine Geçişi, DİA Cilt 3, 1991, s.117.

3 Fuat Köprülü, Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet  İşleri Başkanlığı Yay. Ankara 1984, s. 204.

4 Ahmet Yaşar Ocak, Babailer İsyanı, Aleviliğin Tarihsel Alt Yapısı Yahut Anadolu’da İslam Türk Heterodoksisinin Teşekkülü, Dergah Yay. 1996, s.45

5 Nihat Azamat, Melamet,  Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 29,  2004,

6  Ebu Rıdvan Sadık Vicdanį, Tomar-ı Turūk-ı Aliye, Kısm-ı Sani, Devre-i Vusta Melamiliği, İstanbul 1338, s. 24; Abdulbaki Gölpınarlı, Melamilik ve Melamiler, Gri Yay. İstanbul 1992, s. 26; Ali Bolat, Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan Yay.  2003, s. 19; DİA,  Melamiye, C 29 DİA, 2004, s. 26

7 Ebu Rıdvan Sadık Vicdani, a.g.e., s. 24 ; Ali Bolat, a.g.e., s.20

8  Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhitler (15.-17. Yüzyıllar) Tarih Vakfı Yurt Yay. 1998,s. 255-256; Ali Bolat, a.g.e., s.20

9  Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhitler (15.-17. Yüzyıllar) Tarih Vakfı Yurt Yay. 1998, s.274-290

10  Ali Bolat, Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan Yay. İstanbul 2003, s.329

11   Bursalı   Mehmet   Tahir   Efendi,   Osmanlı   Müellifleri,   (1299-1915)Sadeleştiren A.Fikri Yavuz- İsmail Özen  C.I, İstanbul s.56; Mehmet Süreyya  Sicilli Osmani, hzl.  Nuri Akbayar, Tarih Vakfı Yurt Yay. CI

14 Süleyman Uludağ, Aşk, DİA, C IV İstanbul 1991, s.11

15 İbn Arabî, İlahi Aşk, Çev. Mahmut Kanık, İnsan Yay. İstanbul, 1998 s131-

16 Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, İlmi Müşavir ve Redaktör Hakkı Dursun Yıldız, C I İstanbul, 1992, s. 223

17      Louis  Massignon,  Hallac,  Çev.  Mustafa  Armağan,  M.M.  Şerif,  İslam Düşüncesi Tarihi, C.I. İnsan Yay. İstanbul 1990, s. 384-385

18 İbn Arabi, a.g.e. ,s. 22

19  Şihabüddin Suhreverdi, Avârifü’l-Ma’arif (Marifet İhsanları) Mütercimler, Yahya Pakiş- Dilaver Selvi, Umran Yay.  İstanbul 1988, s.79.

20 A.g.e s.79.

21 Ali Bolat, a.g.e, s.141.

22 Bakara–31

23    İsmail  Arıkoğlu,  Ferişteoğlu’nun  Cavidan-name  Tercümesi:  Işk-name (inceleme-metin) Y.Ü. SBE. Basılmamış Doktora Tezi, Van 2006, s. 33

24 Ferişteoğlu, Işk-name, Taş-basma, A.452 Milli Kütüphane, s. 60-61

25 Ali Bolat, a.g.e, s. 191

26 Ali Bolat, a.g.e. s138

27  Lali-zade Abdulbaki b. Mehmed b. Ali, Silsile-i Bayramiye-i Melami’ye, Milli Kütüphane, s. 25

28 www.hbektas.gazi.edu.tr

29 Kevser Sibel Özkan, Abdurrahim bin Ali El-Melami ve Tercüme-i Beyan-ı Hakikat-ı Melamiyye Adlı Eseri, Basılmamış Yüksek Lisan Tezi  Marmara Üniversitesi SBE. İstanbul 2003, s. 59

30 Ali Bolat, a.g.e., s.56

31 Ali Bolat, a.g.e., s.177-178

32   Şihabüddin Suhreverdi, a.g.e., s.79

33 Kadir Özköse, Zühd ve Sufilerin Zühde Yükledikleri Anlam Tasavvufta Dünyevileşmeye Tepkisel Yaklaşım, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2002.

34 Ali Bolat, a.g.e., s.150

35 Şihabüddin Suhreverdi, a.g.e., s.79

36  Abdulbaki Gölpınarlı, Melamilik ve Melamiler, Gri Yay. İstanbul 1992,

37   Mehmet  Hakan  Aşlan,  Hamzavi  Melamiler  Melamet  Hırkası,  Karakutu Yay. 2007, s.58

38 Süleyman Uludağ, Celal, DİA, C7 1993, s.240

39  Ahmet Yaşar Ocak, Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler (15.-17. yüzyıllar)  Tarih Vakfı Yurt Yay. 1998, s. 262

40 Hüseyin Ayan, Nesimî Divanı, Akçağ Yayınları Ankara 1990, s. 102

41 Hüseyin Ayan, a.g.e, s. 127

42  Ebu’l-Alā Afįfį, Tasavvuf  İslam’da Manevi Devrim, Terceme H. İbrahim Kaçar, Murat Sülün Risale İstanbul, Tarihsiz, s.211

 43 a.g.e, s.212

44 A.g.e, s. 211

45 Ebu’l-Ala Afįfį, a.g.e.,   H.İbrahim Kaçar, Murat Sülün, Risale, Tarihsiz, s.216 s.265

46 İbn Arabi, İlahi Aşk, çev. Mahmut Kanık İnsan Yay. 1998, s.23-25

47    Ebu’l-Ala Afįfį, a.g.e., H.İbrahim Kaçar, Murat Sülün, Risale, Tarihsiz,

48 İbn Arabi, İlahi Aşk, çev. Mahmut Kanık İnsan Yay. 1998, s.22

49 Ebu’l-Ala Afįfį, Tasavvuf İslam’da Manevi Devrim, Terceme, H.İbrahim Kaçar, Murat Sülün, Risale, s.263

50 Ahmet Yaşar Ocak, XVI.-XVII. Yüzyıllarda Bayramį (Hamzavį) Melamįleri ve Osmanlı Yönetimi, Tasavvuf Kitabı, hzl. Cemil Çiftçi, Kitavevi, İstanbul 2003, s.225

KAYNAKÇA

ARIKOĞLU, İ. (2006). Ferişteoğlu’nun Cavidan-name Tercümesi: Işk- name (inceleme-metin), Y.Ü. SBE. Basılmamış Doktora Tezi.

AŞLAN, M. H. (2007). Hamzavi Melamiler Melamet Hırkası, Karakutu Yayınları.

AYAN, H. (1990). Nesimi Divanı,  Akçağ Yayınları, Ankara. AZAMAT, N. (2004). Melamet, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.

BARKAN, Ö. L. , (2003) İstila Devirlerinde Kolonizatör Türk Dervişleri ve Zaviyeleri, Tasavvuf Kitabı, hzl. Cemil Çiftçi, Kitabevi

BOLAT, A., (2003). Bir Tasavvuf Okulu Olarak Melametilik, İnsan Yayınları, İstanbul.

Bursalı Mehmet Tahir Efendi, Osmanlı Müellifleri (1299-1915). Sadeleştiren A. Fkri Yavuz, İsmail Özen, C.I. İstanbul (tarihsiz).

GÖLPINARLI, A.(1992). Melamilik ve Melamiler. Gri Yayın, İstanbul.

HALAÇOĞLU, Y. (1991). Anadolu’nun Osmanlı Hakimiyetine Geçişi, DİA.

KANIK, M. (çev). (1998). İbn Arabi, İlahi Aşk, İnsan Yayınları.

KÖPRÜLÜ, F. (2004). Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara.

Lali-zade Abdulbaki b. Mehmed b. Ali, Silsile-i Bayramiy-i Melamiye, Milli Kütüphane

MASSİGNEN L. (1990). Hallaç. Çev. M. M. Şerif, İslam Düşüncesi Tarihi, C.I. İnsan Yay. İstanbul,

Mehmet Süreyya (1996). Sicill-i Osmanî, hzl. Nuri Akbayar, Tarih Vakfı Yurt Yay. C.I. İstanbul,

OCAK, A. Y. (1996). Babailer İsyanı, Aleviliğin Tarihsel Alt Yapısı Yahut Anadolu’da İslam Türk Heterodoksçösinin Teşekkülü, Dergah Yayınları.

OCAK, A. Y., (1998). Osmanlı Tolumunda Zındıklar ve Mülhitler(15.-17. Yüzyıllar), Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

OCAK, A. Y., (2003). XVI- XVII Yüzyıllarda Bayramî (Hamzavi) Melamileri ve  Osmanlı Yönetimi, Tasavvuf Kitabı, hzl. Cemil Çiftçi Kitabevi, İstanbul.

ÖZKAN, K. S. (2003). Abdurrahim bin Ali El-Melami ve Tercüme-i Beyan-ı Hakikat-ı Melamiyye Adlı Eseri, Marmara Üniversitesi Sos. Bil. Ens., Basılmamış Yüksek Lisans Tezi . İstanbul.

ÖZKÖSE, K. (2002). Zühd ve Sufilerin Zühde Yükledikleri Anlam Tasavvufta Dünyevileşmeye Tepkisel Yaklaşım,

PAKİŞ, Y., Selvi, D. (Mütercimler) (1988). Şihabüddin suhreverdi, Avārifü’l-Ma’arif (Marifet İhsanları), Umran Yayınları, İstanbul.

Sarban Ahmed Divanı, Haşim Paşa (Selim Ağa Ktb.) Kayıt No:74 Sarban Ahmed Divanı, Haşim Paşa (Selim Ağa Ktb.) Kayıt No: 82 ULUDAĞ, S. (1991). Aşk. DİA, İstanbul.

VİCDANİ, E.R.S. (1338). Tomar-ı Turūk-ı Aliye, Kısm-ı Sani, Devre-i Vusta Melamiliği, İstanbul. www.hbektas.gazi.edu.tr

YILDIZ, H. D. (1992). Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, İstanbul

YILMAZ, N. (2001). Osmanlı Toplumunda Tasavvuf Sufiler Devlet ve Ulema, OSAV.

Views: 589

Savaşlar “Ne Kötü Be Birader!” ve Bir Hatırlatma

Bugünlerde yine bir devletin devletsiz bir halka karşı öfkenin en koyusunu hissedeceğimiz bir şekilde zulüm yapılmakta. İsrail denen bölgesel zulüm makinesi ölüm saçan silahları insanları sistematik olarak yok ediyor.

Views: 52

Esrar ve Dervişler

Esrar üzerine olan bu yazının nerede yayınlanmış olduğuna dair bir fikrimiz yoktu. Bundan dolayı başka bir belirsiz bir üslup kullanılmıştı. Doğrusu bir okuyucumuz tarafından hatırlatılmış oldu: Yaklaşık 150 sene önce kaleme alınan bir kitaptan özetlenerek 1995′de Express dergisinde yayınlanmış. Bizi bu konuda uyaran okuyucumuza teşekkür ederiz..

Views: 577

Gezi Parkı Deneyimi: Taksim Dayanışması ve Heba Edilen Direniş – Numan Bey

Taksim Platformu ve Taksim Dayanışması adlı iki farklı ama bir bakımdan da aynı olan örgütün itirazıyla gelişen Gezi Parkı’nda Topçu kışlası yapılması ve yayalaştırma projesine karşı gösterilen tepkiler sonucu ortaya çıkan Gezi Parkı’nın işgal edilmesinin üzerinden tam bir yıldan fazla bir zaman geçti.

Views: 48

İtaatsiz.Org: Biz Gençleri Hiç Kimsenin Askeri Olmamaya Çağırıyoruz

Bir kaç gündür kaygan ve hızlı değişen aktüel gündemde çocuklarının PKK tarafından dağa kaçırıldığını söyleyerek PKK’nin çocuklarını geri vermesi için eylem yapan aileler öne çıktı. Her zamanki gibi son derece insani bir mesele karşılıklı siyasi istismar meselesine döndürüldü.

Views: 44

Arjantin, Çevre İçin Monsanto Mısır Projesini Durdurdu

“Biz çok memnunuz, artık geri dönüşü yok, Monsanto gitmek zorunda!”

Views: 36

30 Mart Seçimleri ve İki Yüzlü Bir “Anarşizm” Örneği! – Numan Bey

numanbey1

2 Mayıs tarihinde politikacı Gün Zileli’nin sitesinde O.Gürsel ismiyle 30 Mart seçimleri ve anarşistlerin hal-i pür melalini konu alan yazıma “kısa bir cevap” adıyla bahsi geçen yazımla eşit uzunlukta bir yazı yayınlandı.

Views: 76

Susuz Yaz – Kıvanç Erdem

Eskilerden hatırladığım, argo lügatımda yeri çok ayrı olan ama sonra sonra anladım ki dilimden işime pek taşıyamadığım bir deyim vardır; “Apollo’yla durgun kalmak”

Views: 38

Pigmelere İşkence Etmeyi Durdurun!

Kamerun’da ‘Eko muhafızlar’ ve askerler onların topraklarında yaratmış oldukları Milli Park’da avlandıklarından dolayı ormanda-yaşayan Baka ‘Pigmelerini’ taciz ediyor, işkence ediyor ve hatta öldürüyorlar.  Bir hükümet görevlisi kaçak avcılık yapıldığına dair bilgi almak için işkence yapıldığını açık bir şekilde itiraf etti.

Pek çok doğasever ‘koruma’ alanlarının ‘bozulmamış’  ve turizm hariç tüm insan faaliyetlerinden uzak tutulması gerektiğine inanıyor. Bununla aynı fikirde değiliz – bir hakikat olarak bulgular kabile insanlarının en iyi doğa koruyucuları olduğunu göstermiştir. Dünya’nın en zengin ‘ekolojik bölgelerinin’  % 70’inin yerli toplulukların yaşadığı yerler olması bir tesadüf değildir. Bu ilişkiye rağmen kabile cemaatleri bu ‘doğal’ alanları güya ‘korumak’ ve turizme açmak için topraklarından tahliye ediliyor ve bu alanlardan yasaklanıyorlar.

Kamerun’daki Milli Parklar onların rızasını almadan Bakaların atalarından kalma toprakları üzerinde kurulmuştu. Çeşitleri bol olan orman ürünlerini toplayan ve avlayan Bakalara ilaçlarını ormanda topladıkları, yiyecekleri için avlandıkları ya da evlerini inşa etmek için malzeme topladıkları, hatta atalarının mezarlarını gözetmelerinden dolayı suçlu muamelesi yapılıyor.

Topraklarından ayrılmak kabile insanlarını dünyalarını ayrı tutmak demektir.  Baka’lı bir kişi olan Mbaya Gaston sözleriyle “Şu an beslenme biçimimiz değiştiğinden dolayı hastalanıyoruz. Tenlerimiz köy yaşamını ve güneşi sevmez. Biz ormanda sağlıklıyız ve kilo alıyoruz.  Şimdi güçlü hiç kimse yok ve herkes hastalıklı gibi görünüyor. Sıkıntılarımızı unutmamız için içmeye mecbur ediliyoruz.”

Şartlar hükümetlerin ‘doğal koruma alanlarını’  kullanarak  topraklara el koymayı  meşrulaştırılması dünya çapında kabile insanları için yaşamayı daha da kötü hale getiriyor.

Views: 35

Sınıfsız Bir Dünyanın Ameleleri… – Mehmet Efe

Bugün, şu anda, şimdi…

İçimde nesli tükenmiş balıklar denizi, kafam ölen arıların uğultusuyla dolu.

Öncülerin bizi uyardığı kabus bu, dinle.

Artık işçi sınıfı olmayacak. Orta sınıf olmayacak. Köylüler de çiftçiler de esnaf da kalmayacak.

Views: 46

1 Mayıs’ın Hamasete Kurban Edilmesi ve “Devrimci” Bir İçerik Boşaltma Fenomeni – Numan Bey

1 Mayıs kutlanmalı mı?[1] Kutlamak ne demek? Hasbel kader kutlama kavramı birilerini rahatsız etmiş olabilir. Rahatsız olanların diliyle bir mücadele günü olan 1 Mayıs, özellikle neden Taksim’de kutlanır? Mücadele günü olan 1 Mayıs’a anlam veren onun Taksim Meydanı’nda kutlanması mıdır? Oraya kutsallık atfedilmesine sebep geçmiş 1 Mayıs’larda ölenlerin olması mıdır? Ne?

Views: 27

30 Mart Yerel Seçimlerinin “Anarşistlere” Ettiğine Bakın Hele! – Numan Bey

Şahit olduğumuz seçim bir yerel seçimin ötesinde bir şeydi. Türkiye’de bulunan siyasal hareketler ve siyasal duruşların yerlerinden olduğu ve kimin nerede konuşlandığının belli olmadığı bir süreç yaşadık. Yerini kaybeden siyasal hareketlerin özellikle kendini solda tanımlayanlardan çıkmış olması manidar değil midir?

Views: 50

Iron Maiden – Kıvanç Erdem

Umuyorum ki seçimlerden sonra kalabalıklar haklı çıkacak ben de şimdi yazacağım gibi daha öncede sözlü ve yazılı savunduğum tüm “yalan-yanlış” iddialarımı utanarak düşünmek üzere sesimi kesip çekileceğim.

Views: 82

Minnet Eylemem

Minnet Eylemem 

Hâr içinde biten gonca güle minnet eylemem
Arabi Farisi bilmem, dile minnet eylemem
Sırat-i müstakim üzre gözetirim rahimi
İblisin talim ettiği yola minnet eylemem

Bir acaip derde düştüm herkes gider kârına
Bugün buldum bugün yerim, Hak kerimdir yarına
Zerrece tamahım yoktur şu dünyanın varına
Rızkımı veren Huda’dır kula minnet eylemem.

Oy nesimi, can Nesimi ol gani mihman iken
Yarın şefaatlarım ahmed-i muhtar iken
Cümlenin rızkını veren ol gani settar iken
Yeryüzünün halifesi hünkara minnet eylemem

Kul Nesimi
[youtube clip_id=””]

Views: 120